Trump’ın talepleri, iki ülke ilişkilerini yeni ve yüksek riskli bir safhaya taşıyabilecek bir kırılma anlamına geliyor
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ı nükleer programı konusunda bir anlaşma için müzakere masasına oturmaya çağırarak, aksi takdirde hava saldırıları ve rejim değişikliği ihtimaliyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu. Trump’ın bu çıkışı, son bir ayda sert söylemler, ani geri dönüşler ve art arda gelen tehditlerle şekillenen gerilimin son halkası oldu.
Trump’ın talepleri, ABD ile İran arasında son on yılı aşkın sürede yaşanan yakınlaşma girişimleri, bozulan anlaşmalar, hedefli suikastlar ve benzeri görülmemiş hava saldırılarının ardından, iki ülke ilişkilerinde yeni ve riskli bir dönemin kapısını aralayabilecek nitelikte.
The Guardian, ABD’nin İran’a yönelik son bir ayda değişen söylemini derledi:
29 Aralık – “Hepsini yerle bir ederiz”
Trump, ABD’nin İran’daki nükleer tesislere yönelik saldırılarından sadece altı ay sonra, Tahran’ın yeniden silahlanmaya başladığını öne sürdü. Florida’da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile birlikte konuşan Trump, İran’ın nükleer kapasitesini yeniden inşa ettiğinin anlaşılması hâlinde “hepsini yerle bir edeceklerini” söyledi ve bunun sonuçlarının “geçen seferden çok daha güçlü” olacağını vurguladı. Netanyahu’nun benzer iddialarının ardından İran Dışişleri Bakanı, ABD ile yeni görüşmelere açık olduklarını açıkladı.
2 Ocak – “Tetikteyiz ve hazırız”
İran’da son yılların en büyük protestoları patlak verirken Trump, göstericilerin öldürülmesi hâlinde ABD’nin “yardıma geleceğini” söyledi. “Tetikteyiz ve hazırız” ifadesi, ulusal para biriminin sert değer kaybıyla başlayan protestoların Washington-Tahran hattındaki tansiyonu daha da yükselttiğini gösterdi.
6 Ocak – “İran’ı yeniden büyük yap”
Trump, Venezuela’ya yönelik askeri adımların ardından “Make Iran Great Again” yazılı bir şapkayla poz verdi.
Protestoların yayılması ve onlarca kişinin öldüğüne dair haberler üzerine Trump, Tahran yönetiminin barışçıl göstericilere şiddet uygulaması hâlinde ABD’nin yine devreye gireceğini dile getirdi.
10 Ocak – “ABD yardıma hazır”
Can kaybının yüzleri aştığı bildirilen protestolar sürerken Trump, Truth Social’da “İran belki de hiç olmadığı kadar özgürlüğe yaklaşıyor. ABD yardıma hazır!” mesajını paylaştı. İran Meclis Başkanı ise olası bir ABD saldırısında, İsrail ve ABD çıkarlarının “meşru hedef” olacağını söyledi.
13 Ocak – “Yardım yolda”
Trump, İran’la iş yapan ülkelere yüzde 25 gümrük vergisi uygulanacağını açıkladı; ancak Beyaz Saray’dan resmi bir belge yayımlanmadı ve kararın hayata geçirilmediği anlaşıldı. Trump, önce İran’ın müzakere istediğini söyledi, ardından tüm görüşmeleri iptal ettiğini duyurdu. “İranlı vatanseverler, protestoya devam edin… yardım yolda” mesajı ise dikkat çekti.
14 Ocak – “Ölümler duruyor”
Binlerce kişinin hayatını kaybettiğine ve idamların gündemde olduğuna dair haberler sürerken Trump, kendisine “öldürmelerin durduğu ve infaz planı olmadığı” bilgisinin verildiğini söyledi. ABD yönetiminin İran’a saldırı seçeneklerini değerlendirdiği ancak Ortadoğu’daki müttefiklerin, bölgesel bir savaş endişesiyle bu adıma karşı çıktığı belirtildi. Takip eden günlerde protestolar sert baskı altında zayıfladı; çok sayıda kişi tutuklandı.
22 Ocak – “Çok sayıda gemimiz var yolda”
Trump, Minneapolis’teki göçmenlik karşıtı protestolar ve Avrupa ile yaşanan diplomatik gerilimlerin ardından yeniden İran’a odaklandı. “Her ihtimale karşı o yöne giden çok sayıda gemimiz var” diyen Trump’ın talimatıyla USS Abraham Lincoln uçak gemisi ve güdümlü füze destroyerleri Ortadoğu’ya gönderildi.
28 Ocak – “Zaman daralıyor”
ABD donanmasının bölgedeki konuşlanmasının ardından Trump, İran’a yönelik en sert tehdidini dile getirdi. Donanmayı Venezuela örneğiyle kıyaslayan Trump, İran’ın “anlaşma yapması gerektiğini” ve “nükleer silaha asla sahip olamayacağını” söyledi. Bu açıklama, ABD’nin bölgeye askeri yığınak yapma gerekçesinin protestolardan tamamen koparak doğrudan nükleer programa odaklandığını gösterdi.