JD Vance, Washington’ın İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile temas halinde olduğunu belirtti
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran’ın ABD’nin taleplerini karşılamak ve yedi aydır süren savaşı sona erdirmek için nükleer zenginleştirme kapasitesini “anlamlı” ölçüde azaltması gerektiğini söyledi. Vance, Washington’ın müzakerelerde Tahran’daki karar alma mekanizmasının nasıl işlediğinden ise emin olmadığını belirtti.
ABD’nin dış savaşlara müdahil olmasına uzun süredir şüpheyle yaklaşan Vance, çatışmanın sona erdirilmesine yönelik müzakerelerde öne çıkan isimlerden biri oldu. Haziran ayında geçici bir barış anlaşmasının sağlanmasına aracılık eden Vance’in çabalarıyla varılan uzlaşma kısa sürede çökmüştü.
Savaş küresel enerji piyasalarını sarsarken, kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde ABD Başkanı Donald Trump ve Cumhuriyetçiler açısından da siyasi bir yük haline geldi.
Alaska’daki seçim kampanyası ziyaretinin ardından pazartesi günü Reuters’a konuşan Vance, İran’ın gelecekte nükleer faaliyetlerini azaltacağına dair güvence vermesinin yeterli olmayacağını, herhangi bir anlaşmanın mevcut zenginleştirme kapasitesinde somut bir düşüş içermesi gerektiğini söyledi.
Vance, “Nükleer silah istemiyorsanız neden yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş yakıta ihtiyacınız var? Nükleer silah üretmeyeceğinize dair kararlılığınızı göstermek istiyorsanız yüksek oranda zenginleştirilmiş yakıt üretmeyin. Bu çok temel bir eşik meselesi” dedi.
İran’ın bu konuda somut bir adım atması gerektiğini vurgulayan Vance, “Nükleer silah üretmeme konusunda kararlılıklarını göstermek istiyorlarsa, zenginleştirme kapasiteleri konusunda anlamlı bir adım atarlar” ifadelerini kullandı.
İran ve ABD son haftalarda savaşı sona erdirmeyi ve küresel enerji taşımacılığı açısından kritik önemdeki Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmayı amaçlayan karşılıklı teklifler sundu. Trump, Tahran’ın son teklifini reddederken ara seçimlerin ardından askeri operasyonların yoğunlaşabileceği uyarısında bulundu.
Vance, ABD’nin bir anlaşmaya açık olmaya devam ettiğini ancak İran’dan nükleer program konusunda somut tavizler beklediğini söyledi.
“Sözleri eylemlerle takas etmeyeceğiz” diyen Vance, Washington’ın yalnızca taahhütlerle yetinmeyeceğini belirtti.
“İran’da kararları kimin aldığı tam olarak belli değil”
Vance’e göre müzakereleri zorlaştıran konulardan biri de Washington’ın Tahran’da kararları kimin aldığı konusunda net bir tabloya sahip olmaması.
ABD’nin İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile görüşmeler yürüttüğünü belirten Vance, ancak savaşın başında düzenlenen ortak ABD-İsrail saldırılarında İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in öldürülmesinin ardından iki ismin İran’ın güç yapısı içinde ne kadar yetkiye sahip olduğunun belirsiz olduğunu söyledi.
Vance, “Fark ettiğimiz şeylerden biri, ülkelerinde kararların nasıl alındığının tamamen net olmaması” dedi.
Trump da salı günü yaptığı ayrı bir açıklamada, İran konusunda “en büyük sorunun” ülkeyi kimin yönettiğinin bilinmemesi olduğunu söyledi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise pazar günü yaptığı açıklamada, ABD’li yetkililerin İran’daki muhataplarının kim olduğunu ve ülkenin karar alma sisteminin nasıl işlediğini çok iyi bildiğini belirtti.
Bekayi, “Sorun aslında tam tersine ABD’li yetkililerin çelişkili tutumları ve verdikleri karmaşık mesajlarda yatıyor” dedi.
Vance ayrıca sahadaki durumu değerlendirmek amacıyla askeri birliklerin komutanlarıyla doğrudan görüştüğünü söyledi. Kritik mühimmat sıkıntısı yaşandığı yönündeki kaygıları reddeden Vance, İran güçlerinin zaman zaman Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemileri vurabildiğini ancak enerji ihracatını büyük ölçüde durduramadığını ifade etti.
Barış görüşmelerini kendisinin yönetip yönetmediği sorusuna doğrudan yanıt vermeyen Vance, Beyaz Saray’ın baş müzakerecisi olarak sık sık adının geçtiğini hatırlatan soruya, “Kesinlikle sürece dahiliz. Ancak nihayetinde süreci yönlendiren kişi ABD Başkanı” yanıtını verdi.
Savaş seçim kampanyasının da gündeminde
Aylık maliyetinin yaklaşık 3 milyar dolar olduğu belirtilen savaş, ABD’de seçim kampanyasının önemli başlıklarından biri haline geldi. Yükselen enerji fiyatları, Kongre’nin kontrolünü belirleyecek çekişmeli eyaletlerde Trump ve Cumhuriyetçiler üzerindeki baskıyı artırdı.
Vance ise Trump’ın savaşı yönetme biçimine yönelik eleştirilerin etkisini sınırlamaya çalışıyor. Seçmenlere, İran savaşının gelecek ay yapılacak seçimlerde Cumhuriyetçileri desteklemelerine engel olmaması gerektiğini söylüyor.
Vance, Alaska’da Demokrat rakibi Mary Peltola ile yakın bir yarış içinde olan Cumhuriyetçi Senatör Dan Sullivan için düzenlenen mitinge katıldı. Trump, 2024 seçimlerinde Alaska’yı 13 puan farkla kazanmıştı ancak günlük yaşam maliyetlerindeki artış eyaletteki siyasi rekabeti artırdı.
Reuters’la söyleşisinden önce yaptığı konuşmada Vance, özellikle enerji fiyatları olmak üzere hayat pahalılığına odaklandı. Alaska’nın uzak coğrafi konumu tüketici ürünlerinin daha pahalı olmasına yol açarken enerji üretimi eyalet ekonomisinin temel sektörlerinden biri olmayı sürdürüyor.
Miting sırasında Sullivan’ın Vance’i “ABD Başkan Yardımcısı” yerine neredeyse “ABD Başkanı” olarak tanıtması salondan büyük alkış aldı. Vance, Trump’ın ardından Beyaz Saray için öne çıkan Cumhuriyetçi isimlerden biri olarak görülüyor.
Vance, Reuters’a 2028’de başkanlığa aday olup olmayacağına henüz karar vermediğini söyledi.
“Ben doğası gereği işleri erteleyen biriyim” diyen Vance, “Gerçekten bu konu üzerinde çok fazla düşünmedim” ifadelerini kullandı.