Hürmüz Boğazı nihayet yeniden açıldığında, denizcilik şirketlerinin hangi petrol tankerlerinin önce hareket etmeye başlayacağını ve geçiş izni için kime başvuracaklarını bilmesi gerekecek. Gemilere rotalar konusunda rehberlik edilmesi gerekecek. Ayrıca boğazdaki olası mayın tehdidi de gündemde
Jenny Gross / New York Times
ABD ile İran, boğazın yeniden açılmasını sağlayacak bir anlaşmaya giderek daha fazla yaklaşırken, yaklaşık üç aydır Basra Körfezi’nde mahsur kalan yaklaşık 1500 geminin kaptanları da hazırlıklara başladı.
Ancak gemilerin, İran ile savaş öncesinde dünyanın petrol ve doğal gazının beşte birinin taşındığı bu dar ve kritik su yolundan yeniden geçmeye başlaması için daha yapılması gereken çok şey var.
Nihai bir anlaşmaya varılsa bile, savaş öncesinde günde 130’dan fazla geminin geçtiği eski düzene dönülmesinin haftalar hatta aylar alabileceği belirtiliyor.
Enerji fiyatlarının ABD’de ve dünya genelinde yükselmiş olmasının ardından hızlı şekilde gerilemesinin beklenmemesinin nedenlerinden biri de bu.
Gemiler boğazdan ayrılmaya başlamadan önce, şirketlerin gemilerine nasıl öncelik verileceğini bilmesi gerekecek. Baltık ve Uluslararası Denizcilik Konseyi’nin (BIMCO) emniyet ve güvenlikten sorumlu yöneticisi Jakob P. Larsen, Hürmüz Boğazı’nın en dar noktasında yalnızca 21 deniz mili genişliğinde olduğunu hatırlatarak bunun kritik olduğunu söyledi. Larsen ayrıca, gemilerin sığ sularda çarpışma veya karaya oturma riskini azaltmak için ideal olarak hız limitine tabi tutulması gerektiğini belirtti.
Larsen, “Hangi rotayı kullanacağımızı ve ardından hangi koordinasyonun, izinlerin ya da benzeri prosedürlerin hangi otoritelerden alınması gerektiğini bilmemiz gerekecek” dedi.
İran’ın boğaza döşediğine inanılan deniz mayınlarına gemilerin çarpma ihtimali de ciddi bir tehlike olarak görülüyor. İngiliz askeri yetkililer, İran’ın mayınları arasında deniz tabanında duran ve yüzeye gaz kabarcıkları göndererek gemi gövdelerinde ciddi hasar oluşturan sistemlerin bulunduğunu söyledi.
Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) bu ay yayımladığı rapora göre, ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya dahil birçok ülkenin donanmasının mayın tarama gemilerini bölgeye konuşlandırması haftalar sürebilir. Bu riskin, deniz taşımacılığı sigorta maliyetlerini yüksek tutması bekleniyor.
İran, boğaz üzerinde kontrol uygulamakla tehdit etmiş ve kısa süre önce bölgedeki operasyonları yönetmek için düzenleyici bir kurum kurmuştu.
Yaklaşık 20 bin denizciden oluşan asgari mürettebat tarafından idare edilen gemilerin yeniden operasyonel hale getirilmesi gerekiyor.
Basra Körfezi’nin sıcak sularında sürüklenen gemilerin gövdelerinde midyeler, deniz canlıları ve yosunlar birikti. Bunların seyrüseferi olumsuz etkileyebileceği belirtiliyor.
Dünyanın en büyük beşinci konteyner taşımacılığı şirketi olan Hapag-Lloyd, kapanmanın başlamasından bu yana yalnızca bir gemisini bölgeden çıkarabildi.
Şirketin CEO’su Rolf Habben Jansen, kısa süre önce bir podcast yayınında yaptığı açıklamada söz konusu geminin yoğun temizliğe ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Jansen, “Gemiyi çıkardıktan sonra fark ettik ki ulaşabildiği azami hız normalin belirgin şekilde altındaydı” dedi.
Basra Körfezi’nde mahsur kalan bir gemisi bulunan otomobil taşımacılığı ve lojistik devi Wallenius Wilhelmsen’in CEO’su Lasse Kristoffersen ise her şey planlandığı gibi gitse bile bölgedeki taşımacılığın normale dönmesinin en az 30 ila 45 gün süreceğini söyledi.
Durumun ancak denizcilik şirketlerinin mahsur kalan gemilerini Basra Körfezi’nden çıkarmakta ve aynı zamanda yük almak için bölgeye yeniden gemi göndermekte kendilerini rahat hissetmeleriyle istikrara kavuşacağı belirtiliyor.
Şirketlerin, gemilerinin yeni bir çatışma riskinden güvende olduğuna ikna olması gerekiyor. İran destekli ve Yemen’in büyük bölümünü kontrol eden Husiler, Gazze savaşının başlamasının ardından 2023 yılında İsrail’e yönelik İHA ve füze saldırıları başlatmıştı. Grup ayrıca Süveyş Kanalı’na açılan bir diğer kritik deniz ticaret hattı olan Kızıldeniz’deki gemilere de saldırılar düzenlemişti.
Kızıldeniz’deki saldırılar bugünlerde azalmış olsa da birçok denizcilik şirketi bölgeden hâlâ kaçınıyor. Kristoffersen, “Bunun tekrar yaşanabileceğine dair korku bile bizim ticaret yapmamamız için yeterli” dedi.
Denizcilik veri şirketi Kpler’de risk yöneticisi olarak görev yapan Dimitris Ampatzidis ise gemi geçişleri için düzenli bir sistem kurulsa bile trafiğin üç ila dört hafta içinde normal seviyelerin yalnızca yüzde 40 ila yüzde 50’sine ulaşabileceğini söyledi.
Ampatzidis, “Denizcilik piyasaları için asıl soru bundan sonra ne olacağı:
Kontrollü bir yeniden açılış mı, eskortlu geçiş sistemi mi, kısıtlı geçiş mi yoksa gerçekten normal operasyonlara dönüş mü?” dedi. En olası senaryonun gemilerin boğazdan çeşitli kısıtlamalar eşliğinde geçebilmesi olduğunu belirten Ampatzidis, sınırlı rotalar, yüksek savaş sigortası maliyetleri ve daha uzun bekleme sürelerinin devam edeceğini ifade etti.
Şimdilik denizcilik sektöründeki bazı isimler boğazın yeniden açılmasına yönelik anlaşmanın gerçekleşeceği konusunda şüpheci yaklaşmayı sürdürüyor.
Denizcilik istihbarat şirketi Windward’ın CEO’su Ami Daniel, ABD’li ve İranlı yetkililerin açıklamaları arasındaki farklara dikkat çekerek, “Anlaşmanın gerçekten ne zaman imzalanıp tamamlanacağını görmek gerekiyor” dedi. Çç
Daniel ayrıca, ABD Başkanı Donald Trump’ın boğazın açıldığını ilan etmesinin şirketler açısından yeterli güvence olmayabileceğini, bunun daha önce iki kez yaşandığını söyledi.
