SpaceX’in milyarlarca dolarlık tarihi halka arzı yaklaşırken, Elon Musk ve yatırım bankalarının sunduğu agresif gelir tahminleri piyasada soru işaretleri yarattı
Ryan Mac-Mike Isaac / New York Times
Elon Musk, bir dönem özel yatırımcılara sunduğu sunumda, şirketlerinden birinin gelirini beş kat artırarak 26 milyar doların üzerine çıkaracağını ve müşteri tabanını da 2028 yılına kadar beş katına ulaştıracağını tahmin etmişti.
Bahsi geçen bu şirket Twitter’dı ve bu projeksiyonlar, Musk’ın 2022 yılında sosyal medya şirketini 44 milyar dolara satın almaya hazırlandığı sırada yapılmıştı.
Bugün, adı X olarak değiştirilen Twitter, Musk’ın gerçekleşeceğini söylediği hedeflerin çok gerisinde kaldı. Sosyal medya platformunun reklam gelirleri geçen yıl yüzde 65 oranında sert bir düşüş yaşadı. Şirket, nihayetinde bu yıl Musk’ın roket şirketi SpaceX bünyesine katılarak feshedildi.
Şimdi SpaceX devasa bir halka arza hazırlanırken, Musk ve yatırım bankacıları, roket ve yapay zeka şirketinin neler başarabileceğine dair çok daha iddialı vaatler pazarlıyor. Ancak bu açıklamalar, Musk’ın geçmişteki yerine getirilmeyen vaatleri ile birleştiğinde, halka arzda 1,77 trilyon dolar değerlemeye ulaşabileceği belirtilen SpaceX’in yatırımcıları zarara uğratabileceğinden endişe edenlerin sayısını artırıyor.
Muhasebe sahtekarlığı yaptığı ortaya çıkan enerji şirketi Enron’un 2001 yılındaki çöküşünü doğru tahmin eden Chanos and Co. yatırım şirketinin kurucusu Jim Chanos, “Bu durum gerçekten de arkadaki gerçeği gizlemeye çalışan, ‘perdenin arkasındaki adama bakmayın’ illüzyonuna çok benziyor” ifadelerini kullandı.
SpaceX’in yapay zeka harcamaları
Chanos ve diğer uzmanlar, SpaceX’in mali tablolarından endişe duyduklarını dile getirdi. Şirket sadece yılın ilk üç ayında 4,3 milyar dolar zarar etti ve yapay zeka geliştirmelerine yoğun şekilde harcama yapıyor.
Şirketin geliri 4,7 milyar dolar seviyesinde ve büyüme eğiliminde olsa da, aynı dönemde 56,3 milyar dolar gelir elde eden ve 1,4 trilyon dolar borsa değerine sahip olan Meta gibi teknoloji devlerinin çok gerisinde kalıyor.
Aynı zamanda SpaceX, tüm sektörlerdeki talebin tamamını karşılaması durumunda elde edebileceği gelir potansiyelini ifade eden “toplam adreslenebilir pazarının” 28,5 trilyon dolar ile “insanlık tarihinin en büyüğü” olduğunu iddia etti.
SpaceX’in uzayda yapay zeka veri merkezleri kurabileceğini ve Ay’da fabrikalar geliştirebileceğini kanıtlamasına bağlı olan bu rakam, Çin’in yıllık gayri safi yurt içi hasılasını 8 trilyon dolardan fazla bir miktarla gölgede bırakıyor.
2008 finansal krizine dair tahminleriyle “The Big Short” kitabına konu olan hedge fon yatırımcısı Michael Burry, geçen ay bir Substack tartışmasında, SpaceX hisselerinin halka arz sonrasındaki olası her yükselişinin “tamamen abartı ve teknik analizlere dayalı” olacağını söyledi.
Burry, şirketin halka arz başvuru belgesine atıfta bulunarak, “S-1 formundaki hiçbir veri bu şirketin bırakın 2 trilyon doları, 1 trilyon dolar bile edeceğini göstermiyor” diye yazdı.
Bu bağlamda hissedarlarların bile durumdan şüphesi bulunuyor. SpaceX hisselerine sahip olan yatırım firması Gerber Kawasaki’nin CEO’su Ross Gerber, şirketin tahminlerinin kendisine genç girişimlerin yatırımcıları etkilemek için kullandığı doğrulanmamış bilgileri hatırlattığını söyledi.
Gerber, SpaceX’in sadece 13 ay önce 400 milyar dolar olan değerinin şu anda dört kattan fazla artarak 1,77 trilyon dolara ulaşacak olmasını alarm verici bulduğunu belirtti ve ekledi: “Yatırımcılar bu hisse için son derece yüksek bir bedel ödüyor.”
Yatırım bankalarından agresif tahminler
Halka arz sürecini yöneten Goldman Sachs dahil olmak üzere SpaceX’in danışman bankaları da bu büyük projeksiyonları destekleyen tahminler yayınladı. Financial Times’ın daha önce aktardığına göre Goldman Sachs, potansiyel bir yatırımcıya SpaceX’in toplam gelirinin geçen yılki 18,7 milyar dolar seviyesinden 2030 yılında 474 milyar dolara ulaşmasını beklediklerini iletti.
Wall Street Journal‘ın paylaştığı bir analize göre ise halka arzda görev alan bir diğer banka olan Morgan Stanley, SpaceX’in gelirinin 2040 yılına kadar 3,4 trilyon dolara ulaşacağını öngörüyor.
Goldman Sachs sözcüsü konuya ilişkin yorum yapmayı reddetti. Morgan Stanley ise açıklama talebine geri dönüş yapmadı.
Yatırım araştırma şirketi Morningstar ise daha temkinli bir analiz yayınladı.
Şirket, SpaceX’in halka arz fiyatının “aşırı değerlenmiş” olduğunu ve şirketin gerçek değerinin 780 milyar dolar civarında bulunduğunu belirtti.
Morningstar hisse senedi araştırmacısı Nicolas Owens, SpaceX’in son roketi Starship’i normal bir uçak gibi tekrar tekrar kullanılabilir hale getirme ve uzaydaki yapay zeka veri merkezlerinin dünyadakilerden daha ucuz ve etkili olduğunu kanıtma ihtimaline yüzde 7 şans verdi. Owens, en iyimser senaryoda bile SpaceX’in değerinin 1,97 trilyon dolar olabileceğini ifade etti.
Owens, yapay zeka teknolojisini besleyen bilgisayar çiplerine atıfta bulunarak, “Starship’in yeniden kullanılabilir olup olmadığını veya uzaydaki bir GPU biriminin uygulanabilir olup olmadığını ya da maliyet tasarrufu sağlayıp sağlamayacağını iki üç yıl içinde anlayacağız.
Şirket, herkesten bunun mümkün olup olmadığına ve ne kadar değer biçeceğine Cuma günü karar vermesini istiyor” dedi.
İş planlarında strateji değişikliği
Analistler ve yatırımcılar, Musk’ın iş hedeflerini aniden değiştirme eğiliminde olduğunu da vurguluyor. Uzaydaki veri merkezlerinden ilk kez geçen yıl bahseden Musk, SpaceX’i yapay zeka şirketi xAI ile birleştirdikten sonra Şubat ayında bu fikre daha da ağırlık verdi.
Nisan ayında SpaceX, kodlama yazılımı geliştiren yapay zeka girişimi Cursor’ı 60 milyar dolara satın almayı kabul ettiğini duyurarak, şirketi daha önce odaklanmadığı bir alana kaydırdı.
Kendi öncü yapay zeka modellerini ve yapay zeka sohbet robotu Grok’u inşa etmek için milyarlarca dolar harcayan Musk, son dönemde diğer yapay zeka planlarında da rota değiştirmiş görünüyor.
Geçen ay SpaceX, yapay zeka girişimi Anthropic ile Musk’ın kendi yapay zeka hizmetleri tarafından kullanılmayan ürünler için bilgi işlem gücü sağlamak üzere bir anlaşma imzaladı. SpaceX, geçen hafta da Google’a bilgi işlem gücü sağlamak amacıyla benzer bir ortaklık kurdu.
Wall Street’teki SpaceX destekçileri ve sosyal medya kullanıcıları, bu anlaşmaları on milyarlarca dolar gelir getirecek başarılar olarak nitelendirdi. Muhalif sesler, şirketin uzun vadeli iş planlarında son dakikada büyük değişiklikler yaptığına dikkat çekti.
Jim Chanos konuyla ilgili değerlendirmesinde “Asıl heyecan verici olan yeni ve güçlü bir yapay zeka modeli geliştirmek olmalıydı. Ancak xAI, Grok gibi modeller geliştirmek olan iş modelini aniden diğer yapay zeka firmalarına bilgi işlem gücü sağlayan bir altyapı sağlayıcısına dönüştürüyor gibi görünüyor” dedi.
Chanos, bu stratejiyi halka açık pazarlarda çok daha düşük değerlenen bir “fason üretim işi” olarak nitelendirerek, “Bu durum çok kritik çünkü tüm değerleme xAI’ın kaydedeceği ilerlemeye dayanıyor” uyarısında bulundu.
Ross Gerber ise nihayetinde SpaceX’in halka arzının, yatırımcıların Musk’a olan güveni için bir turnusol kağıdı olacağını ifade etti.
Gerber, bu yüksek bedeli ödemeye hazır olanların bunu sadece, geçmişte elektrikli araç üreticisi Tesla ile otomotiv endüstrisini dönüştüren Musk’ın bu eşsiz şirketin dümeninde olması sebebiyle yapacağını belirterek durumu şöyle özetledi:
“İnsanlar Elon Musk için 1 trilyon dolar ödüyor.”
