ABD yönetiminin İran’daki savaşın seyrine bağlı olarak kara operasyonu seçeneğini değerlendirirken, İran rejimine karşı ayaklanma ihtimalini artırmak amacıyla ülke içindeki muhalif gruplarla temas kurduğu öne sürüldü. Peki bu senaryoda Türkiye’nin konumu ne? Washington Post detayları yazdı
ABD yönetiminin İran’daki rejime karşı iç muhalefeti harekete geçirebilecek potansiyel müttefikler aradığı öne sürüldü. Konuya yakın kaynaklara göre ABD Başkanı Donald Trump, bu hafta İran’daki Kürt azınlığın liderleri ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’ndeki bazı siyasi aktörlerle görüşmeler gerçekleştirdi.
Washington Post’un haberine göre kaynaklar, Trump’ın görüşmelerde İran rejimine karşı harekete geçilmesi halinde Kürt gruplara “geniş kapsamlı ABD hava desteği” ve çeşitli askeri yardımlar teklif ettiğini söyledi.
“Kürtler tarafını seçmeli”
Irak Kürdistan Bölgesi’ni yöneten iki büyük partiden biri olan Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (PUK) üst düzey bir yetkilisi, Washington’ın Iraklı Kürtlerden İranlı Kürt grupların hareketine engel olmamalarını istediğini belirtti.
Yetkili, ABD’nin talebini şöyle aktardı:
“Amerika’nın Iraklı Kürtlere talebi, İranlı Kürt grupların Irak’tan harekete geçmesine engel olunmaması ve lojistik destek sağlanması.”
Aynı yetkili, Trump’ın PUK lideri Bafel Talabani ile yaptığı görüşmede Kürtlere açık bir mesaj verdiğini söyledi:
“Trump, Kürtlerin bu savaşta bir taraf seçmesi gerektiğini söyledi. Ya Amerika ve İsrail ile olacaklar ya da İran ile.”
Kürt partileri arasında temkinli yaklaşım
Irak Kürdistanı’ndaki diğer büyük siyasi yapı olan Kürdistan Demokrat Partisi’nin (KDP) üst düzey bir yetkilisi de Trump’ın parti lideri Masoud Barzani ile görüştüğünü doğruladı.
Washington Post’a konuşan bir yetkili, İran’a yönelik olası bir Kürt hamlesinin yalnızca silahlı güç kapasitesiyle ilgili olmadığını belirterek şunları söyledi:
‘Bu mesele kimin daha fazla milisi olduğu ile ilgili değil. Asıl mesele İran içindeki destek düzeyi’
İranlı Kürt muhalefetiyle doğrudan temas
Trump’ın ayrıca İran’daki en eski Kürt muhalif hareketlerinden biri olan İran Kürdistan Demokrat Partisi’nin (PDKI) lideri Mustafa Hijri ile de görüştüğü bildirildi.
PDKI, geçen hafta Irak Kürdistanı’nda altı İranlı Kürt muhalif grubun oluşturduğu yeni bir koalisyonun parçası olarak ilan edilmişti.
Parti tarafından yapılan açıklamada İran ordusundaki askerler ve güvenlik güçlerine şu çağrı yapıldı:
“Özellikle Irak Kürdistanı’ndaki asker ve personel, rejimin silahlı ve baskıcı güçlerine destek vermeyi bırakmalı ve üslerinden ayrılmalıdır.”
Irak Kürtleri riskli bir denklemin içinde
Uzmanlara göre Iraklı Kürtler için bu süreç oldukça hassas bir denge anlamına geliyor.
Uzun süredir İranlı Kürt gruplara sığınma imkanı tanıyan Irak Kürdistanı yönetimi, bu grupların İran’a karşı operasyon planlamamasını şart koşuyordu.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri hamlelerinin başarısız olması durumunda Irak Kürtlerinin Tahran ile kurduğu kırılgan dengeyi kaybetme riski bulunuyor.
Irak Kürtleri, güçlü siyasi kurumları ve ekonomik yapıları sayesinde bölgede önemli bir aktör haline gelmiş olsa da Bağdat’taki merkezi hükümetle uzun süredir çeşitli sorunlar yaşıyor.
İran’daki Kürtlerin durumu
İran’da yaklaşık 10 milyon Kürt, ülkenin batısındaki beş eyalette yaşıyor. Kürtler ayrıca Irak, Suriye ve Türkiye’de de önemli nüfuslara sahip.
Bu topluluklar yıllardır siyasi temsil ve özerklik talepleriyle mücadele ederken zaman zaman ABD’nin bölgesel çıkarlarıyla örtüştüğü dönemlerde Washington’dan destek gördü.
Kürt gruplar aynı zamanda ABD’nin geçmişte birçok kez kendilerini yalnız bıraktığını da düşünüyor.
Son olarak ABD yönetimi, Suriye’de DEAŞ’a karşı mücadelede en önemli müttefiklerinden biri olan Kürt ağırlıklı Suriye Demokratik Güçleri’ne verdiği desteği azaltmış ve Şam’daki yeni yönetimle iş birliğine yönelmişti.
İranlı Kürt gruplar arasında da görüş ayrılıkları var
Her ne kadar son dönemde koalisyon kurmuş olsalar da İranlı Kürt muhalif hareketlerin geçmişte birbirleriyle sık sık anlaşmazlık yaşadığı biliniyor.
Uzmanlara göre bu durum, olası bir rejim değişikliği sonrası ortak bir siyasi yapı kurulup kurulamayacağı konusunda soru işaretleri yaratıyor.
İranlı Kürt gruplar arasında önemli ölçüde silahlı güce sahip olduğu düşünülen tek yapı ise PJAK (Kürdistan Özgür Yaşam Partisi).
PJAK’ın askeri kapasitesinin büyük ölçüde Türkiye merkezli PKK ile ilişkilerinden kaynaklandığı değerlendiriliyor.
“Etnik gerilim riskini artırabilir”
Atlantic Council Orta Doğu Programı Direktörü Victoria Taylor, İran’daki Kürt savaşçıların sayısının sınırlı olduğunu ve Kürt olmayan bölgelerde geniş destek bulmalarının zor olabileceğini söyledi.
Taylor’a göre böyle bir girişim “etnik gerilimleri artırabilecek bir senaryo” yaratabilir.
Exeter Üniversitesi Orta Doğu politikaları profesörü Gareth Stansfield ise İranlı Kürtlerin zor bir ikilemle karşı karşıya olduğunu belirtti.
Stansfield, ABD desteği iddialarının bile İran Devrim Muhafızları’nın dikkatini bölgeye çekebileceğini ve Kürt bölgelerini hedef haline getirebileceğini ifade etti.
Türkiye faktörü de denkleme giriyor
ABD’nin İranlı Kürt grupları silahlandırması halinde bu durumun Türkiye açısından da hassasiyet yaratabileceği değerlendiriliyor.
Türkiye ile yaklaşık kırk yıl süren çatışmanın ardından PKK geçen yıl silahsızlanma sürecine girmiş ve Ankara ile barış sürecine yönelik adımlar atılmıştı.
İsrail sahada zemin hazırlıyor
Savaşın ilk günlerinde İran içindeki Kürt ayaklanması için askeri zemini en çok hazırlayan tarafın İsrail olduğu belirtiliyor.
Uzmanlara göre İsrail hava saldırıları özellikle İran’ın batısındaki askeri noktaları, polis merkezlerini ve Devrim Muhafızları tesislerini hedef aldı.
Council on Foreign Relations uzmanı Henry Barkey, İsrail’in İran Kürdistanı’ndaki askeri hedefleri sistematik biçimde vurduğunu belirterek bunun “son derece bilinçli bir strateji” olduğunu söyledi.
“Çok hassas bir konumdayız”
Irak Kürdistanı’ndaki yetkililer, İran’a yönelik olası bir Kürt operasyonunun büyük riskler taşıdığını ifade ediyor.
Son günlerde İran ve İran destekli milislerin Irak’ın Erbil kentini hedef alan saldırılar düzenlediği ve bunun Kürtlerin İran muhalefetine destek vermesini engellemeyi amaçladığı değerlendiriliyor.
PUK’lu bir yetkili durumu şöyle özetledi:
“Çok hassas bir konumdayız. İranlı Kürtlerin başlatacağı bir kara harekatı başarısız olursa İran’ın Irak Kürdistanı’na nasıl karşılık vereceğini bilmiyoruz ama Trump doğrudan arayıp talepte bulunduğunda bunu tamamen reddetmek de kolay değil.”