İran savaşı nedeniyle jet yakıtı arzı daralırken fiyatlar hızla yükseliyor. Havayolu şirketleri uçuş iptallerine hazırlanıyor, bazıları filolarını yere indiriyor. Uzmanlar, sektörün son yılların en ağır krizlerinden biriyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor.
İran savaşı nedeniyle jet yakıtı arzının azalması ve fiyatların hızla yükselmesi, hükümetler ve havayolu şirketleri tarafından giderek daha yüksek sesle dile getiriliyor. Almanya merkezli Lufthansa bazı uçaklarını yere indirirken, Nijeryalı havayolu şirketleri uçuşları durdurma tehdidinde bulundu. Avustralya’da çıkan bir yangın da yakıt üretimini sekteye uğrattı.
Reuters‘ın haberine göre ABD-İsrail’in İran’a karşı 28 Şubat’ta başlattığı savaşın ardından havayolu şirketleri bilet fiyatlarını artırdı, yakıt ek ücretleri uygulamaya koydu ve maliyetleri düşürmek için bazı hatları iptal etti.
Yaz sezonu öncesi büyük risk
Havayolları, birkaç hafta içinde yakıt sıkıntısı yaşanabileceği uyarısında bulunuyor. Bu durum, Kuzey Yarımküre’de yaz sezonu öncesinde seyahatleri aksatma riski taşıyor ve havacılık sektörünü son yılların en ciddi krizlerinden biriyle karşı karşıya bırakıyor.
Almanya’nın Lufthansa şirketi, yakın zamanda 27 uçağını yere indireceğini açıkladı ve bu adımı atan ilk büyük havayolu oldu. İngiltere merkezli easyJet ise rezervasyonların geçen yılın gerisinde kaldığını duyurdu.
Analistler, kapasite kesintilerinin, uçakların yere indirilmesinin ve ek ücretlerin artmasının muhtemel olduğunu belirtiyor. Piyasalar, savaşın şirketlerin kar marjları ve gelirleri üzerindeki etkisini görmek için havayolu bilançolarını yakından izliyor.
Hürmüz Boğazı krizi etkisini sürdürüyor
İki haftalık ateşkes sınırlı bir rahatlama sağlasa da Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmaya devam etmesi, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz arzının yaklaşık beşte birini piyasadan çekmiş durumda. Ayrıca rafinerilerin savaşın yol açtığı hasarı onarması zaman alıyor.
Bu gelişmelerin etkisiyle havayolu hisseleri de değer kaybetti. easyJet hisseleri gün içinde yüzde 9’a kadar düşerken kapanışta kayıp yüzde 5 oldu. Ryanair yüzde 6, Wizz Air ve Lufthansa ise yaklaşık yüzde 3 değer kaybetti.
Goodbody’de havacılık başkanı Dudley Shanley, havayollarının kar beklentilerini aşağı yönlü revize etmek zorunda kalacağını belirtti. Shanley, zayıflayan rezervasyonlar ve düşen gelirlerin yatırımcı güvenini sarstığını ifade etti.
Bazı ülkelerde uçuşlar tamamen durabilir
Nijerya’daki havayolu şirketleri, yakıt fiyatlarının Şubat sonundan bu yana yaklaşık yüzde 270 artması nedeniyle pazartesi gününden itibaren uçuşları durdurabileceklerini açıkladı.
Nijerya Havayolu Operatörleri Birliği, “Mevcut durumda havayolu gelirleri yalnızca yakıt maliyetini bile karşılamaya yetmiyor” açıklamasında bulundu.
Avustralya’da ise ülkenin iki büyük rafinerisinden birinde çıkan yangın, yakıt güvenliğine ilişkin endişeleri artırdı. Rafinerinin sahibi Viva Energy, benzin ve havacılık yakıtı üretiminin etkileneceğini duyurdu.
Rezervasyon davranışları değişiyor
easyJet CEO’su Kenton Jarvis, yolcuların uçuş rezervasyonlarını seyahat tarihine daha yakın bir zamanda yaptığını belirtti. Ayrıca talebin doğu Akdeniz’den batı Akdeniz’e kaydığına dikkat çekti.
Jarvis, “Rezervasyon penceresi kısaldı. Eğer bir kayma varsa, doğu Akdeniz’den biraz uzaklaşılıp batı Akdeniz’e yönelim söz konusu” dedi.
Kıbrıs, Mısır ve Türkiye’ye yönelik talebin ise yavaş yavaş toparlandığını ifade etti.
Temmuz-Eylül dönemi için rezervasyonların yüzde 30 seviyesinde olduğunu belirten Jarvis, doluluk oranlarının belirsizliğini koruduğunu söyledi.
Lufthansa’dan yeniden yapılanma ve sert kararlar
Lufthansa, değişen talebi fırsata çevirmek amacıyla Asya’ya yeni uçuşlar başlarken, yeniden yapılanma stratejisini sürdüreceğini açıkladı.
Şirketin CityLine iştiraki için hizmet veren 27 uçağı ve dört eski Lufthansa uçağını yere indirme kararı sendikaların tepkisini çekti. Şirket son haftalarda pilotlar ve kabin ekiplerinin grevleri nedeniyle zaten ciddi maliyetlerle karşı karşıya kalmıştı.
Yakıt maliyetleri bilet fiyatlarına yansıyacak
easyJet, yaz sezonu yakıt ihtiyacının yüzde 70’ini ton başına 706 dolardan sabitlediğini açıkladı.
Bu koruma mekanizmalarının yaz sonuna doğru etkisini yitirmesiyle maliyetlerin bilet fiyatlarına yansıması bekleniyor.
Savaş, jet yakıtı için panik alımlarına, stoklamaya ve diplomatik rekabete yol açtı. Orta Doğu’ya bağımlı ülkelerin bu açığı tamamen kapatması zor görünüyor.
Avrupa Birliği, rafineri üretimini maksimize etmeye yönelik acil planlar hazırlarken ABD’den rekor seviyede jet yakıtı ithalatına yöneldi. Avrupa’nın jet yakıtı ithalatının yaklaşık yüzde 75’i Orta Doğu’dan sağlanıyor.
Avustralya Başbakanı Anthony Albanese ise yakıt arzını güvence altına almak amacıyla Güneydoğu Asya turuna çıktı. Albanese, ülkenin Brunei ve Güney Kore’den 100 milyon litre dizel tedarik ettiğini açıkladı.
Analistler, rafinerideki yangının fiyatlar üzerindeki yukarı yönlü baskıyı daha da artıracağını belirtiyor.