ABD Başkanı Donald Trump’ın, Hürmüz Boğazı’nı ABD toprağı ilan edeceğini açıklaması, bölgedeki gerilimi yeni bir boyuta taşıdı. İran’dan bu çıkışa sert tepki gelirken, küresel petrol arzının yaklaşık %20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda yaşanan restleşme enerji fiyatları, navlun maliyetleri ve küresel ticaret açısından yeni riskleri beraberinde getiriyor.
Uluslararası deniz ticaretinin ve küresel petrol arzının %20’lik bölümünün taşındığı Hürmüz Boğazı, ABD ile İran hattındaki askeri ve diplomatik restleşmelerin merkezinde yer alıyor. ABD Başkanı Donald Trump, New York’taki Nassau Polis Akademisi’nde yaptığı konuşmada, askeri süreçlerin ardından bölgeyi Amerikan egemenlik alanına dahil edeceğini ilan etti. Uluslararası hukuka göre İran ve Umman egemenlik sularında yer alan Hürmüz Boğazı’na yönelik ‘toprak’ vurgusu, enerji koridorlarının güvenliği açısından risk primlerini tırmandırıyor. Orta Doğu kaynaklı sevkiyat hatlarının geleceğine yönelik artan belirsizlikler, enerji yoğun sektörlerde faaliyet gösteren Avrupalı ve Asyalı sanayi üreticilerini alternatif stoklama stratejilerine yönelmeye zorluyor.
Rotada fiili transit çıkmazı
Hürmüz Boğazı’nın operasyonel durumu son dönemde tam bir belirsizlik sarmalına dönüşmüş durumda. İran tarafının bölgesel gelişmelere misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı zaman zaman geçişlere kapatacağını duyurması, ardından ABD kanadından koridorun açık olduğuna dair açıklamaların gelmesi ticari gemiler için rotayı kaosa sürüklüyor. Tanker trafiğinin bir gün tamamen durması, ertesi gün ise kontrollü koridorlar üzerinden kısmen rahatlaması sebebiyle küresel denizcilik şirketleri bölgeden geçiş planlaması yapmakta zorlanıyor. Geçici açılma anlaşmalarına dair diplomatik kulisler dönse de fiili durumdaki bu anlık değişimler navlun fiyatlarında öngörülemez dalgalanmalara yol açıyor.
İran’dan Trump’a sert yanıt
ABD’den yükselen egemenlik çıkışına İran kanadından resmi düzeyde ve gecikmeksizin çok sert bir diplomatik yanıt geldi. Gelişmeleri değerlendiren İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Hürmüz Boğazı’nın ne bir sosyal medya mesajıyla, ne uçak gemisi tehdidiyle ne de seçim kürsülerinden yapılacak konuşmalarla ele geçirilemeyeceğini vurguladı. Garibabadi, ülkesinin bu tarz askeri güç gösterilerinden veya tehditkar siyasi söylemlerden korkarak sinmeyeceğinin altını çizdi. Bu karşılıklı restleşme, Hürmüz Boğazı’nın kontrolü ve statüsü üzerindeki uluslararası hukuk tartışmalarını derinleştirirken, küresel emtia ve navlun piyasalarında şimdiden korumacı ve defansif pozisyonlanmaları hızlandırmış durumda. Özellikle Asya ve Çin merkezli ticaret rotalarının Hürmüz Boğazı’na olan doğrudan bağımlılığı, ABD’nin attığı adımları küresel ölçekte çok kutuplu bir ekonomik abluka savaşına dönüştürüyor. Enerji taşımacılığında alternatif bypass hatlarının yetersizliği de göz önüne alındığında, Hürmüz Boğazı üzerindeki bu egemenlik rüzgarlarının, önümüzdeki süreçte uluslararası finansal piyasaların en büyük risk başlığı olarak kalmaya devam edeceği netleşiyor.
Küresel piyasalarda yeni fiyatlama trendleri
Jeopolitik tansiyonun tırmanması, uluslararası fon yönetim şirketlerinin portföy dağılımlarında daha güvenli liman olarak görülen varlıklara yönelmesine zemin hazırlıyor. Petrol ve doğalgaz kontratlarında spekülatif alımların ön plana çıkması, emtia borsalarındaki kısa vadeli volatiliteyi artırırken, küresel enflasyonla mücadele eden merkez bankalarının da hareket alanını daraltıyor. Tedarik zincirindeki bu yeni şok dalgasının kalıcı hale gelmesi, makroekonomik büyüme tahminlerinin aşağı yönlü revize edilmesini kaçınılmaz kılabilir.
