ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze savaşını sona erdirmeyi hedefleyen planı, Refah Sınır Kapısı’nın yeniden açılmasıyla ivme kazandı. Ancak Hamas’ın silahsızlandırılması, İsrail’in çekilmesi ve Gazze’nin gelecekteki yönetimi başlıklarında derin anlaşmazlıklar sürüyor
ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze savaşını sona erdirmeyi amaçlayan planı, Gazze Şeridi’nin Mısır’a açılan Refah Sınır Kapısı’nın yeniden faaliyete geçmesiyle yeni bir aşamaya girdi. Washington planın ikinci fazını resmen başlatırken, Reuters’ın haberi sahadaki gelişmeler ve tarafların tutumları sürecin kırılganlığını koruduğunu gösteriyor.
Trump’ın planı, İsrail’in Gazze’de sürdürdüğü saldırılar ve Hamas’ın silah bırakmaya direnmesi nedeniyle defalarca sarsıldı. İsrailli yetkililer, Hamas’ın silahsızlanmayı reddetmesi halinde savaşın yeniden başlayabileceğini açıkça dile getiriyor.
Trump’ın Gazze planı ne öngörüyor?
Trump, Eylül ayında açıkladığı 20 maddelik planla önce geçici bir ateşkes, ardından daha kapsamlı bir siyasi çözüm hedefledi.
Plan; Hamas’ın silahsızlandırılmasını ve Gazze’de herhangi bir yönetim rolü üstlenmemesini, İsrail güçlerinin bölgeden çekilmesini ve Gazze’nin uluslararası denetim altında yeniden inşasını içeriyor.
Uluslararası alanda geniş destek gören planın ilk aşaması kapsamında İsrail ve Hamas, 9 Ekim’de bir ateşkes anlaşması imzaladı. Anlaşma; çatışmaların durdurulmasını, Gazze’de tutulan rehinelerin İsrail hapishanelerindeki binlerce Filistinliyle takas edilmesini, İsrail’in kısmi çekilmesini, insani yardımın artırılmasını ve Refah Kapısı’nın açılmasını öngörüyordu.
Plan ayrıca Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde kabul edilen bir kararla desteklendi. Karar, Gazze’de geçici bir yönetim yapısı ile uluslararası bir istikrar gücünün oluşturulmasına yeşil ışık yaktı.
Sahadaki tablo: Ateşkes var, çatışma bitmedi
Ateşkes 10 Ekim’de yürürlüğe girdi ve büyük ölçekli çatışmaları sona erdirdi.
Ancak şiddet tamamen durmadı. Gazze’deki sağlık yetkililerine göre bu tarihten bu yana İsrail ateşiyle en az 488 Filistinli hayatını kaybetti. İsrail ordusu ise aynı dönemde dört askerinin militan saldırılarında öldüğünü açıkladı.
İsrail kara birlikleri geri çekilse de Gazze’nin yüzde 53’ünden fazlasını kontrol etmeyi sürdürüyor. Bu alanlar arasında İsrail ve Mısır sınırları boyunca yer alan, büyük ölçüde yıkılmış kentler bulunuyor. İsrail ordusu bu bölgelerde kalan yapıların yıkıldığını ve sivillerin tahliye edildiğini bildiriyor.
Bu durum, Gazze’nin 2 milyondan fazla nüfusunun neredeyse tamamının kıyı şeridindeki dar bir alana sıkışmasına yol açtı. Hamas bu bölgede yeniden kontrol sağlarken, halkın büyük bölümü hasarlı binalarda veya geçici çadırlarda yaşamını sürdürüyor.
Filistinli gruplar ve yardım kuruluşları, İsrail’in anlaşmada taahhüt edilen miktarda yardımın girişine izin vermediğini savunuyor. İsrail ise yükümlülüklerini yerine getirdiğini belirtiyor.
İkinci fazda ne bekleniyor?
Washington, yılbaşının ardından planın ikinci fazını devreye soktu. Bu kapsamda Gazze’yi yönetmek üzere Filistinli teknokratlardan oluşan bir komite kuruldu.
Komitenin, Trump’ın başkanlığında yabancı isimlerden oluşan ve “Barış Kurulu” olarak adlandırılan bir yapı tarafından denetleneceği açıklandı. Trump bu yapının ilerleyen dönemde başka çatışmalara da müdahil olacağını söyledi.
İkinci fazın en kritik başlığı Hamas’ın silahsızlandırılması. Diplomatik kaynaklara göre Hamas’ın elinde yüzlerce roket ve binlerce hafif silah bulunuyor.
Hamas, silahsızlanma konusunu diğer Filistinli gruplar ve arabulucularla görüşmeyi kabul etti. Ancak Hamaslı yetkililer, kendilerine somut ve ayrıntılı bir silahsızlanma planı sunulmadığını söylüyor.
İki üst düzey İsrailli yetkili ise Hamas’ın silah bırakmaması halinde ordunun yeniden kapsamlı bir askeri operasyona hazırlandığını belirtiyor.
Hamas ayrıca Gazze’de görev yapan yaklaşık 10 bin polisinin yeni kurulacak yönetim yapısına entegre edilmesini talep ediyor. İsrail bu talebe karşı çıkıyor.
Yanıt bekleyen sorular
Gazze’de güvenliği sağlayacak uluslararası istikrar gücünün kimlerden oluşacağı, yetkilerinin ne olacağı ve ne kadar süre görev yapacağı henüz net değil. Filistin Yönetimi’nin Gazze’de üstleneceği olası rol ve bu kapsamda yapması beklenen reformlar da belirsizliğini koruyor.
Yeniden inşa sürecinin finansmanı ve denetimi konusunda da somut bir çerçeve bulunmuyor. Trump’ın damadı Jared Kushner’ın gündeme getirdiği, yüksek binalar ve sanayi bölgeleriyle “sıfırdan inşa edilmiş yeni bir Gazze” vizyonu ise mülkiyet hakları, tazminat ve yerinden edilen Filistinlilerin nerede yaşayacağı gibi temel sorulara yanıt vermiyor.
Hem İsrailliler hem Filistinliler arasında, Trump’ın planının hiçbir zaman tam olarak uygulanamayacağı ve Gazze’de uzun süreli bir donmuş çatışma halinin süreceği yönündeki kuşkular giderek güçleniyor.