Japon yetkililer, Çin ile gerilimi tırmandırmamak için Doğu Çin Denizi’ndeki ihtilaflı adalara balıkçılık seferleri düzenleyen Japon balıkçıların bölgeden uzak durmasını talep ediyor.
76 yaşındaki balıkçı ve yerel meclis üyesi Hitoshi Nakama, Japonya’da Senkaku, Çin’de ise Diaoyu olarak bilinen ıssız adalar çevresinde yıllardır balıkçılık yapıyor.
Nakama, bu faaliyetleri Japonya’nın bölge üzerindeki egemenliğinin fiili bir göstergesi olarak görüyor. Ancak Nakama ve konuyla ilgili bilgi sahibi üç kişiye göre, Japon yetkililer 2025’in sonlarından itibaren balıkçıları bu seferlerden vazgeçirmeye çalışıyor.
Reuters tarafından ilk kez aktarılan bu talepler, Tokyo’nun yıllardır bu tür balıkçılık faaliyetlerine sessiz onay verdiği yaklaşımından ani bir sapmaya işaret ediyor. Japonya’nın fiilen yönettiği ancak Çin’in de hak iddia ettiği adalar, iki ülke arasındaki ilişkilerde uzun süredir hassas bir başlık.
Gerilim, Kasım ayında Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’nin Çin’in Tayvan’a olası bir saldırısına Tokyo’nun nasıl karşılık verebileceğine dair açıklamalarının Pekin’i kızdırmasıyla daha da tırmandı.
Aynı ay içinde ABD Başkanı Donald Trump, Japon liderden tansiyonu daha fazla yükseltmemesini istedi. Reuters, balıkçılara yapılan uyarıların Takaichi’nin doğrudan talimatı mı yoksa Washington’un çağrısıyla mı bağlantılı olduğunu teyit edemedi.
Japonya Dışişleri Bakanlığı, balıkçılara yönelik taleplerle ilgili soruları yanıtsız bırakırken, Senkaku Adaları’nın Japonya’nın “ayrılmaz parçası” olduğunu ve Çin’in bölgedeki faaliyetlerine karşı diplomatik girişimlerde bulunulduğunu belirtti.
Tokyo için ikilem
Reuters’in balıkçılar, Japon yetkililer ve güvenlik uzmanlarıyla yaptığı görüşmelere göre, Tokyo zor bir dengeyle karşı karşıya. Balıkçılık faaliyetleri Japonya’nın adalar üzerindeki kontrol iddiasını güçlendiriyor; ancak Çin sahil güvenliğiyle yaşanabilecek bir olayın hızla daha ciddi bir çatışmaya dönüşme riski bulunuyor. Öte yandan, Japon balıkçıların tamamen çekilmesi, Çin’in bölgede daha agresif adımlar atmasına da zemin hazırlayabilir.
Çin Dışişleri Bakanlığı ise Reuters’e yaptığı açıklamada, bazı Japon milliyetçilerin “balıkçılık adı altında” suları ihlal ederek provokasyona giriştiğini savundu ve deniz ihtilaflarının diyalog yoluyla çözülmesi gerektiğini vurguladı. ABD’li bir yetkili de Washington’un Doğu Çin Denizi’nde statükonun tek taraflı olarak değiştirilmesine karşı olduğunu söyledi.
“Küçük olaylar savaşa yol açabilir”
Kasım ayındaki gerilim sırasında uyarıların başladığını belirten Nakama’nın destekçilerinden iş insanı Hiroaki Hayashi, Japon sahil güvenliğinden planlanan bir seferin iptal edilmesi yönünde talep aldıklarını söyledi. Bir diğer balıkçı Kazushi Kinjo da Kasım sonunda başladığı yolculuk öncesinde ve seyir halindeyken yetkililerden Senkaku çevresinden uzak durması yönünde telefonlar aldığını aktardı.
Aralık ayında Japonya Maliye Bakanı Satsuki Katayama ile Tokyo’da bir araya gelen Nakama, görüşmede kendisine “küçük olayların büyüyerek savaşa yol açabileceği” mesajının verildiğini söyledi. Katayama’nın ofisi görüşmeyle ilgili yorum yapmadı.
Ishigaki Belediye Başkanı Yoshitaka Nakayama, balıkçıların Çin makamları tarafından alıkonulması halinde bunun büyük bir uluslararası krize dönüşebileceği endişesinin hükümeti bu yönde adım atmaya ittiğini belirtti.
Artan Çin varlığı
Japon sahil güvenliğine göre Çin sahil güvenlik gemileri geçen yıl adalar çevresinde rekor 357 gün boyunca tespit edildi. Adalar, Çin ana karasına yaklaşık 300 kilometre, Japonya’nın en yakın yerleşim yerine 150 kilometre ve Tayvan’a yaklaşık 170 kilometre mesafede bulunuyor.
Londra merkezli International Institute for Strategic Studies’ten Robert Ward, Senkaku/Diaoyu’nun Japonya-Çin ilişkilerinde “fitili ateşleyebilecek” bir nokta haline geldiğini ve bölgede olağanüstü bir gerginlik yaşandığını söyledi. ABD’nin, Japonya ile yaptığı güvenlik anlaşması kapsamında adaları savunma taahhüdü de olası bir çatışmanın Washington’u sürece dahil etme riskini artırıyor.
“İyi balık var”
Tüm risklere rağmen Nakama ve Kinjo, balıkçılığın hem geçim kaynağı hem de sembolik önemi nedeniyle seferlere devam etmekte kararlı. Kinjo, motivasyonunun siyasi değil ekonomik olduğunu vurgulayarak, bölge sularını özellikle kırmızı mercan balığı açısından “bir hazine” olarak tanımladı.
Kış koşullarının şimdilik seferleri sınırladığını belirten balıkçılar, havalar düzeldiğinde yeniden Senkaku/Diaoyu çevresine dönmeyi planlıyor. Nakama ise kararlılığını şu sözlerle özetledi:
“Bu tekne bende olduğu sürece oraya gideceğim. Gitmeye devam edeceğim.”