Türk Uyku Tıbbı Derneği Başkanı Prof. Dr. Zeynep Zeren Uçar, gençlerde ‘sosyal jetlag’ (uyku düzensizliği) vakalarının arttığını belirterek “Sabah güneşi, tek başına ilaç” dedi.
‘Gençler sosyal jetlag yaşıyor’
Sağlık Bilimleri Üniversitesi İzmir Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi de olan Zeren, şöyle konuştu:
* Düzensiz yaşam, kişinin uyku saatlerini bozuyor. Zaman uyumsuzlukları nedeniyle sosyal ve biyolojik saat arasında meydana gelen dengesizliğe ‘sosyal jetlag’ diyoruz. Gençler aslında tam olarak bunu yaşıyor. Gençler geceleri geç yatıp günlerinin önemli bir kısmını uyuyarak geçiriyor. Gençler ‘sosyal jetlag’ dediğimiz bir kavramla karşı karşıya.
* Yani geç yatıyorlar ve geç kalkıyorlar. Geç kalktıkları için gündüzleri normal hayatlarını sürdüremiyorlar. Okul, iş hayatları sekteye uğruyor, aslında bizim için gizli bir tehlike. Geceleyin de çok geç yattıkları için vücutları ve beyinleri dinlenemiyor.
* Özellikle de ergenlik dönemi geç erişkinlikte çok görülen bir durum bu. 16-22 yaş arasındaki gençlerin yüzde 30 ila 40’ında bu durum bildirilmektedir.
* Sosyal jetlag yaşayanlar, uyku saatleri değiştiği için zamanında bile yatağa girseler uyuyamıyor.
‘Bu, beyninizdeki uyku saatini bozuyor’
* Hastaneye başvuran birçok genç akşam 23:00’te yatağa girmesine rağmen çok geç saatlerde uyuyabildiğini anlatıyor. Ertesi gün de doğal olarak öğleden sonra çok geç saatlerde uyanıyor. Bu durum bir süre sonra beyninizdeki uyku saatini bozuyor.
‘Faz kayması’
* Yine vücudumuzun kendisine salgıladığı melatonin saatleri var. O bozuluyor ve faz kayması meydana geliyor. Bu kişide bir kısır döngü halini alıyor. Kişi normal sosyal hayatını yaşamıyor. İş hayatı olamıyor ve arkadaş çevresinden bir süre sonra kopuyor. Geceleyin de daha çok mavi ışığa maruz kalıyor. Uyuyamadıkça daha çok tablete bakıyor, daha çok televizyon izliyor.
‘Sosyal jetlag tedavi edilebilir, sabah güneşi tek başına ilaç’
Uçar devamında ‘sosyal jetlag’ın tedavi edilebilir olduğunu söyledi.
* Uyku tedavisi en az dört, altı hafta, en fazlaysa altı ay sürebiliyor. Uyku eğitiminin verilmesi, uyku saatlerinin düzenlenmesi ve kişilerde daha erken uykuya dalmak için ortamın düzenlenmesi lazım. Aynı saatte yatıp aynı saatte uyanmalarını öneriyoruz.
* En geç 23.00’te uyumalarını, sabah da 7:30 ya da 8:00’de kalkmalarını öneriyoruz. Yatağa yatıp uyuyamazsak kalkıp 15 dakika içinde kitap okuması, müzik dinlemesi gibi rahatlatıcı bir aktivitede bulunarak tekrar yatağa girmeleri tavsiyelerimiz arasında.
* 21:00’den sonra televizyon, telefon gibi, mavi ışığa maruz kalmaması, evdeki ışıkların da mümkünse gün ışığına çevrilmesi ve ışık düzeyinin azaltılması gerekiyor ayrıca uyku sorunu çekenlerin gündüzleri vakit geçirmesi gerekiyor.
* Sabah güneşi uyku sorunu yaşayan gençler için önemli. Güneş, tek başına ilaç. Sabah 11:00’e kadar bir yarım saat bile güneş görseler akşam 21:00’den sonra vücudumuzdaki melatonin hormonu daha rahat salgılanabiliyor ama sabah güneşi olmayınca melatonin salgısı daha geç saatleri buluyor.
* Bu da, uyku düzenini ve sistemini etkiliyor.