Suudi Arabistanlı petrol yetkilileri, İran savaşı ve enerji arzındaki kesintilerin nisan sonuna kadar sürmesi durumunda petrol fiyatlarının 180 doları aşabileceği bir “temel senaryo” üzerinde çalışıyor
Suudi Arabistan’ın petrol yetkilileri, İran savaşının ve beraberinde getirdiği enerji arzı aksamalarının yakın zamanda sona ermemesi durumunda fiyatların ne kadar yükselebileceğini öngörmek için hummalı bir çalışma yürütüyor, masadaki veriler ise hiç de iç açıcı değil.
Wall Street Journal‘in haberine göre Dünyanın en büyük petrol üreticisindeki yetkililer, arz kesintilerinin nisan ayı sonuna kadar devam etmesi durumunda fiyatların varil başına 180 doların üzerine çıkabileceğini belirtiyor. Petrol gelirine bu denli bağımlı bir krallık için bu durum bir “altın madeni” gibi görünse de durum aslında derin bir endişe kaynağı.
Bu denli yüksek fiyatların, tüketicileri petrol kullanımını uzun vadeli olarak azaltacak alışkanlıklara itmesinden veya talebi tamamen bitirecek küresel bir resesyonu tetiklemesinden korkuluyor. Ayrıca Riyad, kendisinin başlatmadığı bir savaşın “fırsatçısı” konumuna düşmekten de çekiniyor.
Stratejik istikrar arayışı
Kral Faysal Araştırma ve İslami Etütler Merkezi’nden Suudi dış politikası analisti Umer Karim, “Suudi Arabistan genellikle petroldeki çok hızlı artışları sevmez çünkü bu durum uzun vadeli pazar istikrarsızlığı yaratır. Suudiler için ideal denklem, pazar paylarını sabit tutarken fiyatlarda nispeten mütevazı bir artış görmektir,” değerlendirmesinde bulundu. Üretim, satış ve fiyatlandırmayı yöneten milli petrol şirketi Saudi Aramco ise konuyla ilgili yorum yapmaktan kaçındı.
Bu hafta enerji tesislerini hedef alan saldırılar fiyatları yukarı tırmandırdı. Çarşamba günü İsrail’in İran’ın Güney Pars gaz sahasına düzenlediği saldırıya misilleme olarak Tahran, Katar’ın Ras Laffan enerji merkezini ve Suudi Arabistan’ın Yanbu tesislerini hedef aldı.
Yanbu, Hürmüz Boğazı’ndaki darboğazı baypas edebilen boru hattının Kızıldeniz ucundaki kritik bir nokta olması sebebiyle büyük önem taşıyor.
Hürmüz Boğazı fiilen kapalı
İran ayrıca Körfez’deki gemileri vurmaya devam ederek dünya petrol sevkiyatının %20’sinin geçtiği bu dar su yolunu neredeyse tamamen kapattı. Saldırılar, gösterge Brent petrol vadeli işlemlerini Perşembe günü geri çekilmeden önce 119 dolara kadar çıkardı. Hatırlanacağı üzere, Temmuz 2008’de görülen tüm zamanların rekoru 146,08 dolardı. Enerji danışmanlık firması Wood Mackenzie analistleri, “2026’da varil başına 200 dolar olasılık dışı değil,” uyarısını yapıyor.
Umman ham petrolüne bağlı Körfez vadeli işlemleri ise yerel arz kesintilerini hızla yansıtarak 166 doları aştı.
Yetkililer, bazı Suudi müşterilerin bu oynaklık nedeniyle gösterge fiyatlarını kullanmaktan çekindiğini ancak Aramco’nun bu fiyatların piyasadaki gerçek arz durumunu yansıttığı konusunda ısrarcı olduğunu ifade ediyor. 28 Şubat’ta başlayan çatışmalardan bu yana fiyatlar %50 artmış durumda.
Nisan ayı kritik
Saudi Aramco modellemecileri, 2 Nisan’da resmi satış fiyatlarını (OSP) açıklamak için piyasanın yönünü analiz ediyor. Suudi hafif ham petrolü halihazırda Kızıldeniz limanları üzerinden Asyalı alıcılara 125 dolardan satılıyor. Savaş öncesinde sevk edilen yedek stokların tükenmesiyle birlikte, önümüzdeki hafta fiziksel arz kıtlığının daha derinden hissedilmesi ve fiyatların 138-140 dolar bandına yerleşmesi bekleniyor.
Yetkililer, Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması durumunda nisan ayının ikinci haftasında fiyatların 150 doları, takip eden haftalarda ise sırasıyla 165 ve 180 doları bulabileceğini öngörüyor. Opsiyon piyasalarındaki veriler, yatırımcıların da bu yüksek fiyatlara bahis oynamaya başladığını gösteriyor.
Talep yıkımı ve resesyon
Enerji üreticileri, alıcıların ne noktada alımı keseceğini, yani “talep yıkımı” (demand destruction) fenomeninin ne zaman başlayacağını hesaplamaya çalışıyor. CIBC Private Wealth’ten Rebecca Babin, “Brent petrol 150 dolara ulaştığında insanlar artık hesap yapmaya başlayacak’ dedi ve ekledi:
‘150 doların bu ay içinde görülmesi imkansız değil; Haziran’ı konuşursak 180 dolar derim’
Bu fiyatlarda Amerikalıların otobüse binmeye başlayacağı, evden çalışmaya yöneleceği ve yaz tatillerini iptal edeceği öngörülüyor. Sanayiciler ise karsız çalışmak yerine üretimi yavaşlatabilir. ABD’de benzin fiyatları şimdiden galon başına 3,88 dolara yükselerek lojistikten çelik üretimine kadar her sektörü vuran 5,10 dolarlık dizel fiyatlarıyla birleşti.
Fed Başkanı Powell’dan uyarı
Fed Başkanı Jerome Powell, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, kalıcı yüksek enerji maliyetlerinin fiyat baskılarını canlı tutacağını ve büyümeyi sekteye uğratacağını söyledi. Powell, “Petrol şokunun net etkisi; harcamalar ve istihdam üzerinde aşağı yönlü, enflasyon üzerinde ise yukarı yönlü baskı olacaktır,” dedi.
Analistler, Avrupa ve Asya’daki enerji yoksulu ülkelerin artan ithalat maliyetleri nedeniyle para birimlerinin değer kaybedeceği, bunun da enflasyon ve faiz oranlarını artırarak nihayetinde küresel talebi yavaşlatacağı uyarısında bulunuyor.