İran Savaşı, ABD ile NATO müttefikleri arasındaki uçurumu derinleştirirken, ABD Başkanı Trump ittifaktan çekilme tehditlerini Grönland talebiyle birleştirdi. Washington’da şimdi askerlerin Polonya ve Romanya’ya kaydırılması senaryoları gündemde
Anton Troianovski / New York Times
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, bu hafta ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı gergin görüşmeyi, “gerçekten arkadaşlar arasında geçen” bir “konuşma” olarak tanımladı.
Trump ise perşembe günü sosyal medya paylaşımında bunu biraz farklı şekilde ifade etti:
“Hayal kırıklığı yaratan NATO’muz” üzerlerine baskı uygulanmadıkça hiçbir şey anlamıyor!!!”
İran’daki savaş Orta Doğu’yu şiddetli şekilde altüst etmesine ve küresel ekonomi üzerinde yoğun baskı oluşturmasına rağmen, Trump ile Amerika’nın NATO müttefikleri arasındaki uçurumu derinleştirdi. Bu durum, söz konusu ülkelerin, başkanın ilk döneminde başlayan ittifaktan ayrılma tehditleriyle bir yılı aşkın süredir sarsılmasının ardından geldi.
Trump’ın NATO’ya öfkesi sürüyor
Trump, İran ile yaptığı ateşkesin geleceği belirsizliğini korurken NATO’ya yönelik öfkesini yöneltiyor ve hatta bazı destekçileri ABD’nin gerçekten hedeflerine ulaşıp ulaşmadığını sorguluyor.
Beyaz Saray’ın iyi gittiğini söylediği Danimarka’ya bağlı ada üzerindeki perde arkası görüşmelere rağmen, Grönland’ı devralamamasına ilişkin memnuniyetsizliğini dile getiriyor. Aynı zamanda Avrupa liderlerini bir kez daha, ülkeleri ABD’nin İran savaşı nedeniyle oluşan ekonomik yükü taşımakta zorlanırken, kendisini terk etmemeye ikna etmeye zorluyor.
“İç politikayı da gözetmek zorundayız”
Rutte, perşembe günü Washington’daki Ronald Reagan Enstitüsü’nde sahnede yaptığı konuşmada, savaşın Avrupa’da son derece popüler olmadığını diplomatik bir ifadeyle hatırlatarak, “Bazen iç politikayı da gözetmek zorundayız” dedi.
Rutte “NATO elbette Avrupalıları korumak için var fakat aynı zamanda Amerika Birleşik Devletleri’ni de korumak için var” ifadelerini de kullandı.
ABD üslerinden yararlanıyor
Hollanda’nın eski başbakanı olan Rutte, ABD ordusunun Avrupa’daki üslerinden fayda sağladığını ve gerilimlere rağmen bu üsleri İran savaşında harekat noktası olarak kullandığını vurguluyordu.
İttifaktaki büyüyen çatlaklar, cumartesi günü başlayacak görüşmelerde savaşın daha kalıcı şekilde sona erdirilmesine yönelik bir anlaşmaya varılsa bile, izlerin kalıcı olabileceğini gösteriyor.
‘Stres testi’
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, ülkesinin savaşın yol açtığı enerji piyasası bozulmalarından “büyük ölçüde zarar gördüğünü” kabul ettikten sonra, İran savaşının “transatlantik bir stres testine dönüştüğünü” söyledi.
Merz, “NATO içinde bir bölünme istemiyoruz, ben istemiyorum” dedi.
Trump’ın NATO eleştirisi yeni değil
Trump’ın ittifaka yönelik küçümseyici tutumu on yıllara dayanıyor ve Avrupalıların Amerikan güvenlik şemsiyesinden “bedavaya yararlandığı” inancına dayanıyor.
Trump’ın son öfkesi ise ABD müttefiklerinin, İsrail ile birlikte İran’a saldırma kararını benimsemeyi reddetmesinden kaynaklanıyor. Bu süreçte İngiltere ve İspanya, ABD’nin kendi topraklarındaki üsleri kullanma kapasitesine sınırlamalar getirdi.
NATO’dan çekilme tehdidi
Trump, savaşı sona erdirmeye hazırlanırken NATO’ya yönelik tehditlerini artırdı ve bombardıman başlamadan önce Avrupa ülkeleriyle bir koalisyon kurmaya çalışmamış olmasına rağmen bu tutumunu sürdürdü.
Trump, geçen hafta The Telegraph’a ittifaktan tamamen çekilebileceğini söyledi. Ateşkesten bir gün önce, pazartesi günü düzenlediği basın toplantısında ise Kuzey Atlantik’teki yarı özerk Danimarka toprağı Grönland’ın kontrolünü hala istediğini dile getirdi.
Trump, İran savaşına Avrupa’nın yeterli destek vermemesinden duyduğu memnuniyetsizliği dile getirdikten sonra, “Gerçeği bilmek istiyorsanız her şey Grönland ile başladı” dedi ve ekledi:
“Grönland’ı istiyoruz. Onlar bize vermek istemiyor.”
Sert sosyal medya mesajı ve Grönland
Trump çarşamba günü sosyal medyada büyük harflerle yaptığı paylaşımda, “İhtiyacımız olduğunda NATO yoktu” ifadelerini kullanarak Grönland’ı “kötü yönetilen büyük bir buz parçası!!!” olarak nitelendirdi.
Trump’ın yeniden Grönland’a yönelmesi dikkat çekti. ABD Başkanı, ocak ayında Rutte ile ada konusunda “harika” bir çerçeve oluşturduklarını söylemişti.
Grönland, Danimarka ve ABD yetkilileri arasında üçlü görüşmeler devam ediyor. Bu görüşmelerin ABD’ye kontrol sağlaması beklenmese de Beyaz Saray’dan bir yetkili sürecin gidişatına ilişkin iyimser olduklarını belirtti.
ABD içinde NATO tartışması büyüyor
Geçmişte Washington’daki birçok isim Trump’ın NATO eleştirilerini sınırlamaya çalışıyor ve Avrupa’daki askeri varlığın sağladığı gücü hatırlatıyordu.
Son haftalarda ABD’de savaşın destekçileri de, özellikle İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolü nedeniyle yaşanan hayal kırıklığıyla birlikte, Trump’a katılarak NATO’yu eleştirmeye başladı.
“Avrupa ölen bir kıta”
Fox News sunucusu Sean Hannity, programında Avrupa’nın “ölmekte olan bir kıta” olduğunu söyledi ve “NATO ile devam etmenin buna değip değmediğinden emin olmadığını” dile getirdi.
Trump’ın 2020’de Özgürlük Madalyası verdiği emekli general Jack Keane, Trump’ın NATO’dan çekileceğini düşünmediğini çünkü ittifakta “hala değer” bulunduğunu söyledi aynı zamanda sonuçları olacağını da belirtti.
Keane “Batı Avrupa’daki bazı askerlerimizi çekip Doğu Avrupa ülkelerine kaydırmaya karar verirsek şaşırmam. Muhteşem bir şey yapacağız” sözlerini kullandı.
ABD planları değerlendiriliyor
The Wall Street Journal çarşamba günü, Trump’ın Avrupa’daki ABD askerlerini, savaş çabalarına daha az destek verdiği düşünülen ülkelerden Polonya ve Romanya gibi daha destekleyici ülkelere kaydırmayı değerlendirdiğini bildirdi.
Beyaz Saray haberle ilgili yorum yapmadı ancak Avrupa’daki üst düzey bir ABD askeri yetkilisi seçeneklerin gözden geçirildiğini söyledi.