İsrail seçimlerinde oy verme işlemi yerel saatle 22.00 itibarıyla sona erdi. Sandık çıkış anketlerine göre Netanyahu karşıtı blok seçimi önde tamamlasa da hükümet çoğunluğuna ulaşamazken, Filistinli vatandaşları temsil eden partiler kilit konuma ulaştı
İsrail’de Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki hükümetin bölgede saldırılara imza attığı dört yıllık döneminin ardından seçmenler 1988’den bu yana ilk kez zamanında yapılacak genel seçim için sandık başına gitti. Ülke genelinde 7,3 milyon seçmen, yerel saatle 07.00’de (TSİ 08.00) 12 bin 18 seçim istasyonu ve 18 bin sandıkta oy vermeye başladı. Sandıklar akşam saat 22.00 (TSİ 23.00) itibarıyla kapandı.
Sandık çıkış anketlerine göre Eisenkot bloku önde
İsrail devlet televizyonu KAN‘ın yayınladığı kesin olmayan sonuçlara göre, eski Genelkurmay Başkanı Eisenkot öncülüğündeki muhalif blok 53 sandalyeye ulaşarak, 50 milletvekili çıkaran mevcut Başbakan Netanyahu liderliğindeki aşırı sağcı iktidar blokunu geride bıraktı.
Seçim yarışını önde tamamlamasına karşın muhalefet bloku 120 sandalyeli İsrail Meclisi’nde koalisyon kurabilmek için yeterli 61 milletvekiline ulaşamadı.
İsrail vatandaşı Filistinlilerin yoğun katılım gösterdiği seçimlerde, onları temsil eden iki Arap listesi Meclis’e toplam 17 milletvekili gönderdi.
Likud 25 milletvekiliyle birinci
Sandık çıkış anketlerine göre, mevcut Başbakan Netanyahu’nun liderliğindeki Likud Partisi seçim yarışını 25 milletvekiliyle birinci tamamladı. Eisenkot’un liderliğindeki Yashar Partisi ise 21 sandalyede kalarak ikinci parti oldu.
Muhalefet blokunda yer alan eski İsrail başbakanları Naftali Bennett ve Yair Lapid’in Birlikte Listesi 14, eski İsrail Savunma Bakanı Avigdor Liberman’ın İsrail Evimiz Partisi 8, Yair Golan liderliğindeki Demokratlar Partisi ise 10 milletvekiliyle Meclis’te temsil edilmeye hak kazandı.
Mevcut iktidar blokunda yer alan Ultra-Ortodoks Yahudilerin (Haredi) Şas Partisi ve Birleşik Tevrat Yahudiliği 6’şar sandalyeyle seçim yarışını tamamladı.
Yine Netanyahu’nun müttefikleri aşırı sağcı bakanlar Itamar Ben-Gvir’in Yahudi Gücü Partisi 7, Bezalel Smotrich’in Dini Siyonizm Partisi 6 milletvekili çıkardı.
Arap partileri kilit konumda
İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden Hadash, Taal ve Balad partilerinin oluşturduğu Ortak Liste 10 milletvekili çıkarırken, Mansur Abbas liderliğindeki Raam Partisi (Birleşik Liste) ise Meclis’te 7 milletvekiliyle temsil edilecek.
İlk sonuçların açıklanmasıyla Nasıra kentinde Ortak Liste’nin destekçileri sevinç gösterileri yaptı. Kutlamalara Ortak Liste lideri Yusuf Cebbarin de katıldı.
Kesin sonuçların yapılacak itirazların ardından en geç 8 gün içerisinde açıklanması bekleniyor.
Seçim gününde neler yaşandı?
Netanyahu liderliğindeki Likud Partisi, oy verme süresinin uzatılması için başvuruda bulundu. İsrail Merkez Seçim Komitesi, talebi reddetti.
Komiteden yapılan açıklamada, konunun üyeler tarafından tartışıldığı ve sürenin uzatılması için herhangi bir gerekçe olmadığına karar verildiği aktarıldı. Açıklamada, “Tüm kesimlerde görülen yüksek seçmen katılımı, halkın demokratik sürece yüksek düzeyde dahil olduğunu göstermektedir ve bu koşullar altında oy kullanma saatlerinin uzatılmasına gerek yoktur” ifadelerine yer verildi.
Katılım oranı 20.00 itibarıyla yüzde 74,3
Genel seçimlerde, yerel saatle 20.00 itibarıyla oy kullananların oranı yüzde 74,3’e ulaştı. İsrail Merkez Seçim Komitesi’ne göre, sandıkların kapanmasına 2 saat kala seçmen katılım oranı 2022’deki son genel seçimlerdeki toplam katılım oranını geçti.
Sabah saat 07.00’de oy kullanma işleminin başlamasından saat 20.00’ye kadar gerçekleşen yüzde 74,3’lük katılım oranı, 1988’den bu yana aynı saat diliminde kaydedilen en yüksek katılım oranı oldu.
Bundan önceki saat dilimlerinde hesaplanan katılım oranları, saatlik katılım oranlarının hesaplanmaya başlandığı 1973’ten bu yana kaydedilen en yüksek rakamlar olmuştu.
Seçimlere katılım oranlarının yükselmesinin, anketlere göre yüzde 3,25’lik seçim barajını küçük farkla aşan bazı partilerin baraj altında kalmasına neden olabileceği ve bunun Meclis aritmetiğini etkileyebileceği değerlendiriliyor.
Seçimlerde, 30’dan fazla parti ve liste, yüzde 3,25’lik seçim barajını aşarak 120 sandalyeli Meclis’e milletvekili göndermek için yarışıyor. Son anketler, partilerden 11 ila 12’sinin barajı aşacağını gösteriyor.
Nispi temsil sistemi
İsrail’de ülkenin tamamının tek seçim bölgesi kabul edildiği nispi temsil sistemi uygulanıyor. Seçmenler adaylara değil, siyasi partilere oy veriyor.
İsraillilerin yanı sıra, sayıları yaklaşık 1,2 milyona ulaşan (toplam nüfus içindeki oranı yaklaşık yüzde 21 olan) İsrail vatandaşlığına sahip Filistinliler seçimlere katılma hakkına sahip. Öte yandan, Filistinlilere ve mülklerine sık sık saldırılar düzenleyen, işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs’te yaşayan 750 binin üzerindeki Filistin topraklarını gasp eden İsrailli de oy kullanıyor.
Buna karşın işgal altındaki Doğu Kudüs, Batı Şeria, abluka altındaki Gazze Şeridi’nde yaşayan yaklaşık 6 milyon Filistinli, İsrail hükümetinin politikalarından doğrudan etkilenmelerine rağmen İsrail vatandaşı değil ve bu seçimlerde oy kullanamıyor.
İsrail yasalarına göre, yurt dışında yaşayan çoğu İsrail vatandaşı da oy kullanamıyor, yurt dışında yaşayan oy kullanma hakkına sahip seçmenler ancak İsrail’e gelerek sandığa gidebiliyor. Yurt dışındaki İsrailli diplomatlar ve devlet temsilcileri söz konusu yasağa tabi tutulmuyor.
İsrail ordusunun işgal altında tuttuğu Suriye, Lübnan ve Filistin toprakları dahil toplam 850 merkezde genel seçimler için askerlerin ve komutanların oy kullanma işlemleri 20 Ekim’de başlamıştı.
Seçimde öne çıkan parti ve liderler
İsrail tarihinin en uzun süre görev yapan başbakanı olan ve kesintilerle 19 yıldır görevde bulunan Netanyahu, yolsuzluk suçlamalarıyla yargılandığı bir dönemde bir kez daha başbakanlık koltuğuna oturmak istiyor.
Netanyahu liderliğindeki blokta aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich’in Dini Siyonizm Partisi, aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir’in Yahudi Gücü Partisi, Aryeh Deri liderliğindeki Ultra-Ortodoks (Haredi) Şas Partisi, Yitzhak Goldknopf liderliğindeki Ultra-Ortodoks Birleşik Tevrat Yahudiliği Partisi ve Ofer Winter liderliğindeki İsrail Halkı Partisi yer alıyor.
Eski Genelkurmay Başkanı ve Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot ise anketlerde Netanyahu’nun aşırı sağcı koalisyon karşısında Siyonist muhalefet blokunun en muhtemel başbakan adayı olarak öne çıkıyor. Muhalefet blokunda, eski başbakanlar Naftali Bennett ve Yair Lapid liderliğindeki Beyahad (Birlikte) Partisi, Avigdor Liberman’ın İsrail Evimiz ve Yair Golan liderliğindeki Demokratlar Partisi de yer alıyor.
Genelkurmay Başkanlığı ve Savunma Bakanlığı görevlerinde bulunmuş Benny Gantz ise liderliğini yaptığı Mavi-Beyaz (Kahol-Lavan) Partisi’ni seçimden çekti.
Ultra-Ortodoks Yahudileri temsil eden Ahi Partisi de Netanyahu’nun Haham Yosef David Abargel’e (parti lideri) bakan yardımcılığı ve Tevrat okulunda okuyan Haredilerin askere alınmaması sözü vermesi üzerine seçime katılmama kararı aldı.
İsrail vatandaşı Filistinlileri iki liste temsil ediyor
Seçmenler arasında yaklaşık yüzde 20 olarak sayılan İsrail vatandaşı Filistinliler, Ortak Liste ve Birleşik Arap Listesi (Raam Partisi) tarafından temsil ediliyor. Hadaş, Taal ve Beled partilerinin bir araya gelerek oluşturduğu Ortak Liste’nin liderliğini Yusuf Cabirin üstleniyor.
Beled lideri Sami Ebu Şehade ise İsrail Yüksek Mahkemesi’nin kendisi hakkında seçim yasağı kararını görüşmesinden hemen önce seçim yarışından çekilmek zorunda kaldı.
Mansur Abbas liderliğindeki Raam Partisi, Mart 2021’deki seçimlerin ardından koalisyon pazarlıklarındaki kilit konumuyla hatırlanıyor. Bennett-Lapid Değişim Hükümeti’ni 4 milletvekiliyle destekleyerek kurulmasını sağlayan Raam, bu bağlamda ülke tarihinde bir koalisyona dahil olan ilk Arap partisi olmuştu.
Arap partileri, aşırı sağcı ve ırkçı figürlerin kilit roller üstlendiği Netanyahu hükümetini devirmek için çalışacaklarını vurgulayarak hükümete katılmaya kapıyı açık bırakıyor. Buna karşın Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloku, Arap partileri ile hükümet pazarlığı yapmayacağını vurguluyor. Bunun arkasında, Netanyahu’nun seçim kampanyasında muhalefetin Arap partilerle işbirliği yapacağı suçlamasına sıkça başvurmasının etkili olduğu analizlere yansıyor.
Hükümet nasıl kurulacak?
İsrail’de sandıkların kapanmasıyla birlikte gözler,120 sandalyeli parlamentoya girmeye hak kazanan partilerin koalisyon senaryolarına ve pazarlıklarına çevrildi.
Barajı aşan partilerin oy oranlarına göre sandalye dağılımı netleştikten sonra resmi süreç işlemeye başlayacak. Resmi sonuçların açıklanmasının ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, Meclise giren tüm parti temsilcileriyle görüşerek başbakan adayı önerilerini toplayacak.
Cumhurbaşkanı, hükümeti kurma görevini en çok oyu alan partiye vermek zorunda olmamakla birlikte, 61 milletvekilinin desteğini alma ihtimali en yüksek olan lideri görevlendirecek. Hükümet kurmak için görevlendirilen isim, sert geçmesi beklenen koalisyon pazarlıkları için 28 günlük bir süreye sahip olacak ve ihtiyaç halinde bu süreye 14 gün daha eklenebilecek.
Cumhurbaşkanının görevlendirdiği isim hükümeti kuramazsa, cumhurbaşkanı yeniden istişare yaparak Meclis içinde başka bir isme hükümet kurması için görev verebilir.
Bu ismin 28 gün içinde koalisyon kurması gerekiyor. Eğer hala hükümet kurulamazsa, İsrail Meclisinin içinden bir kişinin 61 milletvekilinin imzasını toplaması için 21 günlük süre başlıyor. Eğer 61 milletvekili sağlanırsa bu kişinin iki hafta içinde hükümeti kurması gerekiyor. Eğer sağlayamazsa Meclis lağvediliyor ve ülke yeniden 3 ay içinde seçime gitmesi gerekiyor.
Tüm bu senaryoda, ülkedeki mevcut Başbakan geçici de olsa görevine devam ediyor. Bu durumda Netanyahu, seçimleri kazanamasa da muhalefetin hükümeti kurmakta başarısız olması halinde azami süre 6 ay daha geçici başbakanlık görevinde kalabilir.
Bugüne kadar hiçbir partinin tek başına çoğunluk sağlayamadığı İsrail’de koalisyon protokollerinin tamamlanması kritik önem taşıyor. Tarafların uzlaşması durumunda kurulan kabine Meclisten güvenoyu alarak resmen göreve başlayacak, koalisyon pazarlıklarının akamete uğraması durumunda ise ülke yeniden erken seçime gidecek.
