Yaklaşık 250 milyarderin 2 trilyon doları aşkın servete sahip olduğu Kaliforniya, yüzde 5’lik servet vergisini sandığa taşıyor. 100 milyar dolar gelir hedeflenen teklif, milyarderlerin eyaletten kaçabileceği tartışmasını da beraberinde getirdi
Milyarderlerden servet vergisi alınması için Kaliforniya’dan daha uygun çok az eyalet olabilir. Siyasi olarak sola eğilimli olan eyaletin sağlık hizmetlerini finanse etmek için kaynağa ihtiyacı var. Üstelik Kaliforniya, toplam servetleri 2 trilyon doları aşan 250 kadar milyardere ev sahipliği yapıyor.
Ancak Kaliforniyalılara eyaletteki milyarderlerden bir defaya mahsus yüzde 5 servet vergisi alınıp alınmamasını soran ve 3 Kasım’da oylanacak Proposition 40 adını taşıyan teklifin kabul edilmesi kesin görünmüyor. Siyasi analistlere göre teklif etrafındaki tartışmalar, gelir eşitsizliğinin yanı sıra Kaliforniya’nın gelecekteki iş ve yatırım ortamına ilişkin soru işaretlerini de gündeme getirdi.
Reuters‘ın haberine göre, aşırı zenginlerin vergilendirilip vergilendirilmemesi ve vergilendirileceklerse bunun nasıl yapılacağı konusundaki tartışma Hollywood Hills ve Silikon Vadisi’nin çok ötesine uzanıyor.
Demokrat ve demokratik sosyalist New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, kentteki yüksek değerli ikinci konutlara vergi getirilmesini amaçlayan ve sonunda başarıya ulaşan kampanyası kapsamında milyarder yatırımcı Ken Griffin’in çatı katı dairesinin önünde bir video çekmişti.
2025’te yapılan bir anket de Cumhuriyetçilerin çoğunluğunun milyarderlerin adaletsizliğe yol açtığını ve ekonomik sorunlara katkıda bulunduğunu düşündüğünü ortaya koydu.
Reuters/Ipsos’un ağustos ayında gerçekleştirdiği ve ülke genelinde altı gün süren ankete göre, kayıtlı bağımsız seçmenlerin yüzde 64’ü şirketlerden ve milyarderlerden alınan vergilerin artırılmasını destekledi. Bu fikre karşı çıkanların oranı ise yüzde 15 oldu.
University of California’da (UC) ekonomi profesörü olan ve servet eşitsizliği üzerine araştırmalar yürüten Emmanuel Saez, “Milyarderler artık pek popüler değil” dedi. Proposition 40’ın hazırlanmasına da katkıda bulunan Saez, milyarderlerin “muazzam bir servete, muazzam bir güce” sahip olduğunu söyledi.
Saez, teklifi oldukça basit bir şekilde “sağlık hizmetlerini finanse etmek için milyarderlerden alınacak bir vergi” olarak tanımlıyor.
Forbes’un geçen yıl yayımladığı tahmine göre Kaliforniya, ABD’deki diğer tüm eyaletlerden daha fazla milyardere ev sahipliği yapıyor. Eyalet aynı zamanda Google, Apple, Meta ve Nvidia gibi teknoloji devleri de dahil olmak üzere ABD’nin en değerli şirketlerinden bazılarının merkezi konumunda.
Anketlerde önde, ancak şimdilik
UC Berkeley IGS tarafından ağustos ayında yapılan ankette, oy kullanması muhtemel seçmenlerin yüzde 48’i Proposition 40’ı desteklerken yüzde 41’i karşı çıktı.
Kaliforniya Kamu Politikaları Enstitüsü’nün eylül ayında yaptığı ankette ise teklif yüzde 52’ye karşı yüzde 46 ile önde çıktı.
Kaliforniya’daki halk oylamalarına sunulan tekliflerin seçim gününe kadar ayakta kalabilmesi için genellikle başlangıçta güçlü bir seçmen desteğine sahip olması gerekiyor. Siyasi analistlere göre kararsız seçmenler, sandık başına gittiklerinde “hayır” oyu vermeye daha yatkın oluyor. Üstelik Proposition 40’a karşı çıkanlar henüz reklam kampanyalarını tam anlamıyla başlatmış değil.
Claremont McKenna College’da siyaset profesörü John Pitney, “Kaliforniya’daki halk oylamalarında teklifler zaman içinde destek kaybetme eğiliminde. Bir teklif ağustos ayında yüzde 50’nin altında kalıyorsa, bu kabul edilme ihtimali açısından iyi bir işaret değildir” dedi.
Teklifin destekçileri, düzenlemenin sağlık hizmetleri, gıda yardımları ve eğitim için 100 milyar dolar gelir sağlayacağını savunuyor.
Ancak teklife şüpheyle yaklaşanlar, elde edilecek gelirin 40 milyar dolara daha yakın olacağını tahmin ediyor. Ayrıca verginin bazı milyarderleri Kaliforniya’dan ayrılmaya itebileceğini, bunun da eyaleti gelecekte elde edebileceği vergi gelirlerinden ve yatırımlardan mahrum bırakabileceğini öne sürüyorlar.
Proposition 40’a karşı yürütülen kampanya, Google’ın kurucu ortağı Sergey Brin gibi milyarderlerin desteğiyle de güç kazandı. Brin, Proposition 40’ın reddedilmesi ve aynı seçimde oylanacak, kabul edilmeleri halinde düzenlemeyi fiilen geçersiz kılabilecek karşı tekliflerin desteklenmesi için 100 milyon dolardan fazla harcadı.
Ailesi Sovyetler Birliği’nden kendisi henüz çocukken ayrılan 53 yaşındaki Brin, New York Times’a yaptığı açıklamada, “1979’da ailemle birlikte sosyalizmden kaçtım ve Sovyetler Birliği’nde nasıl yıkıcı ve baskıcı bir toplum yarattığını biliyorum. Kaliforniya’nın da aynı yere sürüklenmesini istemiyorum” dedi.
2028’de başkanlığa aday olacağı yaygın biçimde düşünülen Demokrat Kaliforniya Valisi Gavin Newsom da Proposition 40’a karşı çıkıyor. Newsom bunun yerine ülke genelinde uygulanacak federal bir servet vergisini savunuyor.
Kaliforniya’daki halk girişimleri, ABD’nin en büyük ekonomisine ve nüfusuna sahip olması nedeniyle ülke genelinde büyük ilgi görüyor.
Bu sistem vatandaşların yasa teklifinde bulunmasına imkan tanıyor. Ancak halk oylamasına sunulan girişimlerin büyük bölümü hukukçular tarafından hazırlanıyor.
1978’de kabul edilen, emlak vergilerini sınırlandıran ve düşüren Proposition 13, ABD siyasetini şekillendiren vergi karşıtı hareketin ülke çapındaki sembollerinden biri haline geldi.
Buna karşın Kaliforniya seçmenleri, vatandaşlar tarafından gündeme getirilen tekliflerin tarihsel olarak yalnızca üçte birini kabul etti.
2022’de Kaliforniya’da yüksek gelirli kişilerden alınan vergileri artırmayı amaçlayan bir başka halk oylaması teklifi olan Proposition 30 da reddedildi.
Demokratların eyalette Cumhuriyetçilerden neredeyse iki kat fazla olmasına rağmen teklif yüzde 58’e karşı yüzde 42 oyla kaybetti.
UC San Diego’da siyaset bilimi profesörü Thad Kousser, “Kaliforniyalıların yüzde 60’ı artık eyalet çapındaki seçimlerde düzenli olarak Demokratlara oy veriyor.
Ancak bu, vergiler, kamu harcamaları ve hatta birçok toplumsal konuda gerçekten liberal oldukları anlamına gelmiyor” dedi.
Fransa, İsveç, Finlandiya, Danimarka ve Almanya’nın da aralarında bulunduğu Avrupa ülkeleri, sermaye kaçışı, vergiden kaçınma ve ekonomik rekabet gücüne ilişkin endişeler nedeniyle 1997 ile 2018 yılları arasında servet vergilerini yürürlükten kaldırdı.
Kaliforniya’daki teklif ise 1 Ocak’tan itibaren geriye dönük olarak uygulanacak. Böylece milyarderlerin başka bir yere taşınarak vergiden kaçınma imkanının sınırlandırılması amaçlanıyor.
Saez ise söz konusu verginin çok sayıda milyarderi veya insanları milyarder haline getiren teknoloji girişimlerini Kaliforniya’dan ayrılmaya yöneltmesinin pek olası olmadığını söyledi. Saez buna gerekçe olarak eyaletteki üniversitelerin, araştırma imkanlarının, altyapının ve nitelikli iş gücünün kalitesini gösterdi.
Saez, “Bir milyarder servet vergisi yüzünden Silikon Vadisi’nin durma noktasına geleceğini düşünmek tek kelimeyle saçma” dedi.