ABD hükümeti, 70 yıllık geleneksel uçak tasarımını çöpe atmaya hazırlanan JetZero adlı girişime 3 milyar dolarlık kredi desteği sağladı. Vatoz balığına benzeyen ‘Karma Kanat’ mimarisine sahip Z4, havacılıkta kartları yeniden karacak
ABD hükümeti, Boeing’in ticari yolcu uçağı pazarındaki tek ABD’li üretici olma hegemonyasını kırmaya kararlı yeni bir girişimin arkasında duruyor. California merkezli JetZero şirketinin geliştirmek istediği uçak, iddiası kadar radikal bir mimariye sahip: Son 70 yıldır standart hale gelen “kanatlı tüp” tasarımından ziyade adeta dev bir vatoz balığını andırıyor.
Wall Street Journal‘ın haberine göre JetZero bu projeyi hayata geçirebilirse, “Karma Kanat” (Blended-Wing) adı verilen bu mimari, süpersonik Concorde’tan bu yana ticari havacılık tarihindeki en büyük tasarımı değişimi olacak.
Gökyüzünde ezber bozan kabin mimarisi
Bir veya iki koridorlu geleneksel uçakları unutturmayı hedefleyen bu konsept, tam dört koridora sahip ve günümüz yolcu uçaklarından yaklaşık 10 bin feet daha yüksekte seyredecek şekilde tasarlandı.
İlk tasarımlarda, yolcu pencereleri tamamen kaldırılarak yerine dijital ekranlar yerleştirildi. Pencerelerin yokluğunu telafi etmek ve kabine doğal ışık doldurmak amacıyla uçak tavanına devasa bir tavan penceresi (skylight) entegre edildi.
Şirketin verilerine göre her koltuğun kendine ait özel bir baş üstü bagaj bölmesi ve her tuvaletin özel bir bekleme alanı bulunacak.
ABD’den 3 milyar dolarlık destek
Long Beach merkezli JetZero, geçtiğimiz hafta ABD İhracat-İthalat Bankası (Ex-Im Bank) ile ilk fabrikasını inşa etmek için ihtiyaç duyduğu 3 milyar dolara varan kredi ve garanti anlaşmasında ön mutabakata vardı.
Bu anlaşma, JetZero İcra Kurulu Başkanı (CEO) Tom O’Leary’nin yıllardır karşılaştığı “Bu şey gerçekten gerçek mi?” sorusuna yanıt vermesini sağlıyor.
İngiltere’deki Farnborough Uluslararası Havacılık Fuarı’nda konuşan O’Leary, “Bu soru oldukça haklı… gerçekten gerçek mi? Ne kadar gerçek olduğu, paranın nereden geldiğiyle doğrudan alakalı” dedi.
O’Leary, Z4 adı verilen uçağın ilk prototip uçuşunu önümüzdeki yılın sonuna kadar gerçekleştirmeyi hedeflediklerini belirtti.
Bir zamanların devlerinden tek başına kalan Boeing’e rakip
JetZero’nun bu devasa iddiası, Amerikan uçak imalat sektörü için son birkaç on yıldır yaşanan krizlerin ardından geldi. Bir dönem dünya yolcu uçaklarının %90’ını üreten üç sanayi devinin domine ettiği ABD pazarında bugün sadece Boeing tek başına ayakta kalmaya çalışıyor.
Avrupalı rakibi Airbus pazarın yarısından fazlasını kontrol ederken, Çinli devlet şirketi Comac da bölgesel taşıyıcılara teslimat yaparak kendi ‘Karma Kanat’ tasarımı üzerinde çalışmaya başladı.
Ancak JetZero’nun elindeki en büyük koz, radikal görünen uçağının aslında sanıldığı kadar “yeni” bileşenlerden oluşmaması.
O’Leary’nin belirttiğine göre, kumanda sistemlerinden prototipte kullanılacak eski nesil motorlara kadar Z4’ün hemen hemen tüm parçaları halihazırda uçan ve Amerikan Federal Havacılık İdaresi’nden (FAA) onay almış uçaklardan alındı. Uçağın tek temel yeniliği, bu parçaların bir araya getirildiği gövde formu.
%30 yakıt tasarrufu sağlıyor
Aslında ‘Karma Kanat’ konsepti havacılığın ilk yıllarına kadar uzanıyor. NASA, yaklaşık 30 yıl önce bu alandaki araştırmalarını güncelleyerek 1 milyar dolardan fazla kaynak ayırmış ve test prototipleri uçurmuştu. Boeing ile ortak çalışan NASA, aerodinamik olarak kaldırma kuvvetini azamiye çıkaran, ağırlık ve sürtünmeyi radikal şekilde azaltan bir uçağın ne kadar yakıt tasarrufu sağlayacağını hesaplamıştı.
JetZero CEO’su O’Leary’ye göre Z4, Boeing 787 gibi son nesil yolcu uçaklarına kıyasla yaklaşık %30 daha az yakıt tüketecek.
Yine de bu tasarıma şüpheyle yaklaşanlar var. Eleştirmenler, kanat kısımlarında oturan yolcuların uçak dönüş yaparken daha yüksek yerçekimi kuvvetine (G kuvveti) maruz kalacağını ve bunun rahatsızlık yaratacağını vurguluyor.
Ayrıca pencerelerin olmaması mide bulantısını tetikleyebilir, 4 koridorlu düzen olası bir tahliyeyi tamamen değiştirebilir ve mevcut havalimanı körükleri bu uçaklara uygun değil. JetZero ise tüm bu kaygılara karşı çözümleri olduğunu savunuyor.
2030’larda gökyüzünde
Haziran ayında JetZero, Kuzey Carolina’daki Greensboro’da ilk Z4’leri üretmeyi hedeflediği tesisin temelini attı. Tam ölçekli prototipin 2027 sonuna doğru uçması, uçağın ise 2030’ların başında hizmete girmesi bekleniyor.
O’Leary, yolcuların bu uçağı ne zaman kapılarda görebileceği konusunda net bir tarih vermekten kaçınıyor; zira bu süreç tamamen FAA’in güvenlik onaylarına bağlı.
Yaklaşık 250 yolcu kapasiteli ve 5 bin deniz mili menzilli olması planlanan Z4, Boeing ve Airbus’ın sattığı en büyük dar gövdeli ile en küçük geniş gövdeli uçaklar arasındaki boşluğa yerleşecek.
Bu pazar segmenti, Boeing’in 2018 ve 2019’daki iki ölümlü kazanın ardından yaşanan 737 MAX krizi sırasında popüler 757 ve 767 modellerinin yerini alacak yeni uçak planlarını askıya almasıyla boş kalmıştı.
O’Leary, pazardaki bu boşluğu silindirik gövdeli uçak tasarlama zorunluluğuna bağlıyor:
“Sadece küçük ve büyük beden kıyafet satan bir mağazada orta beden tişört satmaya benziyor.”