İspanya’da konut kiraları enflasyonun 3 katı yükselince kiracılar isyan etti. 87 yaşında evinden tahliye edilen kadın sembol oldu. Aile evinden çıkamayan gençlerin öncülük ettiği çadırlı protestolar sonunda hükümet pes etti
İspanya’da bugün 30 yaşına gelmiş, üniversiteyi bitirmiş, çalışan ama akşam yine çocukluk odasına dönen yüz binlerce genç var. İş bulmak, hatta ortalama bir maaş almak bile tek başına eve çıkmaya yetmiyor. Bu çaresizliğin arkasında on yıldır açılan büyük bir makas var. İspanya genelinde ortalama konut kirası Ağustos 2016’da metrekare başına 8.2 euro’yken Ağustos 2026’da 15.1 euro’ya çıktı. Artış yüzde 84. Aynı dönemde genel fiyat seviyesi yaklaşık yüzde 33 yükseldi. Başka deyişle kiralar enflasyonun yaklaşık 2.5 katı hızla arttı. 80 metrekarelik ortalama bir konutun aylık bedeli ülke genelinde 1.200 euroy’u bulurken Madrid’de 1.700 euro’nun üzerine çıkabiliyor.
Madrid, Barcelona ve turistik kıyı kentlerinde sınırlı konuta talep arttıkça kiracının pazarlık gücü daha da azalıyor.
Bu nedenle konut meselesi 2026 boyunca İspanya gündeminden düşmedi. Ocakta yaklaşık 300 kişi Kongre önünde tahliyelerin durdurulması ve kira sözleşmelerinin uzatılması için toplandı. Mayısta Madrid’deki büyük yürüyüşe Hükümet Delegasyonu’na göre 23 bin, organizatörlere göre 100 bin kişi katıldı; ardından eylemler 24 kente yayıldı.
Protestoların ön saflarında özellikle gençler vardı. Onların itirazı yalnızca “kiralar pahalı” değildi. Konut maliyetinin hayat takvimlerini bozduğunu söylüyorlardı: aile evinden çıkamıyor, partnerleriyle ortak hayat kuramıyor, başka şehirde işe başlayamıyor, çocuk sahibi olmayı erteliyorlardı.
Maricarmen simge oldu
Hükümet öfkeyi yatıştırmak için çeşitli adımlar attı. Sona erecek bazı kira sözleşmelerine iki yıla kadar uzatma hakkı tanındı, yıllık kira güncellemelerine yüzde 2 sınırı getirildi. Ancak bu düzenlemeler parlamentodaki siyasi çekişmeler nedeniyle kalıcı bir çözüm yaratmadı. Sokaktaki duygu değişmiyordu. Hükümetin müdahaleleri yangını söndürmeye yetmiyordu.
Sonra 23 Eylül sabahı Madrid’in Retiro semtinde bir kapı açıldı ve 87 yaşındaki Maricarmen Abascal sedyeyle dışarı çıkarıldı.
Maricarmen o eve 1956’da çocukken taşınmıştı. Babasının eski tip kira sözleşmesi önce annesine, sonra ona geçmişti. Aynı evde 71 yıl yaşamış, kirasını düzenli ödemişti. Binayı 2018’de satın alan Urbagestión, eski sözleşmenin hukuken sona erdiğini savundu. Yıllarca süren dava sonunda tahliye kararı çıktı. Şirketin istediği yeni kira Maricarmen’in yaklaşık 1.400 euro’luk emekli maaşını aşıyordu. İlk üç tahliye girişimi sonuçsuz kaldı; dördüncüsünde polis çevredeki göstericileri uzaklaştırdı ve sağlık ekipleri Maricarmen’i sedyeyle ambulansa taşıdı.
İspanya’daki konut krizi o sabah başlamadı. Ama o sabah krizin bir yüzü oldu.
Protestolar bir anda büyüdü. Üç gün sonra Puerta del Sol on binlerce kişiyi ağırlıyordu. “Ni una Maricarmen más” -“Bir Maricarmen daha olmasın”- sloganıyla yürüyen kalabalık Kongre’ye ulaştıktan sonra dağılmadı; Sol’a geri dönüp çadırlarını kurdu.
Toplumsal basının sonucu
Bu görüntünün İspanya için tarihsel bir anlamı vardı. Puerta del Sol 2011’de ekonomik kriz, yüzde 50’ye yaklaşan genç işsizliği ve tahliyelere karşı doğan 15-M hareketinin karargahına dönüşmüştü. On beş yıl sonra yeni kuşak aynı meydana bu kez iş bulamadığı için değil, çalışmasına rağmen ev kiralayamadığı için dönmüştü. İlk gece yaklaşık yüz çadır kuruldu.
Ardından yataklar, mutfaklar, toplantı alanları geldi. Talepler de somuttu: Kira sözleşmelerinin otomatik uzatılması, tahliyelerin sınırlandırılması, oda ve sezonluk kiraların denetlenmesi ve yatırım fonlarının konut piyasasındaki etkisinin azaltılması.
Ve birkaç gün içinde sonuç geldi. 28 Eylül’de Maricarmen’in temsilcileriyle ev sahibi şirket, Madrid Belediyesi’nin arabuluculuğunda anlaşmaya vardı.
Maricarmen 71 yıldır yaşadığı eve yeniden dönebilecek; kira ve giderlerinin toplamı yaklaşık 500 euro olacak.
Ertesi gün hükümet aylardır bekleyen konut paketini Bakanlar Kurulu’na getirdi.
Kırılgan kişilerin tahliyeye karşı korunması 2030’a uzatıldı; sezonluk ve oda kiralamalarına yeni kurallar getirildi, mevcut kira sözleşmelerinin uzatılması ve “akbaba fonların” 2028’e kadar yeni konut almasının yasaklanması kararlaştırıldı.
Ayrı bir kararnameyle kiraların otomatik yenilenmesi de kabul edildi. Metinlerin parlamentoda onaylanması gerekiyor; dolayısıyla siyasi ve hukuki mücadele henüz sona ermiş değil. RTVE de Maricarmen’in tahliyesinden sonra aylardır süren müzakerelerin birkaç gün içinde hızlandığını yazdı.
Fakat sokakta başka bir duygu vardı. Yıl boyunca büyüyen gençlik ve kiracı öfkesi Maricarmen’in tahliyesiyle ortak bir sembol bulmuş, birkaç gün içinde önce 87 yaşındaki kadının evine dönüşünü sağlamış, ardından aylardır bekleyen konut dosyasını yeniden hükümetin önüne taşımıştı.
Bir uçta 71 yıldır yaşadığı evden çıkarılan 87 yaşındaki bir kadın, diğer uçta 30 yaşına geldiği halde ilk evine hiç çıkamamış gençler vardı. Aynı krizin iki kuşağı…
10 gençten sadece biri ayrı eve çıkabiliyor
İspanya’da 16-29 yaş grubunda bağımsız yaşayanların oranı yalnızca yüzde 14.5. 26-34 yaşındakilerin yüzde 44.3’ü hâlâ anne-babasıyla yaşıyor. Bu gençlerin yüzde 47.3’ü ev satın almaya veya kiralamaya parasının yetmediğini söylüyor. Ortalama kiralık konut 1.176 euro ve bir genç maaşının yüzde 98.7’sine denk geliyor.
Kirada yaşayan çalışan gençlerde konut gideri ödendikten sonra yoksulluk riski yüzde 43’e çıkıyor. İspanya’da gençlerin aile evinden ayrılabildiği ortalama yaş ise artık 30.2
Devrim gibi kararlar
•Kırılgan kiracıların tahliyeye karşı korunması 2030 sonuna kadar uzatılacak.
•Süresi dolan mevcut kira sözleşmeleri iki yıla kadar uzatılabilecek.
• Yıllık kira artışları 2027 sonuna kadar yüzde 2 ile sınırlandırılacak.
• Sezonluk kiralamalarda geçici oturum gerekçesi belgelenmek zorunda olacak.
• Oda oda kiralanan bir evde toplam kira, evin normal kira bedelini aşamayacak.
• İlk evini alacaklara 50 bin euro’ya kadar faizsiz kamu kredisi verilecek.
• Turistik kiralamalara yüzde 10 KDV uygulanacak.
• Uygun fiyatlı ve sosyal konut inşasında KDV yüzde 4’e indirilecek.
• Kirasını düşüren küçük ev sahiplerine vergi teşviki sağlanacak.
• Kiracı istemediği sürece kira sözleşmelerinin otomatik yenilenmesi hedefleniyor.
• Haklı neden olmadan kiracıyı çıkaran ev sahibi en az bir yıllık kira tutarında tazminat ödeyecek.
• Bazı spekülatif konut alımlarına ve düşük değer üzerinden yapılan şirket alımlarına yeni sınırlamalar getirilecek.
