Küresel ısınma nedeniyle Avrupa’ya yayılan Chikungunya virüsü, şiddetli ve yıpratıcı eklem ağrılarıyla hayatı felç ediyor. Dahası, yeni araştırmalar, virüsün kuluçka sıcaklığının sanılandan çok daha düşük olduğunu ortaya koydu.
The Guardian‘ın haberine göre iklim krizine bağlı yükselen sıcaklıklar nedeniyle İspanya, Portekiz, İtalya ve Yunanistan’da yılın altı aydan uzun bir döneminde enfeksiyon riski oluşabiliyor. Belçika, Fransa, Almanya ve İsviçre’nin de aralarında bulunduğu çok sayıda Avrupa ülkesinde ise risk süresi üç ila beş ay arasında değişiyor. Güneydoğu İngiltere’de ise bulaşma için uygun koşullar yılda yaklaşık iki ay boyunca görülebiliyor.
Bilim insanları, küresel ısınmanın sürmesi halinde hastalığın daha kuzey bölgelere yayılmasının kaçınılmaz olduğunu vurguladı.
Kritik eşik beklenenden daha düşük çıktı
Araştırma, virüsün Asya kaplan sivrisineği içinde kuluçka süresinin sıcaklıkla ilişkisini kapsamlı biçimde inceleyen ilk çalışma olma özelliği taşıyor. Bulgulara göre, bulaşmanın gerçekleşebileceği en düşük sıcaklık 13-14 derece olarak belirlendi. Önceki tahminlerde bu eşik 16-18 derece aralığında gösteriliyordu.
Araştırmacılar, 2,5 derecelik bu farkın “oldukça çarpıcı” olduğunu ve risk haritasını önemli ölçüde değiştirdiğini ifade etti.
Tropikal bölgelerden Avrupa’ya
Chikungunya virüsü ilk kez 1952 yılında Tanzanya’da tespit edildi ve uzun yıllar tropikal bölgelerle sınırlı kaldı. Her yıl milyonlarca vakaya neden olan hastalık; şiddetli, uzun süreli ve yıpratıcı eklem ağrılarıyla seyrediyor. Özellikle küçük çocuklar ve yaşlı yetişkinlerde ölümcül olabiliyor.
Son yıllarda Avrupa’da 10’dan fazla ülkede sınırlı sayıda vaka görülse de, 2025 yılında Fransa ve İtalya’da yüzlerce kişiyi etkileyen geniş çaplı salgınlar yaşandı. Fransa’da son 10 yılda yaklaşık 30 vaka kaydedilmişken, yalnızca geçen yıl 800’ün üzerinde vaka bildirildi.
İstilacı sivrisinek kuzeye ilerliyor
Virüsü taşıyan Asya kaplan sivrisineği (Aedes albopictus), gündüz saatlerinde ısırmasıyla biliniyor. Son yıllarda yükselen sıcaklıkların etkisiyle Avrupa’da kuzeye doğru yayılım gösteriyor. Tür İngiltere’de tespit edilmiş olsa da henüz kalıcı popülasyon oluşturmuş değil.
Uzmanlara göre, sivrisineğin ömrü ile virüsün kuluçka süresi arasındaki ilişki bulaşma açısından kritik öneme sahip. Eğer kuluçka süresi sivrisineğin yaşam süresinden uzun olursa virüs yayılmıyor.
Ancak sıcaklık arttıkça bu süre kısalıyor ve bulaşma ihtimali yükseliyor.
Kışlar artık doğal bariyer olmayabilir
Şimdiye kadar Avrupa’daki soğuk kışlar, sivrisinek faaliyetini durdurarak hastalığın bir yıldan diğerine taşınmasını engelliyordu. Ancak bilim insanları, güney Avrupa’da yıl boyu sivrisinek aktivitesinin görülmeye başlandığını ve bunun salgınları büyütebileceğini belirtiyor.
İngiltere’de henüz yerel bulaş bildirilmedi. Ancak 2025’in Ocak-Haziran döneminde yurt dışında enfekte olan 73 vaka kaydedildi; bu sayı bir önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık üç kat artış anlamına geliyor.
Korunma ve önlem çağrısı
Dünya Sağlık Örgütü uzmanları, Avrupa’nın sivrisineklerin daha fazla yayılmasını engelleme konusunda hala şansa sahip olduğunu belirtiyor. Özellikle sivrisineklerin üreme alanı olan durgun suların ortadan kaldırılması, uzun ve açık renkli giysiler giyilmesi ve böcek kovucu kullanımı temel önlemler arasında yer alıyor.
Sağlık otoritelerinin ise etkili gözetim sistemleri kurarak riskli dönem ve bölgelerde erken müdahalede bulunması gerektiği ifade ediliyor.
Bilim insanları, Avrupa’nın küresel ortalamaya kıyasla iki kat daha hızlı ısındığına dikkat çekerek, chikungunya ve benzeri sivrisinek kaynaklı hastalıkların kıta genelinde daha yaygın hale gelebileceği uyarısında bulunuyor.