ABD istihbaratı, Suudi Arabistan’a yapılması planlanan 24 milyar dolarlık F-35 satışında Çin casusluğu uyarısında bulundu. Pentagon, Pekin’in Suudi üsleri ve telekom altyapısı üzerinden gelişmiş savaş uçağı teknolojisini ele geçirmesinden endişe ediyor
Edward Wong-Dustin Volz / New York Times
ABD’li yetkililere göre ABD istihbarat görevlileri, Suudi Arabistan’a değeri 24 milyar doları bulan onlarca gelişmiş F-35 savaş uçağının satışına ilişkin olarak Çin’in olası casusluk faaliyetleri konusunda kurum içi raporlarda endişelerini dile getirdi.
ABD’li yetkililer, istihbarat analistlerinin Çin’in Suudi Arabistan’da casusluk yoluyla veya krallıkla yürüttüğü askeri ve güvenlik ortaklığı üzerinden F-35 uçaklarının teknolojisini elde edebileceği ihtimalini gündeme getirdiğini söyledi.
Pentagon raporunda Suudi üsleri ve Çin teknolojisi sorgulandı
Yetkililerden biri, Pentagon’a bağlı Savunma İstihbarat Ajansı’nın (DIA) aylar önce yayımladığı ayrıntılı bir raporda, Çin ordusunun Suudi üslerine erişimi ile Suudi Arabistan’ın telekomünikasyon altyapısında Çin teknolojisini kullanmasının ele alındığını söyledi.
Yetkiliye göre raporda ayrıca Amerikalılar ile Suudilerin F-35 teknolojisinin bulunacağı tesislerde güvenliği sağlayıp sağlayamayacağı da sorgulandı.
Söz konusu rapor, diğer istihbarat birimlerinin değerlendirmeleriyle birlikte yönetimdeki birçok kurum ve Kongre ofisine dağıtıldı.
New York Times, ABD yönetiminin F-35 satış ihtimalini görüştüğü dönemde DIA’nın benzer risklere ilişkin daha genel bir raporu 2025 sonbaharında yayımladığını bildirmişti.
ABD Başkanı Donald Trump daha sonra, Suudi Arabistan’ın fiili lideri Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ı kasım ayında Beyaz Saray’da ağırlamasından bir gün önce satış anlaşmasını açıkladı.
Satış süreci ilerledi, yeni rapor daha sert uyarılar içeriyor
Satış süreci artık daha ileri bir aşamaya ulaşmış durumda ve DIA’nın yeni raporu, teknik konular da dahil olmak üzere daha ciddi endişeleri gündeme getiriyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı, 48 uçak ve bir yedek motordan oluşan önerilen satış paketini haziran ayında Kongre’nin iki komitesine gayriresmi onay almak üzere gönderdi.
Bazı Kongre üyeleri ve danışmanları, istihbarat kurumlarının gündeme getirdiği endişeler konusunda yönetime sorular yöneltiyor.
ABD’li yetkililer, istihbarat görevlileri arasındaki bu endişeleri, casusluk ve askeri konuların hassasiyeti nedeniyle isimlerinin açıklanmaması koşuluyla aktardı.
Dışişleri Bakanlığı, Pentagon ve Washington’daki Suudi Arabistan Büyükelçiliği konu hakkında yorum yapmayı reddetti.
BAE’ye F-35 satışında da benzer endişeler gündeme gelmişti
ABD istihbarat kurumları, Trump’ın ilk başkanlık döneminde de benzer endişeleri kurum içinde gündeme getirmişti.
Trump, Birleşik Arap Emirlikleri’nin İsrail’le ilişkilerini normalleştirmesini öngören bir anlaşmanın parçası olarak 2020’de BAE’ye F-35 savaş uçakları satılmasını kabul etmişti.
Lockheed Martin tarafından üretilen bu uçakların yapımı yıllar sürdüğü için Biden yönetimi, üretim ve teslimat başlamadan çok önce satış anlaşmasını incelemeye karar verdi.
İstihbarat kurumları o dönemde de aynı konuları gündeme getirmişti. Bunun nedeni, BAE’nin Çin’le askeri, istihbarat ve teknoloji alanlarındaki ilişkilerini güçlendirmesiydi.
ABD’li yetkililer daha sonra satış sürecini sonlandırdı.
Suudi Arabistan’ın Çin’le füze işbirliği de mercek altında
Veliaht Prens Muhammed, Suudi Arabistan’ın askeri kapasitesini güçlendirmeye çalışıyor.
Prens Muhammed, Yemen’de Husilere karşı yedi yıl süren ve ağır sonuçlar doğuran bir savaş başlattı. Bu savaş sırasında Suudi öncülüğündeki güçler Amerikan yapımı bombalarla sivilleri öldürdü.
Suudi ordusu, İran’a karşı devam eden ABD-İsrail savaşında İran kaynaklı saldırıları önlemekte başarısız oldu. İran tarafından desteklenen Suudiler ile Husiler de yeniden çatışmaya başladı.
Veliaht Prens Selman uzun süredir ABD’den F-35 savaş uçakları satın almak istiyor ve Trump nihayet kasım ayında bu talebi kabul etti.
Suudi Arabistan ile ABD arasında onlarca yıllık askeri işbirliği bulunuyor.
Krallık, Amerikan silahları ve savunma ekipmanlarının açık ara en büyük alıcısı konumunda.
Suudi Arabistan balistik füzeleri Çin’den satın alıyor. Çin ordusu da Suudilere balistik füze üretmeyi öğrenmeleri, üretim tesisleri kurmaları ve füze operasyonlarını geliştirmeleri konusunda yardımcı oluyor.
Demokrat Kongre üyeleri, bu programa ilişkin endişelerini ortaya koyan bir mektubu Haziran 2022’de dönemin Başkanı Joe Biden’a gönderdi.
F-35 teknolojisine yalnızca ABD ve Suudi personelin erişmesi öneriliyor
Pentagon’un son istihbarat raporunda, F-35 teknolojisinin bulunacağı tesislere yalnızca Suudi ve ABD’li subaylar ile yüklenicilerin erişiminin olması gerektiği belirtildi.
Bir ABD’li yetkiliye göre Pentagon yetkilileri, özellikle F-35’in gelişmiş radar ve gözetleme teknolojisinin korunmasından endişe ediyor.
İstihbarat analistleri raporda ayrıca Suudi Arabistan’ın Çin ordusu ve istihbarat personeli ile bunlarla bağlantılı kuruluşlarla temaslarını daha genel bir çerçevede sınırlandırmayı kabul edip etmeyeceğini sorguluyor.
Raporda, Suudi yetkililerin önde gelen Çinli teknoloji şirketleri Huawei ve ZTE’nin ekipmanlarını telekomünikasyon ve yönlendirici altyapısından ve savunma tesislerinden çıkarmayı kabul edip etmeyeceği de sorgulanıyor.
İsrail de satıştan endişeli
Bazı İsrailli yetkililer de anlaşma konusunda endişe taşıyor. İsrailli yetkililer, Trump’ın BAE’ye benzer satışlar önermesi sırasında da aynı kaygıları dile getirmişti.
İsrail, Orta Doğu’da F-35 savaş uçaklarına sahip tek ülke. İsrail, son yıllarda İran’a yönelik hava saldırılarında bu uçakları kullandı.
ABD’li politika yapıcılar, 1973 Arap-İsrail Savaşı’ndan bu yana İsrail’in bölgedeki “niteliksel askeri üstünlüğünü” korumasını sağlamaya çalışıyor. Bu ilke Kongre tarafından da zorunlu tutuluyor.
Önceki yönetimler, bölgedeki Arap ülkelerine önerilen silah satışlarının bu şartı ihlal edip etmeyeceğini değerlendirmek için son derece gizli ve aylar süren inceleme süreçleri yürüttü.
Bunun dışında Trump’ın ikinci yönetimi, Amerikan siyasi yelpazesinin farklı kesimlerinden İsrail’e yönelik askeri desteğin sona erdirilmesi veya ciddi ölçüde azaltılması yönündeki çağrılara rağmen İsrail’e yönelik büyük çaplı silah satışlarını hayata geçirmeyi sürdürüyor.
Rubio Kongre sürecini daha önce hızlandırmıştı
Dışişleri Bakanı Marco Rubio, bazı durumlarda Kongre’nin onay sürecini devre dışı bırakarak İsrail’e silah sevkiyatını hızlandırdı ve bunun gerekçesi olarak bölgedeki acil durumu gösterdi.
Kongre liderleri Suudi Arabistan’a F-35 satışına onay vermezse Rubio’nun bu satış için de aynı yönteme başvurmaya karar verebileceği belirtiliyor.
Trump ayrıca Suudi Arabistan’ın sivil nükleer program kurmasına yardım etmeyi de kabul etti. Bu proje de kendi güvenlik endişelerini beraberinde getirdi.
Bunun nedeni, Veliaht Prens Muhammed’in İran nükleer silah geliştirirse Suudi Arabistan’ın da nükleer silah geliştireceğine yönelik taahhüdü.