Rus askeri istihbarat servisi GRU’nun Avrupa’daki sabotaj operasyonlarında doğrudan ajanlar yerine Telegram üzerinden para karşılığı işe alınan sivilleri kullandığı ortaya çıktı.
Rusya, Avrupa genelinde sabotaj eylemleri gerçekleştirmek için sıradan sivilleri para karşılığı işe alıyor. Politico’nun Litvanya’daki soruşturma dosyalarına ve binlerce sayfalık adli belgelere dayanan araştırması, Rus askeri istihbarat servisi GRU’nun operasyonlarında giderek daha fazla sivil kullandığını ortaya çıkardı.
Savaşın ardından Avrupa’da faaliyet gösteren Rus istihbarat görevlilerinin hareket alanının daralması, GRU’nun farklı aracılar üzerinden sivil kişileri devreye sokmasına yol açtı. Bu kişilerden fotoğraf çekmeleri, paket taşımaları veya belirli nesneleri bir noktadan başka bir noktaya götürmeleri isteniyor. Bazı görevler ise doğrudan sabotaj eylemlerini içeriyor.
İşe alınan kişilerin çoğu operasyonun bütününden haberdar olmuyor. Genellikle Telegram gibi mesajlaşma uygulamaları üzerinden iletişim kuran aracılar, kişilere tek seferlik görevler veriyor. Maddi sıkıntı yaşayan, işsiz veya sabıka kaydı bulunan kişiler bu ağlarda hedef alınıyor. Yakalananların yerine yenilerinin bulunabilmesi, sistemin temel özelliklerinden biri.
Leipzig’deki kargo yangını soruşturmanın merkezinde
Araştırmanın odağında, Temmuz 2024’te Avrupa’daki kargo merkezlerinde yaşanan yangınlar bulunuyor. 20 Temmuz 2024’te Almanya’nın Leipzig Havalimanı’nda, Londra’ya gönderilmek üzere bir DHL uçağına yüklenmesi beklenen paketlerden biri alev aldı.
İki gün sonra İngiltere’nin Birmingham kentindeki bir depoda başka bir paket yangına neden oldu. 21 Temmuz’da ise Polonya’da bir kamyonun içindeki paketlerden biri alev aldı.
Litvanya ve Polonya savcılıkları, bu olaylarla bağlantılı 10 kişiyi Rusya’nın askeri istihbarat servisi GRU adına hareket etmekle suçluyor. Şüphelilerden beşi Litvanya’da, diğer beşi Polonya’da yargılanıyor.
Sanıkların tamamı Rus istihbaratı adına bilerek çalıştıkları iddiasını reddediyor ve suçsuz olduklarını savunuyor.
Bir paket, Telegram üzerinden verilen talimatlar
Soruşturma dosyalarında adı geçen kişilerden biri, 60’lı yaşlarındaki Ukrayna vatandaşı Vasilij Kovacs. Yaklaşık 30 yıldır Letonya’da yaşayan Kovacs, 1 Mart 2025’te Riga’nın güneydoğusundaki evine düzenlenen operasyonla gözaltına alındı.
Evinde yapılan aramada seri numarası silinmiş bir tabanca, cep telefonu sinyal bozucu, çeşitli SIM kartlar ve belgeler ele geçirildi. Kovacs, Litvanya’da terör saldırıları planlamakla suçlanan beş kişiden biri olarak yargılanıyor.
Litvanyalı soruşturmacılara göre Kovacs’ın operasyona dahil olması Haziran 2024’te başladı. Telegram üzerinden kendisine ulaşan bir kişi, hastalanan bir kuryenin yerine Riga’dan Vilnius’a paket götürmesini istedi. Kovacs, ortak bir arkadaşları aracılığıyla tanıştığı kişinin talebini kabul etti.
Kovacs, paketin içeriğinden haberdar olmadığını ve bu iş karşılığında para almadığını söylüyor. Paketi bir süpermarketin önündeki dolaptan teslim aldı ve yeğeniyle birlikte Vilnius’a gitti. Kendisine verilen talimat üzerine aracı bir otoparka bıraktı. Geri döndüğünde paket ortadan kaybolmuştu.
Ancak soruşturmacılara göre operasyon burada sona ermedi. Paket, farklı aracılar üzerinden taşınarak başka bir Ukrayna vatandaşına ulaştı. Rusya’daki bir ceza kolonisinde beş yıl geçirmiş olan ve Polonya’da yaşayan bu kişinin, Telegram üzerinden aldığı talimatlar karşılığında ayda 4 bin euro kazanacağı vaat edilmişti.
Paketlerin içinden masaj yastıkları, patlayıcı özelliği olabilecek nitrometan içeren kozmetik tüpleri ve soruşturmacıların dikkat dağıtmak amacıyla eklendiğini düşündüğü cinsel ürünler çıktı.
Kargo paketlerine zamanlayıcı yerleştirildi
Soruşturma dosyalarına göre paketler, birden fazla aracı üzerinden Litvanya’ya taşındı. İlk plan kapsamında bir kişinin cihazları teslim alması bekleniyordu. Ancak bu kişi kiralık dairenin girişini bulamayınca plan değişti. Paketi teslim alan kişi, ateşleme düzeneklerini kendisinin etkinleştirmesi talimatını reddetti.
Bunun üzerine operasyon yeniden düzenlendi. Paketler birkaç kişinin elinden geçtikten sonra Temmuz 2024’te yeniden Riga’ya ulaştı. Kovacs bu aşamada ikinci kez devreye girdi. Kendisine yine masaj yastıkları taşıdığı söylendi.
17 Temmuz’da Vilnius’a götürülen paketler, başka aracılar üzerinden Kaunas’a ulaştırıldı. Burada teslim alınan dört pakete zamanlayıcı yerleştirildi.
Paketlerden ikisi 18 Temmuz’da DHL şubelerine bırakıldı. Londra ve Birmingham’a gönderilmek üzere hazırlanan paketler, daha sonra Leipzig Havalimanı’nda gümrük kontrolünden geçti.
20 Temmuz sabahı saat 05.45’te Londra’ya gönderilmesi planlanan paket alev aldı. Almanya Federal Kriminal Dairesi için hazırlanan 30 Ağustos 2024 tarihli uzman raporunda, yangının kasıtlı bir eylem sonucu çıkmış olmasının makul olduğu belirtildi.
GRU’nun yeni sabotaj yöntemi
Litvanya Devlet Güvenlik Dairesi’nin raporuna göre Temmuz 2024’teki paket operasyonu, GRU’nun son yıllarda Avrupa’da kullandığı yöntemle örtüşüyor.
Rus istihbaratı geçmişte yurt dışındaki gizli operasyonlarda kendi görevlilerini kullanıyordu. Ancak 2018’de İngiltere’de eski Rus çifte ajan Sergey Skripal’e yönelik suikast girişiminin başarısız olması ve 2022’de başlayan geniş çaplı Ukrayna işgali sonrasında bu faaliyetler zorlaştı.
Yeni yöntemde Rus istihbarat görevlileri operasyonun üst kademesinde kalırken, sahadaki işler birbirinden habersiz aracılara devrediliyor. Litvanya raporunda, Avrupa’daki sabotaj eylemleri için sosyal medya üzerinden kişileri işe aldığı belirtilen Denis Smolyaninov’un da bu ağda rol oynadığı değerlendiriliyor. Avrupa Birliği’nin yaptırım kararında da Smolyaninov’un sabotaj görevleri için ajan temin ettiği kaydediliyor.
Soruşturmacılar, eski Rus denizaltı komutanı Andrei Baburov’u da ağın organizatörlerinden biri olarak gösteriyor. Baburov’un, Kovacs’ın oğlunun vaftiz babası olduğu ve eski denizcilik bağlantılarını kullanarak operasyon için aracılar bulduğu öne sürülüyor.
Avrupa’da sabotaj endişesi büyüyor
2024’teki kargo yangınlarından sonra Avrupa’da benzer olaylara ilişkin soruşturmalar da arttı. Ağustos 2026’da Leipzig/Halle Havalimanı’nda patlayıcı taşıyan iki insansız hava aracı infilak etti, üçüncü bir araç ise Ukrayna’ya ait kargo uçağına çarptı. Şüpheliler arasında Smolyaninov’un uzun süredir tanıdığı bir kişinin de bulunduğu belirtildi.
Bunun ardından Münih’teki savunma sanayisi şirketlerinin yakınında yangın çıkarıcı düzenekler atıldığı, Romanya’da bir silah fabrikasının yakınında yangın çıktığı ve Polonya ile Bulgaristan’da Starlink kurulumlarının ateşe verildiği olaylar soruşturmalara konu oldu.
Sanıklar suçlamaları reddediyor
Kovacs, Litvanya’da devam eden yargılamada kendisini Rusya’nın ve soruşturmacıların kurduğu bir komplonun kurbanı olarak görüyor. Rusya’nın kendisini Ukrayna vatandaşı olduğu için kolayca suçlanabilecek bir kişi olarak seçtiğini savunuyor. Ayrıca soruşturmanın asıl sorumlulara ulaşmadığını ileri sürüyor.
Kovacs’ın kızı Viola Lisija ise babasının Rus makamlarıyla geçmişte sorun yaşadığını ve bu nedenle hedef alınmış olabileceğini düşünüyor. Kovacs’ın 2014 civarında Rus makamları tarafından Ukrayna casusu olmakla suçlandığı, bunun ardından Rusya’ya seyahat etmeyi ve ülkedeki ticari faaliyetlerini bırakmak zorunda kaldığı aktarılıyor.
Kovacs’ın yargılamasında kararın ocak ayına kadar çıkması beklenmiyor. Diğer sanıklar gibi Kovacs da Rus istihbaratı adına bilerek çalıştığı suçlamasını kabul etmiyor. Rus hükümetinin basın servisi üzerinden GRU’ya yöneltilen yorum talebine ise yanıt verilmedi.