Trump’ın Grönland’ı ele geçirme planı NATO’yu çökme noktasına getirebilir. Bu durumda Avrupa’dan gelecek sert misilleme sonrası trilyonlarca dolarlık ticaret bitebilir ve doların küresel gücü yok olabilir.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı ele geçirme kampanyası, zaten zayıflamış olan NATO’nun temelini adım adım oyuyor. ABD’nin Grönland’ı güvence altına almak için ciddi adımlar atması, zaten zayıflamış olan NATO ittifakını yıpratabilir hatta sona erdirebilir. Her iki sonuç da ciddi ekonomik etkiler yaratır ve nihayetinde doların küresel hakimiyetini bile zayıflatabilir.
Barron’s’un haberine göre Trump Cuma günü, “Ulusal güvenlik için Grönland’a çok ama çok ihtiyacımız var” dedi.
Trump, Rusya ve Çin’i Arktik bölgeden uzak tutmak ve Amerika için planlanan Altın Kubbe hava ve füze savunma sistemine katkı sağlamak amacıyla bu toprakları kullanmak istiyor. Danimarka ise yüzlerce yıldır kontrolünde bulunan, Kuzey Atlantik’teki seyrek nüfuslu bu adayı vermeyeceğini söylüyor. Avrupa’daki müttefikler de Danimarka’yı destekliyor.
Beyaz Saray, adayı almak için askeri güç kullanılmasını dışlamayacağını açıkladı.
Trump, Dış İlişkiler Konseyi Başkanı Michael Froman’ın ifadesiyle, “gayrimenkul terimleriyle bakıldığında bunun adeta bir para çukuru olduğunu öğrendiğinde” bir kez daha düşünebilir. Froman, “Elbette her şeyin ötesinde, Grönland’ı işgal etmenin ya da zorla almanın en büyük maliyeti NATO ittifakının parçalanması olabilir” diye yazdı.
Trump Cuma günü ayrıca, Grönland’ı ilhak planına karşı çıkan ülkelere gümrük tarifeleri uygulamakla tehdit etti.
ABD ve Avrupalı müttefikler, İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’nü (NATO) kurdu. NATO’ya göre, bir üye saldırıya uğrarsa tüm üyeler onu savunmakla yükümlü.
ABD’nin başka bir NATO üyesine karşı askeri güç kullanması, Peterson Uluslararası Ekonomi Enstitüsü’nde kıdemli uzman olan Jacob Kirkegaard’a göre, “çok dramatik ve kalıcı bir finansal tepkiye” yol açabilir.
Kirkegaard, “Bence bu birçok açıdan felaket olurdu. Ekonomik, finansal ve dolayısıyla siyasi açıdan tam anlamıyla bir delilik olurdu” dedi.
Trump’ın ilk başkanlık dönemi NATO ile gerilimlerle geçmişti. Ancak Avrupalılar büyük ölçüde savunma harcamalarını artırma taleplerine boyun eğmişti. Trump’ın yeniden Beyaz Saray’a dönmesiyle ABD-NATO ilişkilerinin daha sağlam bir zemine oturduğu düşünülüyordu.
Ancak son bir yılda bu inanç zarar gördü. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nde yardımcı araştırmacı olan Otto Svendsen, “Bunu Ukrayna konusundaki tüm gerilimlerde gördünüz” dedi. ABD’nin Ukrayna’ya yardımı ve istihbarat paylaşımını askıya alması Avrupalıların tepkisini çekmişti.
Tabuta çakılan son çivi
Svendsen’e göre Grönland’ı güç kullanarak almak, Avrupa açısından “tabuta çakılan son çivi” olur. Bu durumda Avrupalılar, ABD’ye güvenlik konusunda artık güvenemezdi.
Svendsen, “Toprak egemenliği Avrupalılar için net bir kırmızı çizgidir ve bu konuda Danimarka’ya verilen Avrupa desteğini görüyorsunuz. Bu, geri adım atmanın ne hukuken ne de siyasi olarak mümkün olduğu bir durum” ifadelerini kullandı.
Kısa vadede Avrupa Birliği, Trump’ın tarife tehdidine kendi ticaret engelleriyle karşılık verebilir. Svendsen’e göre Meta ve Alphabet gibi ABD’li teknoloji şirketleri cazip hedefler olur.
Svendsen, “Bu siyasi olarak da cazip bir seçenek çünkü bu teknoloji şirketleri Avrupa genelinde pek popüler değil” dedi.
Uzun vadede ise yaklaşık üç olasılık bulunuyor. Birincisi, Danimarka Grönland’ı elinde tutar; ABD ise 1951 tarihli bir anlaşma kapsamında zaten sahip olduğu hakları kullanarak askeri varlığını ciddi biçimde artırır. ABD ayrıca nadir toprak elementleri için yeni anlaşmalar yapabilir.
İkinci olasılık, Danimarka’nın bir tazminat karşılığında Grönland’dan vazgeçmesi, yani fiilen satması. Beyaz Saray’ın bu seçeneği tercih ettiği görülüyor.
Üçüncü olasılık ise Trump yönetiminin Grönland’ı güç kullanarak alması.
Kirkegaard, “Bu kısa bir savaş olurdu. ABD kazanırdı” dedi.
İlk iki senaryoda NATO varlığını sürdürebilir. Ancak Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, ABD’nin Grönland’ı ele geçirmesinin ittifakı sona erdireceğini söyledi.
Danimarka, Grönland’daki askeri varlığını artırmaya başladı. İsveç, Norveç, Almanya ve Fransa dahil olmak üzere NATO müttefiklerinden küçük birlikler de bu sürece katılacak.
NATO’nun sona ermesi, ittifakların kaotik biçimde yeniden şekillenmesine yol açar. Stratejistlere göre Avrupa kendi güvenlik düzenlemelerini, hatta nükleer bir cephaneliği bile oluşturma yoluna gidebilir.
Çin ve Rusya’nın rüyası: ABD ve Avrupa çatışması
Kirkegaard, “Eğer Çin ya da Rusya iseniz, Avrupa ile ABD arasında silahlı bir çatışma yaşanması stratejik bir rüya senaryosudur” dedi.
ABD’nin Grönland’a saldırması halinde Avrupalıların ilk başvuracağı ekonomik silahın ticaret olacağı belirtiliyor.
Kirkegaard, “Bu gerçekleşirse, yılda birkaç trilyon dolarlık bir ekonomik ilişkiyi kesmek anlamına gelir, kelimenin tam anlamıyla kesmek. Piyasa tepkisinin çok sert olacağını düşünüyorum” dedi.
Böyle bir adım, Avrupalıların ABD tahvilleri ve diğer dolar bazlı varlıklardan uzak durmasına yol açarak doların gücünü ve hakimiyetini zayıflatabilir.
Chandler’a göre doların rezerv para statüsü hemen sona ermez, ancak hükümetler alternatifler bulma çabalarını hızlandırır.
Chandler, piyasalarda ilk tepkinin altın ve İsviçre frangı gibi güvenli limanlara kaçış olacağını söyledi. Diğer Avrupa ve ABD varlıklarında ise satışlar görülebilir.
Kirkegaard ve diğer uzmanlar, bir satış ya da askeri ele geçirmenin şimdilik düşük bir ihtimal olduğunu vurguladı.
Ancak stratejistler, Trump’ın ne yapacağını öngörmenin zor olduğunu da kabul ediyor. Trump, planlarını önceden açıkça dile getirdiği durumlarda bile sık sık beklenmedik adımlar attı.
