İsrail’in Somaliland’ı tanıma kararına ilişkin ülke basınında yapılan ilk değerlendirmelerde, Tel Aviv yönetiminin bu kararında Mossad’ın arka planda önemli bir rolü olduğu ve Mossad’ın bölgede uzun yıllardır faaliyet gösterdiği vurgulandı.
İsrail’in Somaliland’ı bağımsız bir ülke olarak tanımasının ardından, bu hamleye ilişkin yapılan değerlendirmelerde, Tel Aviv yönetiminin Yemen’deki Husilere karşı bu bölgeye ilgi duyduğu değerlendirmesi yapıldı. Yedioth Ahronoth gazetesinin haberinde, Somaliland’ın Gazze’de ateşkesin sağlanmasından önce, Filistinlileri bölgeden sürgün etmeyi amaçlayan İsrail’e 1 milyon Gazzeliyi kabul etmeye hazır olduğunu ilettiği aktarıldı.
İsrail’in Somaliland’a Afrika Boynuzu’ndaki uzun sahil şeridi ve stratejik konumu sebebiyle ilgi duyduğu, bu ilginin en önemli nedenlerinden birinin de Yemen’e yakınlığı olduğu yorumu yapıldı. “İsrail’in Somaliland ile ilişkilerini güçlendirmesi, Husilerle mücadelede bir tür güç çarpanı oluşturmaktadır” iddiasında bulunulurken, Gazze’deki ateşkese rağmen Husilerin bölgedeki deniz ulaşımı açısından tehdit oluşturduğu ileri sürüldü.
Mossad etkili oldu
Tel Aviv’in Somaliland’ı tanımasında İsrail dış istihbarat servisi Mossad’ın arka planda önemli bir rolü olduğuna ve Mossad’ın bölgede uzun yıllardır faaliyet gösterdiğine işaret edildi.
Bugün açıklanan karşılıklı tanıma kararı “İsrail’in diplomatik ilişkisi olmayan ülkelerle perde arkasından ilişkilerini sürdürmesinden sorumlu olan Mossad tarafından oluşturulmuştur” ifadeleri kullanıldı.
Karşılıklı tanımanın, İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar’ın koordinasyonunda taraflar arasında aylarca süren yoğun ve gizli görüşmelerin ardından duyurulduğu ve ilk toplantının nisanda yapıldığı belirtildi. Saar, yaptığı açıklamada, “Geçtiğimiz yıl boyunca, kapsamlı ve sürekli diyalog temelinde İsrail ile Somaliland arasında ilişkiler kuruldu.” ifadesini kullandı.
İsrail, Somali’den tek taraflı olarak ayrıldığını ilan eden Somaliland’ı “ülke” olarak tanıdığını duyurmuştu. Başbakan Binyamin Netanyahu, Dışişleri Bakanı Gideon Saar ve Somaliland’ın sözde Cumhurbaşkanı Muhammed Abdullahi’nin karşılıklı olarak “tanıma kararını” imzaladıkları ifade edilmişti.
Somaliland krizi
Somaliland, 1991’de Somali’den tek taraflı olarak ayrıldığını ilan etti ancak uluslararası toplum tarafından bağımsız bir devlet olarak tanınmadı. Somali ise Somaliland’ı ülkenin ayrılmaz parçası olarak görüyor ve bölgeyle ilgili tüm uluslararası anlaşmaların yalnızca Mogadişu yönetiminin yetkisinde olduğunu vurguluyor.
Son olarak, tek taraflı bağımsızlığını ilan eden Somaliland ile Etiyopya arasında 1 Ocak 2024’te imzalanan mutabakat zaptı, bölgesel tansiyonu artırmıştı. Etiyopya’nın Somaliland’ı bağımsız bir ülke olarak tanımaya hazırlanması ve Somaliland’ın Etiyopya’ya denize erişim imkanı sağlamayı öngören adımları, Somali yönetiminin sert tepkisine ve diplomatik krize yol açmıştı. Arap Birliği, Afrika Birliği, Kenya ve Cibuti’nin krizi aşmaya yönelik girişimleri sonuçsuz kalmıştı.
Türkiye’nin tarafları Ankara Süreci kapsamında bir araya getirmesiyle tansiyon düşerken, son olarak Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde 11 Aralık’ta Ankara’da gerçekleştirilen görüşmelerde, sorunun çözümüne yönelik mutabakata varılmıştı. Mutabakata göre, Somali’nin toprak bütünlüğü teyit edilirken, Etiyopya’nın denize erişim taleplerinin her iki tarafın da kazançlı çıkacağı işbirliği sürecine dönüştürülmesi benimsenmişti.
