Trump yönetimi, İran’ın nükleer tehdidi ve füze kapasitesine ilişkin hedeflerinden geri adım atarken savaşı sona ermiş gibi göstermeye hazırlanıyor
David E. Sanger / New York Times
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın nükleer krizi için yeni bir çözüm üzerinde durduğunu söylüyor:
Çok fazla şey değişmemiş olsa bile krizin sona erdiğini ilan etmek.
Trump ve ekibi, İran’ı istedikleri noktaya getirdiklerini ileri sürmeye başladı. Yönetim, ülkedeki potansiyel bomba yakıtının ortadan kaldırılmasını sağlayacak yeni bir nükleer anlaşmaya veya İran’ın füze kapasitesinin sınırlandırılmasına artık ihtiyaç duymadıklarını söylüyor. Oysa bunlar, Trump’ın 10 ay önce savaşa girme gerekçeleri arasında gösterdiği başlıca iki konuydu.
Trump, en azından şimdilik, askeri tesislere, nükleer tesislere ve hatta bazı enerji altyapılarına yönelik yoğun ancak sınırlı süreli saldırıları içeren bir dizi askeri seçeneği reddetmiş görünüyor.
Uranyum stokunu ele geçirme planı rafa kaldırıldı
2026 boyunca İran’daki yüzde 60 saflıkta zenginleştirilmiş ve bomba yapımında kullanılabilecek seviyeye yakın yaklaşık 440 kilogram uranyumu ele geçirmek üzere komandolar gönderilmesi ihtimali hakkında yapılan tüm konuşmalar, en azından şimdilik rafa kaldırıldı.
ABD’nin en büyük sığınak delici bombalarının, ABD istihbaratının gelişmiş santrifüjlerin bulunduğuna inandığı ancak bundan emin olmadığı, uranyumu bomba yakıtına dönüştürebilecek tesislerin yer aldığı düşünülen Kazma Dağı’nın derinliklerine ulaşmaya yetecek güce sahip olup olmadığına ilişkin ayrıntılı değerlendirmeler de sona erdi.
Rubio’dan stratejik sabır mesajı
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, bu hafta G7 ülkelerinin dışişleri bakanları toplantısına katılmak üzere bulunduğu Paris’te gazetecilere yaptığı açıklamalarda, en iyi şekilde stratejik sabır olarak tanımlanabilecek bir yaklaşım ortaya koydu. Bu yaklaşım, İran’a yönelik yaptırımların etkisini göstermesini ve nihayetinde ülkenin yönetimini çökertmesini beklemeye dayanıyor.
Rubio, “Bu noktada ekonomik baskı ve ekonomik kampanyamızın İran rejimi üzerinde yarattığı yıkım o kadar iyi sonuç veriyor ki Başkan’ın büyük çaplı askeri operasyonlar düzenlemesine gerçekten gerek kalmadı” sözlerini kullandı.
Rubio, İran’ın “belirli kırmızı çizgileri aşması” halinde ABD’nin müdahale edebileceğini de belirterek, ülkesinin “dünyanın en kabiliyetli ordusuna” sahip olduğunu söyledi.
Trump, Vance’i İran müzakerelerinden uzaklaştırdı
Trump, perşembe günü Başkan Yardımcısı JD Vance’i İran’ın en üst düzey güvenlik yetkilisi, Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri ve eski Devrim Muhafızları Ordusu Başkomutanı General Muhsin Rızai ile doğrudan müzakerelere girme çabalarından uzaklaştırdığını açıklayarak yeni yaklaşımın altını çizdi.
Ara seçimlerde Cumhuriyetçilerin ülke genelinde yaşadığı büyük kayıplardan savaşı sorumlu tutan Vance, daha önce çatışmayı müzakere yoluyla sona erdirmede kilit rol oynayabilecek bir isim olarak öne çıkmıştı.
Trump şimdi müzakerelerin Vance’in zamanını boşa harcayacağını düşünüyor gibi görünüyor.
ABD Başkanı sosyal medya paylaşımında, “İran’la bir anlaşmaya ihtiyacımız yok. O günler çoktan geride kaldı” diye yazdı.
Vance’in Demokratların yönettiği şehirleri ve eyaletleri incelemesinin ve israf edilen federal fonların peşine düşmesinin daha önemli olduğunu söyledi.
Trump: Paralarına ve boğazlarına sahibiz
Bu sırada Trump, İran karşısında ihtiyaç duyduğu tüm kozlara sahip olduğunu ileri sürdü. Sosyal medya paylaşımında, “İran’ın paralarına, yüz milyarlarca dolara sahibiz ve boğazlarına da sahibiz” diye yazdı.
Trump, ABD ve müttefiklerinin elinde bulunan İran varlıklarının miktarını abartıyordu. Tahminler büyük farklılıklar gösterse de dünya genelindeki çeşitli hesaplarda dondurulmuş 100 milyar doların üzerinde İran fonu bulunuyor olabilir, ABD’de bu miktar yaklaşık 2 milyar dolar.
Hürmüz Boğazı’nda gerilim sürüyor
İran’ın ilk saldırıdan sonraki birkaç gün içinde geçişleri aksatarak ABD’yi hazırlıksız yakaladığı Hürmüz Boğazı, yalnızca kısmen yeniden açıldı. ABD Donanması petrol tankerlerine boğazdan çıkmaları için eşlik etmeye çalışırken her gün bir kedi-fare oyunu yaşanıyor.
Trump’ın iddialarına rağmen ABD’nin bölgeden çekilmeye hazırlandığına dair hiçbir işaret yok. Yetkililer, İran’ın petrol sevkiyatını engelleyen deniz ablukasının sürdüğünü ve ablukanın sona erdirilmesine yönelik acil bir plan bulunmadığını söylüyor.
Bu durum, bölgede büyük çaplı askeri varlığın devam edeceğine işaret ediyor. Oysa Trump ve müttefikleri, ilkbaharda tam da bundan kaçınmak istediklerini söylemişti.
Yüzde 60 zenginleştirilmiş uranyum hala gündemde
Bir de yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum meselesi var. Bomba yapımında kullanılabilecek seviyeye yakın bu yakıt, Trump’ın 28 Şubat’ta İran’a yönelik ABD saldırılarını başlatma emrini verirken öne sürdüğü bir numaralı gerekçeydi. Şimdi ise Trump, stok konusunda kaygılı görünmüyor.
Ross Douthat’ın söz konusu yakıt hakkında kendisine soru sorduğu pazar günkü “60 Minutes” programında Trump, “Hiçbir şeyleri yok” dedi. Trump, ABD casus uydularının uranyumu izlediğini belirterek, “Binlerce ton kayanın altında gömülü” diye konuştu.
Trump’ın 2025’teki “tamamen yok edildi” açıklaması yeniden gündemde
Elbette uranyum, ABD bombardıman uçaklarının İran’ın üç büyük nükleer tesisi Fordo, Natanz ve İsfahan’ı ilk kez vurduğu Haziran 2025’ten bu yana aynı kaya yığınının altında duruyor.
O dönemde Trump, İran’ın nükleer kapasitesinin “tamamen yok edildiğini” söylemişti. Uzmanlar bunun abartılı bir açıklama olduğunu belirtmişti. İstihbarat raporlarına göre nükleer materyal hala oradaydı ancak saldırı, materyalin çıkarılmasını kesinlikle zorlaştırmıştı.
Yakıt tam olarak bulunduğu yerde, görünüşe göre dokunulmadan dururken Trump’ın bu konudaki argümanları da mevcut ihtiyaçlarına uyum sağlayacak şekilde değişti.
Trump, saldırıyı 2025’te İran’ın “bomba yapabilmesine iki hafta kaldığı” için emrettiğini söylemişti. Oysa durum böyle değildi.
Yakıt ele geçirilmiş olsaydı, uranyumun bomba yapımında kullanılabilecek seviyeye kadar zenginleştirilmesi için iki hafta gerekebilirdi. Bu materyalin bir savaş başlığına dönüştürülmesi ise aylar, hatta yıllar daha alacaktı.
Savaşın gerçek gerekçesi neydi?
Şimdi ise Trump, bu konunun endişe edilecek bir yanı olmadığını söylüyor.
Trump’ın son açıklaması temel bir soruyu gündeme getiriyor:
Nükleer materyal bir tehdit oluşturmuyorsa ve şubat ayında bulunduğu yerde aynen duruyorsa ABD neden savaşa girdi?
Carnegie Uluslararası Barış Vakfı’nda İran uzmanı olan Karim Sadjadpour konuyla ilgili “Trump savaşa kendisini bir kahraman yapacağını düşünerek başladı.
Şimdi ise kaybeden gibi görünmeden savaşı nasıl bitireceğini anlamaya çalışıyor” değerlendirmesini yaptı.
