ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin, BM Genel Sekreterliği için Macaristan’ın eski Başbakanı Viktor Orbán’la temasa geçtiği öne sürüldü. Washington’ın, Rusya ve Çin’in de desteğini alarak Orbán’ı ortak aday haline getirmeyi hedeflediği iddia edilirken, olası adaylığın önündeki belirsizlikler sürüyor.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri António Guterres, 1 Ocak 2017’de başladığı görevini 31 Aralık 2026’da tamamlayacak. Guterres’ten sonra BM’nin en önemli koltuğuna kimin oturacağı henüz kesinleşmedi.
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Donald Trump’ın BM Genel Sekreterliği için önerisi ise Macaristan’ın eski Başbakanı Viktor Orbán.
The Wall Street Journal’a (WSJ) göre Trump yönetimi, aday olması için Orbán’la temasa geçti.
Washington’ın, Rusya ve Çin’in de desteğini alarak Orbán’ı üç ülkenin ortak adayı haline getirmeyi hedeflediği öne sürülüyor.
Trump, Orbán’ı neden istiyor?
Oksijen’in derlediiği habere göre WSJ’ye konuşan bir ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisine göre Orbán, Trump’ın siyasi hareketi MAGA’nın ideolojisine uygun bir aday. Yetkili, Orbán’ı “MAGA muhafazakârlarının hayallerindeki aday” olarak nitelendirdi.
Orbán’ın göç politikaları, liberal sivil toplum kuruluşlarına yönelik tutumu ve Macaristan’daki yargı ve medya kurumlarıyla yaşadığı gerilimler, Trump yönetiminin tercihinde etkili olan unsurlar arasında gösteriliyor.
Orbán, başbakanlığı döneminde Avrupa Birliği’yle sık sık karşı karşıya geldi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le ilişkileri ve Çin’e yakın tutumu da Avrupa’da eleştirilere neden oldu.
WSJ’nin haberinde, Orbán’ın BM Genel Sekreterliği görevine gelmesi halinde Putin’in ve diğer otoriter liderlerin savunuculuğunu yapabileceği de belirtiliyor.
Buna karşılık ABD’li yetkililer, Orbán’ın uluslararası bürokrasiden gelen diğer adaylardan farklı olarak siyasi liderlik deneyimine sahip olduğunu ve BM içindeki yerleşik yapıya karşı durabileceğini savunuyor.
ABD, Rusya ve Çin aynı adayı destekleyebilir mi?
Habere göre Orbán’ın adı, ABD’li yetkililerin Çinli ve Rus mevkidaşlarıyla yaptıkları görüşmelerde gündeme geldi.
ABD tarafının “Orbán gibi biri” önerisine Çinli ve Rus yetkililerin de olumlu yaklaştığı öne sürülüyor. Washington daha sonra Orbán’la doğrudan temasa geçerek göreve ilgi duyup duymadığını öğrenmeye çalıştı.
ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi, BM Güvenlik Konseyi’nin 15 üyesinden sekizinin Orbán’ı rahatlıkla destekleyebileceğini, toplam 10 oya ulaşmasının da mümkün olduğunu söyledi.
Ancak Rusya ve Çin’in Orbán’ı destekleyeceğine ilişkin resmî bir açıklama yapılmadı. İngiltere ve Fransa’nın tutumu da belirsizliğini koruyor.
BM Genel Sekreteri’nin seçilmesi için Güvenlik Konseyi’nin adayı önermesi gerekiyor. Konseyin 15 üyesinden en az dokuzunun desteğini alması ve beş daimi üyeden hiçbirinin veto kullanmaması şart.
ABD, Rusya ve Çin’in aynı adayı desteklemesi halinde İngiltere ve Fransa’nın vereceği karar, sürecin sonucunu etkileyebilir.
Orbán aday olacak mı?
WSJ’ye göre Orbán teklife sıcak bakıyor ancak kazanabileceğinden emin olmadan aday olmak istemiyor. Macar siyasetçi konuyla ilgili yorum yapmadı.
Trump, Orbán’ı Macaristan’da nisan ayında yapılan seçimler öncesinde desteklemiş, Başkan Yardımcısı JD Vance de seçim kampanyasına katılmıştı.
Habere göre Orbán’ın aday olması halinde Trump ve Vance’in kendisini yeniden desteklemesi bekleniyor. Ancak olası adaylık duyurusunun ABD’deki ara seçimlerin sonrasına bırakılması gündemde.
Yarışta başka kimler var?
Genel Sekreterlik için yarışan isimler arasında Kosta Rika’nın eski Devlet Başkan Yardımcısı ve BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) Genel Sekreteri Rebeca Grynspan, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi ve Guyana’nın BM Daimi Temsilcisi Carolyn Rodrigues-Birkett bulunuyor.
Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) Dışişlerinden Sorumlu Devlet Bakanı ve eski BM Daimi Temsilcisi Lana Nusseibeh de 21 Ekim’de adaylığını açıkladı.
BM Güvenlik Konseyi’nin 16 Ekim’de yaptığı son gayriresmî ön oylamada Grynspan dokuz destek oyu aldı. Ancak adayların hiçbiri beş daimi üyenin tamamının desteğini kazanamadı.
Bu durum, yeni bir adayın yarışa katılmasının önünü açık bırakıyor.
Guterres’in görev süresinin yıl sonunda tamamlanmasıyla yeni genel sekreterin 1 Ocak 2027’de göreve başlaması bekleniyor. Orbán’ın aday olup olmayacağı ve ABD’nin öne sürdüğü ortak adaylık fikrinin Rusya ile Çin’den resmî destek alıp almayacağı ise henüz belirsizliğini koruyor.