Wall Street Journal, milyarderlerin vergi sistemini nasıl devre dışı bıraktığını analiz etti. Zuckerberg gibi isimlerin “1 dolar maaş” taktiği ve hisselerini teminat gösterip borçlanarak vergi ödemeden yaşadığı “Al, Borçlan, Öl” stratejisi sınıfsal farkı derinleştiriyor
ABD’de en fazla milyardere ev sahipliği yapan eyalet olan California’da 255 milyarder bulunuyor. Bu sayı, ülke genelindeki milyarderlerin beşte birinden fazlasına karşılık geliyor.
Wall Street Journal’ın haberine göre federal hükümetin Medicaid programında yaptığı kesintilerin eyalet sağlık sisteminde milyarlarca dolarlık açık yaratması üzerine, bir sağlık çalışanları sendikası acil ve tek seferlik bir vergi önerisi sundu. Buna göre, net serveti 1 milyar doların üzerinde olan eyalet sakinlerinden yüzde 5 oranında servet vergisi alınması planlanıyor.
Teklifin kasım ayında referanduma girebilmesi için yeterli imza toplanması ve ardından seçmen çoğunluğunun onayı gerekiyor. Üstelik düzenlemenin tasarımı şimdiden tartışma yaratmış durumda. Vergi, bir milyarderin bir şirketteki oy hakkı veya ekonomik payından hangisi yüksekse onun üzerinden hesaplanacak.
Vergi politikaları üzerine çalışan kuruluşlar, bu formülün özellikle süper oy hakkına sahip teknoloji kurucularını orantısız şekilde etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.
“Zenginler eyaleti terk edebilir” endişesi
Servet vergilerinin uygulanmasının zor olduğu ve ultra zenginlerin vergi politikalarını beğenmedikleri takdirde eyaleti terk edebileceği sıkça dile getiriliyor. Sergey Brin’in kısa süre önce Kaliforniya’dan ayrıldığı belirtilirken, Peter Thiel de benzer bir adım atabileceğini ifade etti.
Milyarderlerin eyaleti terk etmesi ve beraberinde yatırımları ile istihdamı da götürmesi ihtimali, seçmenlerin teklife mesafeli yaklaşmasına neden olabilir. Thiel’in, girişimi engellemeye çalışan bir lobi grubuna 3 milyon dolarlık bağış yaptığı da bildiriliyor.
Servet eşitsizliği rekor seviyede
Tartışmalar yalnızca Kaliforniya ile sınırlı değil. ABD Merkez Bankası verilerine göre, 1990’dan bu yana toplam servetten aldığı payı artıran tek kesim en zengin yüzde 1’lik dilim oldu. Bu grubun payı 2025’in üçüncü çeyreğinde yüzde 32 ile rekor seviyeye ulaştı ve yaklaşık 54,8 trilyon dolara karşılık geldi.
En zengin yüzde 0,1’lik kesimin payı da 1990’dan bu yana yaklaşık 6 puan artarak yüzde 14,4’e yükseldi. Buna karşılık, Amerikan hanehalklarının en alt yüzde 50’sinin servetten aldığı pay yüzde 3,5’ten yüzde 2,5’e geriledi.
Servet yoğunlaşmasının ekonomik etkileri de görülüyor. Moody’s verilerine göre, en zengin yüzde 20’lik kesim kişisel harcamaların yaklaşık yüzde 60’ını gerçekleştiriyor. 1990’ların başında bu oran yüzde 50 civarındaydı. Lüks tüketim sektöründe de ayrışma yaşanıyor; ultra zenginlere hitap eden markalar güçlü büyüme kaydederken, üst orta sınıfa dayanan markalarda satışlar zayıflıyor.
Vergi sistemi nasıl işliyor?
ABD’de en yüksek gelir dilimindeki yüzde 1’lik kesim toplam gelir vergisinin yaklaşık yüzde 40’ını ödüyor. Nüfusun yaklaşık yüzde 40’ı ise gelir vergisi ödemiyor. Ancak milyarderlerin servetlerinin büyük bölümü gelir vergisi sisteminin dışında kalıyor.
Ultra zenginler maaş yerine hisse senedi ile gelir elde etmeyi tercih ediyor. Örneğin, Mark Zuckerberg’in Meta’daki yıllık maaşı sembolik olarak 1 dolar seviyesinde. Warren Buffett ise onlarca yıl boyunca yıllık 100 bin dolar maaş aldı.
Milyarderler genellikle hisse senetlerini satmak yerine teminat göstererek borçlanmayı tercih ediyor. Böylece sermaye kazancı vergisi doğmadan yaşam giderlerini karşılayabiliyorlar. Bu yöntem kamuoyunda “buy, borrow, die” (al, borçlan, öl) stratejisi olarak anılıyor.
Ulusal Ekonomik Araştırmalar Bürosu’nun (NBER) bir çalışmasına göre, ABD’nin en zengin 400 kişisinin efektif vergi oranı yüzde 24 civarında. Bu oran, en yüksek ücret geliri elde eden çalışanlarda yaklaşık yüzde 45 seviyesinde.
Uzmanlara göre, servet yoğunlaşması arttıkça ulusal düzeyde daha popülist vergi önlemlerine yönelik baskı da artabilir. Bu süreçte, ultra zenginlere hitap eden şirketlerin genel tüketici kitlesine yönelen firmalara kıyasla daha güçlü performans göstermesi bekleniyor.