Wall Street Journal‘a göre Trump yönetimi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden geçişlere açılması için anlaşmanın yakın olduğunu düşünüyor, İran ise milyarlarca dolar tazminat, ABD askerlerinin bölgeden çekilmesi, yaptırımların kaldırılması ve deniz ablukasının sona erdirilmesi gibi ağır şartlar öne sürüyor
WSJ’nin bildirdiğine göre ABD Başkanı Donald Trump, haftalardır İran savaşında zafer ilan edebilmek için Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı tamamen yeniden açmasını temel alan bir zemin hazırlıyordu. ABD’li yetkililere göre Trump, üst düzey yardımcılarına özel görüşmelerde, nükleer bir anlaşma olmadan da savaştan çekilmeye hazır olduğu fikrini dahi gündeme getirdi.
Ancak İran’ın cumartesi günü, su yolunda trafiğin serbestçe akmasına izin vermek için şimdiye kadarki en yüksek bedeli talep etmesi, kapsamı daraltılmış bu hedefe ulaşmayı daha da zorlaştırdı.
Tahran, diğer taleplerinin yanı sıra ABD’den milyarlarca dolarlık ödeme, Amerikan askerlerinin bölgeden çekilmesi ve ABD’nin deniz ablukasına son verilmesini istedi.
Bu hızlı gelişmeler zinciri, Trump’ın çatışmadan çekilme seçeneklerinin yeniden daraldığına işaret ediyor. Trump, bombardıman harekatını büyük ölçüde genişletme tehdidinde defalarca bulundu, ancak daha sonra bu tehditlerinden geri adım attı. Müzakerelerde son dönemde yaşanan kaos ise Tahran’ın uzun ve yıpratıcı bir çatışmaya hazır olduğunun sinyalini verdi.
Washington merkezli düşünce kuruluşu Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nin Orta Doğu Programı Direktörü Mona Yacoubian, “İran’ın boğazın yeniden açılması için son dönemde öne sürdüğü sert talepler, başkanın çatışmadan itibarını koruyarak çıkabileceği bir yol oluşturmasını giderek zorlaştırıyor” dedi.
Danışmanlık şirketi Eurasia Group’un İran uzmanı Gregory Brew ise “İranlılar, Trump’ın bu savaştan çıkmak istediğine ve boğazı açmaya odaklandığına tamamen inanıyor. Bu nedenle sert oynuyorlar” ifadelerini kullandı.
Nisan ayından bu yana diplomatik görüşmelerin üzerinde, Beyaz Saray’ın İran’ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olamayacağı yönündeki ültimatomu bulunuyor. Trump, İran’la yürütülen daha geniş kapsamlı müzakerelere nükleer görüşmeleri de dahil etmeye çalıştı ancak bu görüşmelerin fazlasıyla zorlu olduğu ortaya çıktı. Bunun üzerine Beyaz Saray son haftalarda Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına daha fazla odaklandı.
İran’ın aralıklı füze ve insansız hava aracı saldırılarıyla su yolunu fiilen tıkayabilmesi ülkeye güçlü bir koz sağladı; ticari gemi trafiğini sekteye uğrattı ve küresel petrol piyasalarını sarstı. Trump son haftalarda Hürmüz Boğazı’nın zaten tamamen açık olduğunu defalarca ilan etti ancak bu açıklamaların her birinin erken olduğu ortaya çıktı.
Şimdi ara seçimlere üç aydan kısa bir süre kalmışken ve benzin fiyatları şubat sonunda savaş başlamadan önceki seviyelerin hala oldukça üzerindeyken Trump, Amerikan kamuoyuna savaşın kazanıldığını söylemenin yollarını arıyor.
Trump son günlerde gazetecilere, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana en büyük askeri saldırıyı başlatmaya hazır olduğunu ancak ABD’nin müttefikleri tarafından bundan vazgeçirildiğini söyledi. Henüz bir anlaşma ortaya çıkmamış olmasına rağmen anlaşmanın “an meselesi” olduğunda ısrar etti.
Başkan cuma günü sosyal medyada yaptığı paylaşımda, nükleer bir anlaşma olmasa bile zaferin zaten kazanıldığını öne sürdü ve “Donald Trump İran Savaşı’nı Kazandı” başlıklı bir makalenin bağlantısını paylaştı.
Başkan Yardımcısı JD Vance, Fox News’e yaptığı açıklamada ABD’nin, Washington ile ilişkilerinde uzun vadeli değişiklikler yapması için İran’a baskı uygulamayı sürdüreceğini söyledi.
Vance, “Olmazsa da sorun değil.
Uygulayabileceğimiz baskıyı uygulamaya devam edeceğiz ve Orta Doğu’dan mümkün olduğunca fazla petrol ve doğalgaz çıkaracağız ki Amerikalılar daha düşük benzin ve enerji fiyatlarından yararlanabilsin” dedi.
Vance, “Oyunun ortasındayız” ifadesini kullandı.
Şubat ayında savaşın başlamasının ardından su yolunu kapatan Tahran, hiçbir Amerikan savaş gemisinin boğazdan geçmesine izin verilmemesinde ısrar ederken ticari gemilerden gelir elde etmeye de çalıştı.
ABD’li yetkililere göre Washington, İran’ın geçişlere kısıtlama getirmesini veya ücret talep etmesini kabul etmeyeceğini bildirdi.
Hafta sonunda Birleşik Arap Emirlikleri’nin İran’ın gemilerinden birine füze saldırısı düzenlediğini açıklaması ve üst düzey bir İranlı yetkilinin boğazdan geçişlere izin verilmesi için bir dizi sert talep ortaya koymasıyla anlaşma ihtimali daha da zayıfladı.
İran devlet haber ajansı IRNA’nın haberine göre İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhammed Bakır Zülkadir, İran’ın boğazı açması için ABD’nin savaşı kalıcı olarak sona erdirmesi, deniz ablukasını kaldırması, askerlerini bölgeden çekmesi, tüm yaptırımları kaldırması, İran’ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakması, savaş tazminatı ödemesi, tehdit ve hakaretlere son vermesi ve bölgedeki İran destekli milis gruplara yönelik askeri operasyonları durdurması gerektiğini söyledi.
ABD’li yetkililer, Trump’ın sabırlı olduğunu ve özellikle benzin fiyatları mevcut seviyelerde kaldığı sürece diplomasideki son tıkanıklığın aşılmasını bekleyeceğini belirtti. Benzinin galon başına ortalama fiyatı cumartesi günü 4,02 dolardı. Bu rakam bir yıl önceki 3,16 dolar seviyesinin üzerinde ancak bir hafta öncesine göre bir miktar daha düşük.
Bir Beyaz Saray yetkilisi, ABD’nin İran’a karşı tüm askeri hedeflerini tamamladığını savundu. Yetkili, Trump’ın şu anda dünyanın enerji akışının Hürmüz Boğazı üzerinden güvence altına alınmasına odaklandığını ve İran’ın gemileri hedef almaya devam etmesi halinde askeri seçenekleri masada tutacağını söyledi.
Yetkililer ayrıca nükleer endişeler konusunda Trump’ın son haftalarda üst düzey yardımcılarına özel görüşmelerde, ABD’nin geçen yıl İran’ın üç önemli nükleer tesisini imha etmesinin ardından Tahran’ın kendi başkanlığı döneminde nükleer çalışmalarını yeniden canlandırmasının muhtemelen mümkün olmayacağını söylediğini aktardı.
Başkan, son toplantılarda ABD’nin istihbarat kapasitesinin İran’ın bu tesisleri yeniden inşa etmeye veya gizlice nükleer bomba üretmeye yönelik herhangi bir girişimini büyük olasılıkla tespit edeceğini söyledi. Trump ayrıca yeni Amerikan saldırıları tehdidinin kalıcı bir caydırıcılık sağlayacağından emin olduğunu belirtti.
Yetkililere göre ABD, İran’ın nükleer programını kontrol altında tutabilir ve boğazdaki trafik yeniden başlarsa Trump’ın mevcut ateşkesi süresiz olarak uzatma ihtimali artacak. Ayrıca Tahran’ın boğazı tamamen yeniden açması halinde Trump’ın İran limanlarına yönelik ABD askeri ablukasını kaldırması bekleniyor.
Trump yönetimi açısından en büyük sorunlardan biri ise para. İran, savaş tazminatı olarak milyarlarca dolar talep etmesinin yanı sıra ülkenin dünya genelindeki dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını da istiyor. Trump, Beyaz Saray’ın Amerikan vergi mükelleflerinin parasının İran’a gitmesine izin vermeyeceğini söyledi. Ancak ABD’nin İran’ın bazı varlıklarını, muhtemelen belirli koşullar karşılığında serbest bırakmadığı bir anlaşmanın gerçekleşmesi pek olası görünmüyor.
ABD’nin İran’ın açık piyasada petrol satmasına izin verecek muafiyetler verip vermemesi konusunda da anlaşmazlık bulunuyor. ABD, geçen haziran ayında İran’la yapılan geçici barış anlaşmasının bir parçası olarak bu muafiyetleri kabul etmişti. Ancak İran’ın boğazdaki gemilere saldırmasının ardından ateşkes bozulmuş ve ABD, İran’ın petrol ticaretine yönelik yaptırımları yeniden yürürlüğe koymuştu.
Trump’ın son açıklamaları, savaştan çıkış yolu aradığına işaret ediyor.
Trump perşembe günü gazetecilere yaptığı açıklamada, İran limanlarına uygulanan ABD ablukası nedeniyle Hürmüz Boğazı’nın “şu anda bir bakıma açık” olduğunu söyledi. Ancak Trump, Tahran’ın füze, insansız hava araçları ve mayınlarla gemilere hala zarar verebileceğini kabul etti. Trump ayrıca İran’ın yerin altına gömülü uranyum stokunun artık bir sorun olmadığını öne sürdü.
Trump, temmuz ayında düzenlenen NATO zirvesinde, “Nükleer materyali zaten kontrol altına aldık çünkü yerin çok altında. Bizden başka kimse ona ulaşamayacak” dedi.