İran’daki savaşın tetiklediği jet yakıtı maliyetleri, yaz sezonunda uçak biletlerini yeniden yukarı çekti. ABD’deki iç hatlarda fiyatlar geçen yıla göre yüzde 35 artarken, New York Times’a konuşan uzmanlar ateşkese rağmen havayollarının rekabet baskısı oluşmadıkça indirim yapmayacağını söylüyor.
Ben Blatt ve Christine Chung / The New York Times
İran’da savaşın başlamasından bu yana uçakla seyahat etmek daha pahalı hale geldi. Peki ne kadar daha pahalı?
Uçuş arama motoru Skiplagged’in verilerine göre, bu yaz ABD’deki popüler iç hat uçuşlarında bilet fiyatları geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 35 arttı. Böylece son üç yıldır devam eden fiyat düşüşü tersine döndü. Popüler dış hat rotalarında ise fiyat artışı yaklaşık yüzde 15 seviyesinde gerçekleşti.
Mayıs ayında haziran ve temmuz başı için yapılan rezervasyonlar, yılın en pahalı dönemlerinden biri olarak kabul ediliyor. Bu dönemin fiyatları, yalnızca yıl sonu tatil sezonundaki fiyatların gerisinde kalıyor. Bu yaz iç hat bilet fiyatları, 2022’den bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı.
İlk bakışta uluslararası uçuşlardaki artışın daha sınırlı kalması şaşırtıcı gelebilir. Çünkü yurt dışı uçuşları daha uzun sürüyor ve savaşın başlamasından bu yana fiyatı neredeyse iki katına çıkan jet yakıtını daha fazla tüketiyor.
Havayolu analistlerine göre uluslararası bilet fiyatlarının daha az yükselmesinin nedeni, ABD’ye yönelik seyahat talebindeki zayıflama ve havayollarının uluslararası hatlarda rota değişikliği yapmasının ya da sefer azaltmasının daha zor olması. Buna karşılık şirketler, talebin düştüğü iç hatlarda kapasiteyi daha kolay azaltabiliyor. Bu da koltuk arzını düşürerek fiyatların yüksek kalmasına yol açıyor.
Bu yaz seyahat bütçenizin ne kadar etkileneceği, nereye gittiğinize bağlı. Skiplagged’in örneklem verilerine göre ABD’deki iç hat uçuşlarının yarısından fazlasında fiyatlar en az yüzde 25 arttı.
Savaşın ardından yapılan tahminlerde Avrupa’da yaygın jet yakıtı sıkıntısı yaşanacağı, çok sayıda uçuşun iptal edileceği ve bilet fiyatlarının sert yükseleceği öngörülüyordu. Ancak Cornell Business School’da havayolu fiyatlaması üzerine çalışan Profesör Christopher Anderson’a göre bu senaryoların büyük bölümü gerçekleşmedi.
“Genel olarak bunların önemli bir kısmı yaşanmadı” diyen Anderson, “Havayolları rotalarını değiştirerek ve bazı hatlardaki kapasiteyi kısıtlayarak süreci iyi yönetti” ifadelerini kullandı.
Havayolu şirketleri ayrıca artan jet yakıtı maliyetlerini daha yüksek bilet fiyatları ve bagaj ücretleriyle giderek daha fazla yolculara yansıtmaya başladı.
Ukrayna savaşı fiyatlara doğrudan yansımıştı
Rusya’nın Ukrayna’yı işgal ettiği 2022 yılında ise tablo farklıydı. O dönemde petrol fiyatlarındaki yükseliş, uçak bileti fiyatlarına çok daha doğrudan yansımıştı.
Analistler, 2022’de fiyatların daha sert yükselmesini pandemi sonrasında biriken seyahat talebi ve hane halkının tasarruflarına bağlıyor. Bu dönemde birçok kişi, pandemi boyunca ertelediği tatilleri yapmak için “intikam seyahati” (revenge travel) olarak adlandırılan harcamalara yönelmişti.
Ayrıca havayolları için Hürmüz Boğazı’nın ne zaman yeniden açılacağını ve yüksek jet yakıtı fiyatlarının ne kadar süreceğini öngörmek de zordu.
Anderson, “Bir havayolunun yakıt maliyetine katlandığı zaman ile o koltukları sattığı zaman arasında büyük bir gecikme var” dedi.
Buna rağmen yolcular şu ana kadar uçmaktan vazgeçmiş değil. Southwest Airlines CEO’su Bob Jordan geçen ay şirketin şubat ayından bu yana yedi kez bilet fiyatlarını artırdığını ancak “talepte hiçbir düşüş görmediklerini” söyledi.
Yatırım şirketi Melius Research’te havacılık ve seyahat analisti olan Conor Cunningham’a göre bunda yaz sezonunun güçlü etkisi bulunuyor.
“Yaz mevsimi bir şekilde her zaman çözümünü buluyor” diyen Cunningham, seyahat edecek maddi imkâna sahip kişilerin hâlâ bilet almaya devam ettiğini belirtti. Uçak bileti endekslerinin büyük bölümü ekonomi sınıfını esas alsa da, Cunningham ve diğer analistler premium koltuk fiyatlarının çok daha hızlı yükseldiğine dikkat çekiyor.
Skiplagged’in kurucusu Aktarer Zaman ise internet sitelerinin en yoğun ziyaretçi trafiğini fiyatların yükseldiği dönemlerde aldığını söyledi. Zaman’a göre bu dönemlerde kullanıcılar daha fazla fiyat alarmı kuruyor ve fiyatlar düşünceye kadar rezervasyon yapmayı bekliyor.
Ancak bu uyarıların kısa vadede gelmesi beklenmiyor.
Rekabet baskısı oluşmadıkça indirim zor
İran ile ateşkes sağlanmasının ardından yakıt fiyatları nisan ayındaki zirvesine göre yaklaşık yüzde 35 gerilemiş olsa da yıl başındaki seviyelerin hâlâ üzerinde bulunuyor. Bilet fiyatlarının yakıt maliyetlerindeki düşüşü takip edip etmeyeceği ise belirsizliğini koruyor.
Sektör danışmanı ve eski havayolu yöneticisi Robert Mann’a göre, havayolları rekabet baskısı oluşmadıkça fiyat indirmeye yanaşmıyor. Ayrıca düşük maliyetli havayolu şirketi Spirit’in piyasadan çekilmesi de fiyatların daha yavaş gerilemesine neden olabilir.
Diğer analistler ise uçak bileti fiyatlarının uzun süredir genel enflasyonun gerisinde kaldığını ve son artışların zaten kaçınılmaz olduğunu savunuyor.
Cunningham, “Bunun artık fiyatlamada yeni normal olduğu yönünde güçlü bir argüman var” dedi ve ekledi:
“Asıl soru, insanların buna hangi noktada itiraz etmeye başlayacağı.”