Ukrayna’da savaş beşinci yılına girerken; Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in onay oranları düşüyor, müzakereler tıkanmış ve yaptırımların etkisi derinleşmiş durumda; vatandaşlar ise umutsuzluklarını daha yüksek sesle dile getiriyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna’ya karşı savaşın uzaması, ekonominin sendelemesi ve internet erişimine yönelik hükümet kısıtlamalarına yönelik halk arasındaki memnuniyetsizliğinin artmasıyla birlikte toplum genelinde yükselen hoşnutsuzlukla karşı karşıya.
Washington Post‘un haberine göre, Rusya’nın en büyük devlet kontrolündeki anket kuruluşu Rusya Kamuoyu Araştırma Merkezi, cuma günü Putin’in onay oranının yüzde 65,6’ya gerilediğini kaydetti; bu oran, savaşın başlangıcından bu yana en düşük seviye olurken yıl başından bu yana 12,2 puanlık düşüşe işaret ediyor.
Siyasi muhalifleri sürgüne gönderen, hapseden hatta öldüren ve savaş eleştirisinin yasa dışı olduğu otoriter bir rejim altında gerçek kamuoyunu ölçmek zor olsa da, Putin’in geçmişte yüzde 88’e kadar çıkan oranlarıyla kıyaslandığında düşen anket sonuçları, artık beşinci yılına giren savaşa yönelik artan yorgunluğa işaret ediyor. Savaşı sona erdirmeye yönelik müzakereler ise büyük ölçüde tıkanmış durumda; çünkü Trump yönetimi İran’a odaklanmış bulunuyor.
Ekonomik yaptırımlar Rusya ekonomisini giderek daha fazla sıkıştırıyor, hane halkı bütçelerini zorluyor. Güvenlik gerekçesiyle internet erişimini sınırlama yönündeki hükümet adımları ise uzun süredir yüksek dijitalleşme seviyesine sahip bir toplumda rahatsızlık yaratıyor.
Anonim kalmak isteyen bir Rus yetkili, “Genel hava savaşın artık bitirilmesi yönünde. Herkese, İkinci Dünya Savaşı’ndan, Büyük Vatanseverlik Savaşı’ndan bile daha uzun sürüyormuş gibi geliyor ve aynı zamanda tek bir bölgeyi bile alamıyoruz” ifadelerini kullandı.
Yetkili, Rusya’nın 2022’deki geniş çaplı işgalden bu yana Ukrayna’nın doğusundaki Donetsk bölgesinin tamamını ele geçirme konusundaki başarısız çabalarına atıfta bulundu.
Son haftalarda Putin yönetimi, ekonomiyi yönetme biçimi nedeniyle Rusya’nın finansal elitlerinden alışılmadık derecede açık ve sert eleştiriler aldı. Rusya Federal İstatistik Servisi Rosstat’a göre ekonomi yılın ilk iki ayında yüzde 1,8 daraldı; enflasyonla mücadele için uygulanan yüksek faiz oranları yatırımları baskılarken ticari ödemelerde gecikmeler ocak ayında 109 milyar dolar ile rekor seviyeye ulaştı. Rusya merkezli Aktion Accounting verilerine göre devlete vergi borcu olan şirket sayısı ise 439 bin 900’e yükseldi.
Bu ayın başlarında Moskova’da düzenlenen bir ekonomik forumda konuşan iş insanları ve ekonomistler, daralan ekonomi nedeniyle hükümeti birer birer sert şekilde eleştirdi.
“Yöneticiler gerçeklikten kopmuş durumda”
Rus bir traktör üreticisinin başkanı Vladimir Bogalev, forumdan paylaşılan video görüntülerine göre, “Üst düzey yöneticiler sahadaki gerçeklikten, ekonominin durumundan tamamen kopmuş durumda” dedi.
Bogalev, iktidar sahiplerinin aktif olarak “itibarlarını zedelediğini” söyledi.
Rusya Bilimler Akademisi’nden ekonomist Robert Nigmatulin ise Rusya’nın Çin’in gerisinde kaldığını ve enflasyonun ekonomik büyümeyi açık ara geride bıraktığını belirtti. Nigmatulin şöyle devam etti:
“Her şeyi kaybettik ve hâlâ en yoksul olan biziz. Çin’in en yoksul bölgelerinde bile gelirler bizim en yoksul bölgelerimizden daha yüksek. 2015’ten bu yana, yani 11 yılda GSYH büyümesi yılda yaklaşık yüzde 1,5. Tüketici fiyatları ne kadar arttı biliyor musunuz? Yüzde 77. Böyle bir liderlikle bu ülkeye yatırım yapabilir miyiz? Bu şekilde ekonomi yönetilemez”
Öte yandan Monako merkezli sosyal medya fenomeni Victoria Bonya’nın internet kısıtlamalarını ve sıradan Rusların karşı karşıya olduğu diğer sorunları eleştirdiği video viral oldu; Kremlin ise gündeme getirdiği tüm sorunlar üzerinde çalıştığını savunarak yanıt vermek zorunda kaldı.
“Ekonomik çöküş kaçınılmaz”
Rusya Komünist Partisi’nin uzun süredir lideri olan Gennady Zyuganov ise bu hafta parlamentoda yaptığı konuşmada daha ileri giderek sorunların çözülmemesi halinde “ekonomik çöküşün kaçınılmaz” olduğu uyarısında bulundu. “Sonbaharda 1917’de yaşananlarla karşı karşıya kalacağız” diyerek Bolşevik Devrimi’ne atıfta bulundu.
Yaptırımlar ve Putin’in yüksek askeri harcamaları enflasyonu sert şekilde yukarı iterken, merkez bankası ekonomiyi soğutmak için faiz oranlarını yüzde 20’nin üzerine çıkarmak zorunda kaldı. Faizler daha sonra yüzde 14,5’e çekilse de ekonomistler giderek artan şekilde “aşırı soğuma” ve resesyon riskine dikkat çekiyor.
Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanı Maksim Reşetnikov bu hafta ülkenin rezervlerinin “büyük ölçüde tükendiğini” söyledi. Putin de geçen hafta ekonominin sorunlu olduğunu açıkça kabul ederek merkez bankası ve hükümetten büyümedeki yavaşlamayı açıklamalarını istedi.
İran savaşı Rus ekonomisine nefes aldırdı
Büyük ölçüde petrol gelirlerine bağımlı olan Rus ekonomisi, ABD-İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın petrol fiyatlarını yükseltmesi sayesinde bir miktar nefes aldı. Ancak ekonomistler, bütçenin dengelenmesi için fiyatların çok daha uzun süre yüksek kalması gerektiğini belirtiyor.
Almanya merkezli Uluslararası ve Güvenlik İşleri Enstitüsü’nden ekonomist Janis Kluge, “Şu anda Rus ekonomisi, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının ve yüksek emtia fiyatlarının yaratabileceği olumlu etkiler ile son aylarda belirgin şekilde kötüleşen kendi ekonomik dinamikleri arasında tuhaf bir alacakaranlık bölgesinde” dedi.
Buna ek olarak, Ukrayna’ya ait insansız hava araçlarının Rus limanları ve rafinerilerine yönelik artan saldırıları, Rusya’yı nisan ayında günlük 300 bin ila 400 bin varil petrol üretim kesintisine zorladı. Reuters’a göre bu durum, Moskova’nın yüksek fiyatlardan elde etmeyi umduğu kazançları ve ABD Başkanı Donald Trump’ın Rus petrolüne yönelik yaptırımlarda sağladığı geçici muafiyetin etkisini zayıflatabilir.
Üst düzey Rus diplomatlarla yakın ilişkileri olan bir akademisyen, “Sorunlar büyüyor ve bunun olacağı konusunda uzun süredir konuşuyorduk” dedi.
Toplumda ayrışmalar büyüyor
Vatandaşların temel harcamalarını kısmak zorunda kalması ve internet kısıtlamalarının günlük yaşamı sekteye uğratmasıyla birlikte toplumun tüm kesimlerinde ayrışmalar ortaya çıkıyor.
Berlin merkezli düşünce kuruluşu Carnegie Russia Eurasia Center’da kıdemli araştırmacı olan Tatyana Stanovaya, “Memnuniyetsizlik çok güçlü. Uzayan savaş ve finansal sıkıntılar var, gençler ise sosyal medyadan koparılmaktan rahatsız. Nereye bakarsanız bakın sorun var. Bunun nereye varacağını öngöremiyoruz” ifadelerini kullandı.
Stanovaya, “İnsanlar artık daha cesur şekilde konuşmaya başlıyor” dedi ancak yetkililerin muhtemelen daha fazla baskıyla karşılık vereceğini ve rejimin kontrolü kaybetme riskinin şu an için görünmediğini ekledi.
“Dört yıllık savaşın getirdiği bir değişim yok”
Bir zamanlar Rusya’nın en zengin iş insanı olan ve bugün Londra’da yaşayan muhalif figür Mihail Hodorkovski, savaşın başlangıcındaki vatansever coşkunun dağıldığını söyledi. Hodorkovski, “Savaş çok uzun sürdü ve ortada net bir değişim yok. Üç köy kazanıldı ya da kaybedildi diye bir şey değişmiyor” ifadelerini kullandı.
Rusya’da bazı kesimler için Trump’ın İran’a karşı savaşa girme yönündeki öngörülemez kararı, Putin’in Ukrayna’daki savaşını meşrulaştıran bir unsur olarak görülüyor ve Kremlin’i askeri hedeflerine ulaşma konusunda daha da kararlı hale getirebilir.
Anonim kalmak isteyen bir Moskova iş insanı, “Herkes, Basra Körfezi’ndeki savaşın Rusya ve Putin’e Ukrayna’da daha uzun süre savaşma ve daha fazla toprak alma fırsatı verdiğine inanıyor Savaşın ne kadar süreceğini kimse bilmiyor ve diğer yandan insanlar devletin kendilerinden giderek daha fazla şey alacağından korkuyor” dedi.
“Dijital Demir Perde”
Bu tablo karşısında özellikle internet kısıtlamaları nedeniyle umutsuzluk artıyor; bu durum Sovyet dönemine dair güçlü anıları yeniden canlandırıyor. 53 yaşındaki lojistik yöneticisi Tatyana, “Bizim gibiler çok endişeli, çünkü çıkamadığınız bir ülkede doğduk. Bir zamanlar Demir Perde’nin arkasında yaşadık ve bunun bir daha olmayacağını düşünüyorduk. Ama aslında oldu. Şimdi dijital bir Demir Perde var” ifadelerini kullandı.
Ekonomik tabloyu anlatan 46 yaşındaki satış müdürü Irina ise, “İş açısından baktığımda durum tam bir kaos. Satışlar düştü, insanların parası giderek azalıyor, alışveriş merkezlerinde çok daha az insan var, fiyatlar iki katına çıktı, meyve ve sebzede üç katına fırladı. Faturalar arttı, vergiler de yükseldi” sözlerini kaydetti.
19 yaşındaki öğrenci Igor ise artan umutsuzluğu şöyle özetledi:
“Genel olarak ben ve tanıdığım insanlar hiçbir şeyin değişmeyeceğine dair tam bir umutsuzluk hissediyoruz. Herkes gitmek istiyor ama çoğunun böyle bir seçeneği yok. Kimse geleceğini bu ülkeye bağlamak istemiyor. Burada yaşamak zor, pahalı ve kasvetli”
