Almanya Savunma Bakanlığı’nın iç değerlendirmesi, FCAS projesinin çökmesinin ardından Berlin’e İsveç ve İspanya ile yeni nesil savaş uçağı ortaklığı kurmasını önerdi
Almanya Savunma Bakanlığı bünyesinde hazırlanan bir değerlendirme notunda, Berlin’e İngiltere, İtalya ve Japonya’nın ortak yürüttüğü yeni nesil savaş uçağı programına katılmak yerine İsveç ve İspanya ile yeni bir ortaklık kurması tavsiye edildi. Öneri, Fransa ile ortak savaş uçağı geliştirme projesinin sanayi anlaşmazlıkları nedeniyle çökmesinin ardından gündeme geldi.
Politico’nun haberine göre bakanlık bünyesinde hazırlanan iç değerlendirmede, Almanya, İsveç ve İspanya arasında yeni bir ortaklık kurulmasının, İngiltere, İtalya ve Japonya’nın yer aldığı Küresel Muharebe Hava Programı’na (GCAP) katılmaya kıyasla “daha avantajlı ve umut vadeden” bir seçenek olduğu belirtildi.
Söz konusu değerlendirme, Almanya’nın Fransa ile yeni nesil savaş uçağı geliştirmeye yönelik öncü girişiminin yıllardır süren sanayi anlaşmazlıklarının ardından haziran ayında çökmesinden sonra hazırlandı.
2017’de başlatılan ve daha sonra İspanya’nın da katıldığı Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (FCAS) projesi, Avrupa savunma iş birliğinin amiral gemisi olarak tasarlanmıştı. Projenin, Almanya’nın Eurofighter savaş uçaklarının yerini yaklaşık 2040’tan itibaren alması hedefleniyordu.
Söz konusu proje, Fransa merkezli Dassault ile Almanya merkezli Airbus Defence & Space arasında kontrol ve iş paylaşımı konularında yıllarca süren anlaşmazlıklara saplandı. Ortaklığı kurtarmaya yönelik tekrarlanan siyasi girişimler başarısız oldu ve Almanya, bu yılın başlarında ortak savaş uçağı projesinden çekildi.
İngiltere Başbakanı Andy Burnham, 8 Ekim’de Berlin’de Almanya Başbakanı Friedrich Merz ile yaptığı görüşmede Almanya’nın GCAP’ye olası katılımını gündeme getirdi. İki lider, yetkililerinin konuyla ilgili görüşmeleri sürdürmesi konusunda anlaştı.
Berlin açısından kararın önemi, Alman Hava Kuvvetlerinin gelecekte hangi uçakları kullanacağının ötesine geçiyor. Tercih, geleceğin askeri teknolojileri üzerinde hangi ülkelerin söz sahibi olacağını, üretim sözleşmelerinin hangi ülkelere verileceğini ve Avrupa’daki yeni bir büyük savunma ortaklığının FCAS projesini çıkmaza sürükleyen anlaşmazlıklardan kaçınıp kaçınamayacağını belirleyecek.
GCAP’ye ilişkin çekinceler
Bakanlığın değerlendirmesinde GCAP’ye yönelik çeşitli çekinceler dile getirildi.
Programın, Almanya’nın operasyonel ihtiyaçlarının ötesine geçen görevler için tasarlandığı savunulurken Berlin’in kıta Avrupası üzerindeki görevlerde daha uygun olacak uçaklara ihtiyaç duyduğu belirtildi.
Değerlendirmede ayrıca mevcut bir ortaklığa sonradan katılan Alman üreticilerin geliştirme ve üretim faaliyetlerinde daha büyük pay elde etmesinin zor olacağı ifade edildi.
Notta, İngiliz savunma sanayisinin önde gelen şirketlerinden BAE Systems özellikle ele alındı. Şirketle 1990’larda geliştirilen ve 2000’li yılların başında hizmete giren Eurofighter programı kapsamında yaşanan olumsuz deneyimlere atıfta bulunuldu.
Alman Savunma Bakanlığı’nın değerlendirmesinde BAE Systems, Almanya ve İtalya’nın geliştirme alanındaki çıkarları yerine ihracata öncelik vermekle suçlandı.
Notta ayrıca İngiltere’nin program üzerindeki hâkimiyetinin, eşit ortaklar arasında kurulacak bir iş birliğiyle bağdaşmayacağı uyarısı yapıldı.
Buna karşılık belgede, Almanya, İsveç ve İspanya’nın askeri ihtiyaçlarının büyük ölçüde örtüştüğü ve projeye başlarken benzer konumlarda bulunduğu belirtildi.
Airbus ile Saab arasında ortak girişim önerisi
Değerlendirme, Avrupa’nın havacılık ve uzay sektöründeki büyük şirketi Airbus ile İsveçli Saab arasında bir sanayi ortak girişimi kurulmasını da destekliyor.
Belgede, yeni bir savaş uçağı geliştirilirken Saab’ın Gripen E modelinin teknolojik bir geçiş aşaması olarak kullanılabileceği öneriliyor.
Bakanlığın ayrı bir notunda ise İngiltere’nin Almanya’yı GCAP’ye gözlemci veya katılımcı olarak dahil etme girişimlerine yer verildi. Notta, Alman yetkililerden olası sanayi rollerini ve askeri ihtiyaçları incelemelerinin istendiği kaydedildi.
Airbus sözcüsü, Alman ve İspanyol sanayilerinin geliştirme, üretim ve işletme aşamalarında “kayda değer ve eşit bir rol” üstlenmesi şartıyla şirketin genel olarak iş birliğine açık olduğunu söyledi.
Sözcü, “Sanayi temelinden yoksun, yalnızca siyasi saiklerle alınan kararlar yetersiz kalır” ifadelerini kullandı. Sözcü ayrıca Berlin ve Madrid’e, izlenecek yol konusunda hızla karar vermeleri çağrısında bulundu.
Airbus’ın savunma bölümünün başındaki Michael Schöllhorn da pazartesi günü yayımlanan Handelsblatt gazetesine verdiği röportajda şirketin Saab ile ilişkisine dikkat çekti. Schöllhorn, iki şirketin “her zaman iyi çalıştığını” söyledi.
Saab sözcüsü ise yaptığı açıklamada, şirketin savaş uçakları da dahil olmak üzere savunmayla ilgili çok çeşitli alanlarda farklı iş birliği ve ortaklık seçeneklerine açık olduğunu belirtti.
Sözcü konuyla ilgili şöyle dedi:
“Bu tür büyük ölçekli iş birliği projeleri genellikle siyasi düzeyde ele alınır ve katılım kararları ilgili hükümetler tarafından verilir. Dolayısıyla İsveç’in olası katılımına ilişkin soruların İsveç hükümetine yöneltilmesi gerekir. Saab, her zaman olduğu gibi İsveç’in gelecekteki savaş uçağı ihtiyaçlarını desteklemeye hazırdır”