Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, ABD ve Avrupa’dan NATO benzeri güvenlik garantileri olmadan toprak tavizine yanaşmayacağını söyledi. Ancak bu garantilerin güçlenmesinin Rusya tarafından reddedilme riskini artıracağını da vurguladı.
Steven Erlanger, Maria Varenikova / New York Times
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Salı günü Ukrayna’nın gelecekteki güvenliğine yönelik önerilen garantiler konusunda temkinli ve gergindi. Zelenski bu garantilerin yalnızca ayrıntılı olması ve ABD Kongresi tarafından onaylanması halinde mümkün olacağını vurguladı. Zelenski’ye göre, Ukrayna için kabul edilebilir olacak bu tür garantiler, Rusya’nın onları reddetmesine yol açabilir.
Zelenski, ABD ve Avrupalı müzakerecilerle yapılan ve pazartesi günü ilerleme vurgusunun öne çıktığı, NATO benzeri bir güvenlik anlaşması olarak tanıtılan barış önerisi görüşmelerinin iki gününün ardından konuştu. Zelenski, ABD’nin herhangi bir barış anlaşmasında Ukrayna’ya ne tür güvenlik garantileri sunabileceğini önemli ölçüde netleştirdiğini kabul etti, ancak hala üzerinde çalışılması gereken ciddi ayrıntılar olduğunu söyledi. Rusya, bu müzakere turuna dahil edilmedi.
Zelenski, salı günü erken saatlerde Ukraynalı gazetecilerle sosyal medya üzerinden yaptığı röportajda, “Sen ve ben savaş halindeyiz ve savaş sırasında biz gerçeklere inanırız” dedi. Bu açıklamalar, Ukrayna liderinin Berlin’den ayrıldığı sırada geldi. Görüşmeler, Trump yönetimi temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile Avrupalı yetkililerin katılımıyla gerçekleştirilmişti.
Zelenski’nin kendi halkına yönelik bu açıklamaları, pazartesi akşamı Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ile düzenlediği basın toplantısındaki ifadelerinden daha temkinliydi. O basın toplantısında Zelenski, her zamanki gibi, Ukrayna’ya barış getirme çabaları ve Rusya’nın gelecekteki saldırganlığına karşı ülkenin güvenliğini sağlama çalışmaları nedeniyle ABD Başkanı Donald Trump’a ve onun temsilcilerine teşekkür etmeyi ihmal etmedi.
Ukrayna Devlet Başkanı, Avrupa ve ABD’den alınacak güvenlik garantilerinin, ülkesinin herhangi bir toprak tavizini kabul etmesinin ön koşulu olduğunu söylüyor. Güvenlik garantileri ve sınır çizgileri, görüşmelerde ortaya çıkan iki ana tıkanma noktası haline gelmiş durumda.
Acı verici bir uzlaşma
Zelenski, bu tür bir takası bile henüz kabul etmediğini ve bunu “acı verici” bir uzlaşma olarak tanımladı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna’nın doğusundaki Donbas bölgesinin Rusya’nın henüz ele geçirmediği yaklaşık yüzde 14’lük kısmından da vazgeçmesini talep ediyor. Trump yönetimi yetkilileri de bu talebi destekledi.
ABD’nin, bölgenin askerden arındırılmış bir alan haline getirilmesi gibi çözümler bulma çabaları Zelenski’yi ikna etmedi. Zelenski, Ukrayna güçleri Donbas’tan çekilse bile Rus güçlerinin çekilmeyeceğini ve bu nedenle böyle bir düzenlemenin kabul edilemez olduğunu savunuyor.
Zelenski, pazartesi günü Berlin’deki basın toplantısında, “Toprak konusu üzerine yeterince diyalog yapıldı ve dürüst olmak gerekirse şu ana kadar farklı pozisyonlarımız var gibi görünüyor, ancak meslektaşlarımın benim kişisel tutumumu anladığını düşünüyorum” ifadelerini kullandı.
Bu nedenle Zelenski, Avrupa’nın desteğiyle güvenlik garantileri üzerinde ısrar ediyor. Ancak bu garantiler ne kadar güçlü olursa, Rusya’nın bir ateşkes anlaşmasının parçası olarak onları reddetme olasılığı da o kadar artıyor.
Üstelik, Ukrayna’yı tatmin edecek düzeye ulaşması için bile güvenlik garantileri üzerinde yapılması gereken çok sayıda çalışma olduğu belirtiliyor. İç görüşmeler hakkında kamuoyuna konuşma yetkisi bulunmayan üst düzey bir Ukraynalı yetkili de bunu doğruladı.
Berlin görüşmelerinin ardından Avrupalı liderler, Washington’un Ukrayna ve Avrupa’nın kaygılarını dikkate aldığı yönünde temkinli bir iyimserlik dile getirdi.
“Güvenlik garantileri artık daha net ve inandırıcı”
Polonya Başbakanı Donald Tusk, “İlk kez Amerikalı müzakerecilerden şunu duydum: Eğer Rusya Ukrayna’ya tekrar saldırırsa, ABD askeri olarak karşılık verecek ve Rusya bu konuda en ufak bir şüphe duymayacak. Amerika, Ukrayna’nın güvenliği için bu düzeyde devreye girmeye hazır” şeklinde konuştu.
İsveç Başbakanı Ulf Kristersson ise yaptığı açıklamada güvenlik garantilerinin “daha net ve daha inandırıcı” hale geldiğini söyledi ve bunu sürdürülebilir barışa doğru önemli bir adım olarak nitelendirdi. Ancak “özellikle topraklar ve Rusya’nın gerçekten barış isteyip istemediği konusunda hala birçok zor soru var” diye ekledi.
Batılı ülkelerin Ukrayna’ya asker gönderme ikilemi
Örneğin, Avrupalılar ve Amerikalılar, Ukrayna’da savaş sonrası dönemde Avrupa liderliğinde ve Washington destekli bir askeri varlık kurulması konusunda da anlaştı. Ortak Avrupa açıklamasına göre bu güç, “Ukrayna ordusunun yeniden yapılandırılmasına yardımcı olmak, Ukrayna hava sahasını güvence altına almak ve Ukrayna içinde faaliyet göstererek daha güvenli denizleri desteklemek” amacıyla görev yapacak.
Ancak Rusya, NATO üyesi herhangi bir ülkenin askerlerinin Ukrayna’da bulunmasına izin veren bir uzlaşmayı sürekli olarak reddediyor. Ayrıca, tüm Avrupa ülkeleri de herhangi bir koşulda Ukrayna’ya asker göndermeye hazır değil.
Salı günü Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey A. Ryabkov, Moskova’nın Ukrayna savaşını sona erdirmeye yönelik görüşmelerde toprak tavizi vermeye istekli olmadığını söyledi. Devlet haber ajansı Tass’a göre Ryabkov, Donbas’ın yanı sıra Kırım ve Moskova’nın “Novorossiya” yani “Yeni Rusya” olarak adlandırdığı doğu Ukrayna bölgelerinden de bahsetti.
Aktarılan açıklamalarda Ryabkov, Ukrayna’da yabancı askerlerin bulunmasının Moskova için kırmızı çizgi olduğunu söyledi. “Olası çözümleri tartışmaya açığız” diyen Ryabkov, “Ancak hiçbir koşulda Ukrayna topraklarında herhangi bir NATO asker varlığını desteklemeye, onaylamaya ya da tolere etmeye hazır değiliz” ifadelerini kullandı.
Ryabkov’a, NATO çerçevesi dışında Avrupa güçlerinin Ukrayna’da konuşlandırılması ihtimali sorulduğunda ise, “Hayır, hayır ve bir kez daha hayır” yanıtını verdi.
Zelenski, bir barış anlaşmasının bozulması halinde ABD ve Avrupa’nın gerçekten Rusya’ya karşı savaşa girip girmeyeceği konusunda kendi şüphelerini de dile getirdi. Bu şüphelerin temelinde, 2022’deki tam kapsamlı işgalin ardından Ukrayna için savaşmamış olmaları yatıyor.
Ancak Zelenski, Putin’in her şeyi reddetmesi halinde, ABD’nin Moskova’ya ek yaptırımlar uygulayacağı ve Ukrayna’ya savaşı sürdürmesi için daha fazla silah sağlayacağı umudunu da dile getirdi.