BBC Verify Kahrizak Forensic Medical Centre içinden çekildiği belirtilen görüntülerin yanı sıra morgdan sızdırılan ve protestoculara uygulanan şiddeti doğrulayan videoları da teyit etti.
İran’da hükümet karşıtı protestolara yönelik şiddetli baskının boyutlarını gözler önüne seren yüzlerce fotoğraf sızdırıldı. Güney Tahran’daki bir morgda çekildiği belirtilen ve yayımlanamayacak kadar ağır görüntüler içeren fotoğraflar, aralarında 18 kadının da bulunduğu en az 326 kişinin hayatını kaybettiğini ortaya koyuyor.
BBC Verify tarafından incelenen fotoğraflarda, kanlar içinde, şişmiş ve morarmış yüzler görülüyor. Görüntüler, birçok aile için hayatını kaybeden yakınlarını teşhis edebilmenin neredeyse tek yolu oldu. Bazı cenazelerin tanınamayacak kadar ağır şekilde hasar görmesi nedeniyle, 69 kişinin kimliği bilinmiyor ve Farsça “John Doe / Jane Doe” anlamına gelen ifadelerle etiketlendiği görülüyor. Fotoğraflarda yalnızca 28 kişinin ismi net şekilde okunabiliyor.
Etiketlerinde ölüm tarihi bulunan 100’den fazla kişinin ölüm günü 9 Ocak olarak kaydedildi. Bu tarih, başkent Tahran’da protestocular için şimdiye kadarki en kanlı gecelerden biri olarak öne çıkıyor.
O gece kent genelinde güvenlik güçleriyle protestocular arasında şiddetli çatışmalar yaşandı; sokaklarda ateşler yakıldı, göstericiler İran İslam Cumhuriyeti ve dini lider aleyhine sloganlar attı.
Protestolar, sürgünde yaşayan eski şahın oğlu Reza Pahlavi’nin ülke çapında eylem çağrısının ardından yoğunlaştı.
Sızdırılan fotoğraflar, İran devletinin protestoculara yönelik şiddetinin yalnızca küçük bir kesitini yansıtıyor. Binlerce kişinin güvenlik güçlerinin müdahaleleri sonucu hayatını kaybettiği tahmin ediliyor. İran’da protestoların aralık ayı sonunda başlamasından bu yana ülkede neredeyse tam bir internet kesintisi uygulanması, ölü sayısının ve şiddetin boyutlarının belgelenmesini son derece zorlaştırıyor.
İran’ın dini lideri Ali Hamaney, kamuoyuna yaptığı açıklamalarda binlerce kişinin öldüğünü kabul etmiş, ancak sorumluluğu ABD, İsrail ve “fitneci” olarak nitelendirdiği gruplara yüklemişti. Buna rağmen, kesintinin üçüncü haftasına girmesine karşın az sayıda kişi ülkeden sınırlı da olsa bilgi sızdırmayı başardı.
BBC Verify’a ulaştırılan yüzlerce fotoğrafın, Kahrizak Forensic Medical Centre içinden çekildiği bildirildi.
İncelenen 392 fotoğrafta, farklı açılardan çekilmiş birden fazla görüntüsü bulunanlar da dâhil olmak üzere 326 kişi tespit edildi. Kaynaklar, morgdaki gerçek ölü sayısının binlerle ifade edildiğini öne sürüyor.
Kurbanların yaşları 12 ile 70 arasında değişiyor
Güvenlik gerekçesiyle ismi açıklanmayan bir kaynak, morg kompleksinde karşılaştığı manzaranın yıkıcı olduğunu belirterek, 12–13 yaşındaki çocuklardan 60–70 yaşlarındaki yetişkinlere kadar çok sayıda kurban gördüğünü söyledi. Kaynağa göre aileler ve yakınlar, kaos ortamında bir ekranın etrafında toplanarak saatler süren bir slayt gösterisinde kaybettikleri kişileri teşhis etmeye çalıştı. Bazı cenazeler o kadar ağır yaralanmıştı ki tanınamıyordu; bir kişinin yüzü gözleri zor seçilecek kadar şişmişti, bir başka kişinin ağzında hâlâ solunum tüpü bulunuyordu.
Bazı ailelerin fotoğraflara tekrar tekrar bakıp yüzlere yakınlaştırma istediği, bazılarının ise yakınlarını anında tanıyıp yere yığılarak çığlık attığı aktarıldı. Fotoğrafların bir kısmında açılmış ceset torbalarının yanında isim, kimlik numarası ya da ölüm tarihi bulunan kâğıtlar yer alırken, bazı vakalarda tek tanımlayıcı unsurun bir banka kartı olduğu belirtildi.
Videolar da doğrulandı
BBC Verify ayrıca, aynı morgdan sızdırılan ve protestoculara uygulanan şiddeti doğrulayan videoları da teyit etti. Videolardan birinde bir çocuğa ait olduğu düşünülen bir cenaze, diğerinde ise başından vurulduğu anlaşılan bir erkek görülüyor; görüntüler aşırı derecede rahatsız edici olduğu için yayımlanmıyor.
İnternete çok sınırlı anlarda, Starlink ya da komşu ülkelerin ağları üzerinden bağlanabilen bazı İranlılar, güvenlik güçleri tarafından öldürülen kişilerin isimlerini sosyal medyada paylaşabiliyor. BBC Verify, morgda tespit edilen isimlerle sosyal medyada paylaşılanlar arasında beş eşleşme buldu, ancak ailelere ulaşılamadığı için bu isimleri açıklamadı.
BBC Verify’ın doğrulanmış videolar üzerinden yaptığı çalışmaya göre, 28 Aralık’tan bu yana İran’da en az 71 kent ve kasabada protestolar gerçekleşti. İnternete yansıyan az sayıdaki görüntüde, sokaklarda yanmış araçlar ve protestolar sırasında Tahran çevresinde duyulan silah sesleri yer alıyor.
İnternet kesintisi nedeniyle can kaybının kesin sayısını belirlemek zor olsa da, ABD merkezli Human Rights Activists News Agency (HRANA), mevcut ölü sayısının 4 bini aştığını bildiriyor.
