Tarihinin en büyük enerji arz krizi olarak kayıtlara geçen İran savaşı, başladığından bu yana küresel piyasadan 500 milyon varilden fazla ham petrolü sildi. Reuters hesaplamalarına ve analistlerin değerlendirmelerine göre bu kayıp, yaklaşık 50 milyar dolara karşılık geliyor
Analistlere ve Reuters hesaplamalarına göre dünya, İran savaşının başlamasından bu yana geçen yaklaşık 50 gün içinde 50 milyar doların üzerinde değere sahip ham petrolü üretemedi. Bu krizin artçılarının aylarca, hatta yıllarca hissedilmeye devam edileceği öngörülüyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Hürmüz Boğazı’nın Lübnan’da varılan ateşkes anlaşmasının ardından açık olduğunu açıklarken ABD Başkanı Donald Trump, İran savaşını sona erdirecek bir anlaşmanın “yakında” geleceğine inandığını belirtti.
Kpler verilerine göre krizin Şubat sonunda başlamasından bu yana 500 milyonun üzerinde varil ham petrol ve kondensat küresel piyasaya sunulamadı. Bu, modern tarihin en büyük enerji arz kesintisi olarak tarihe geçti.
Reuters’ın aktardığına göre 500 milyon varil kayıp şu anlama geliyor:
Wood Mackenzie’nin baş analisti Iain Mowat’a göre; küresel havacılık talebinin 10 hafta boyunca kısıtlanması, tüm araçların dünya genelinde 11 gün trafikten çekilmesi ya da küresel ekonominin 5 gün boyunca petrolsüz kalması.
Reuters tahminlerine göre ABD’nin neredeyse bir aylık ya da tüm Avrupa’nın bir ayı aşkın petrol talebi.
2021 mali yılındaki yaklaşık 80 milyon varillik yıllık tüketime göre ABD ordusunun yaklaşık altı yıllık yakıt ihtiyacı.
Dünyanın uluslararası deniz taşımacılığı sektörünü yaklaşık dört ay boyunca işletmeye yetecek kadar yakıt.
Öne çıkan rakamlar neler?
Körfez Arap ülkeleri Mart ayında günlük yaklaşık 8 milyon varil ham petrol üretimini kaybetti; bu rakam, dünyanın en büyük iki petrol şirketi olan ExxonMobil ve Chevron’un toplam üretimine neredeyse eşdeğer.
Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn ve Umman’ın jet yakıtı ihracatı, Şubat ayındaki yaklaşık 19,6 milyon varilden Mart ve Nisan başı itibarıyla toplam yalnızca 4,1 milyon varile geriledi. Reuters tahminlerine göre bu ihracat kaybı, New York JFK ile Londra Heathrow arasında yaklaşık 20.000 gidiş-dönüş uçuşa yetecek miktara karşılık geliyor.
Kpler’in kıdemli ham petrol analisti Johannes Rauball’a göre çatışmanın başlamasından bu yana varil başına ortalama 100 dolar seyreden fiyatlarla bu kayıp hacim, yaklaşık 50 milyar dolarlık gelir kaybına denk düşüyor. Bu rakam Almanya’nın yıllık gayri safi yurt içi hasılasının yüzde 1’ine ya da Letonya veya Estonya gibi küçük ülkelerin tüm GSYH’sine eşdeğer.
Tam iyileşme yıllar alabilir
Dışişleri Bakanı Erakçi Hürmüz Boğazı’nın açık olduğunu açıklasa da üretim ve akışların toparlanması yavaş seyredecek.
Kpler verilerine göre karadaki küresel ham petrol stokları Nisan ayı başından bu yana yaklaşık 45 milyon varil azaldı. Mart sonundan itibaren üretim kesintileri günlük yaklaşık 12 milyon varile ulaştı.
Rauball, Kuveyt ve Irak’taki ağır ham petrol sahalarının normal işletme düzeylerine kavuşmasının dört ila beş ay sürebileceğini ve stok düşüşlerinin yaz boyunca süreceğini belirtti. Rafineri kapasitesine ve Katar’ın Ras Laffan LNG tesisine verilen zararlar göz önüne alındığında bölgedeki enerji altyapısının tamamıyla yeniden işler hale gelmesi yıllar alabilir.
