Rusya, Ukrayna’nın enerji ve su altyapısını felç etmeyi amaçlayan kapsamlı saldırı planını devreye soktu. NYT’nin ulaştığı gizli belgeye göre, 1.000 füze ve dronla nükleer santralleri şebekeden kopararak şehirleri elektriksiz ve susuz bırakıp insani kriz çıkarmak hedefleniyor
Constant Méheut-New York Times
Ukraynalı yetkililer aylardır halkı, savaşın şimdiye kadarki en zorlu kışı olabilecek döneme hazırlıklı olmaları konusunda uyarıyordu.
Yetkililere göre Rusya, ülkenin elektrik şebekesini felç etmeye çalışmak için giderek daha güçlü silahlarını kullanacaktı. İlk büyük saldırının, sonbaharın ilerleyen dönemlerinde havaların ilk kez soğumasıyla gerçekleşmesi bekleniyordu.
Rusya o kadar beklemedi.
Çarşamba günü şafak sökmeden önce füzeler ve dronlar, büyük bir termik santral ile diğer enerji tesislerini vurdu. Patlamalar Ukrayna’nın başkenti Kiev’i sarstı. Sabah
olduğunda birçok mahalle elektriksiz ve susuz kalmıştı.
Ukraynalı yetkililer saldırının, Ukrayna kentlerini soğuk ve karanlığa sürüklemeyi amaçlayan yeni bir kampanyanın ilk saldırısı olduğunu söyledi. Nihai hedefin halkın moralini bozmak ve savaş çabalarını felce uğratmak olduğu belirtildi.
Rusya her yıl benzer kampanyalar yürüttü ve sonuçlar farklı oldu. Ancak Rusya bu kışa, Ukrayna’nın önlemede zorlandığı balistik füzeler ve jet motorlu dronlardan oluşan stoklarla giriyor.
Rusya’nın planının kapsamı ortaya çıktı
Rusya’nın Ukraynalıları teslim olmaya zorlayacak şekilde dondurma hedefinin ne kadar kapsamlı olduğu, Ukrayna Enerji Bakanı Denis Şmıgal’ın iki hafta önce Paris’te Avrupalı ortaklarına gösterdiği bir belgede görülüyor.
Konuya yakın iki kaynağın aktardığına göre Şmıgal, söz konusu belgeyi Rusya’nın enerji sistemini sistematik saldırılarla çökertmeyi hedefleyen ‘ele geçirilmiş bir plan’ olarak nitelendirdi.
New York Times’ın bir kopyasına ulaştığı belge, yaklaşık 1.000 füze, dron ve bombanın kullanılacağı geniş çaplı bir saldırı planını ortaya koyuyor.
Saldırılarda elektrik trafo merkezleri, hidroelektrik ve termik santraller ile kazan daireleri dahil olmak üzere çok çeşitli tesislerin hedef alınacağı belirtiliyor.
En endişe verici bölüm ise Rusya’nın Ukrayna’nın enerji altyapısının bel kemiğini oluşturan faal üç nükleer santrali kapatmaya zorlamayı planladığını belirtiyor.
Belgeye göre Rusya bunu, santralleri elektrik şebekesine bağlayan elektrik şalt sahalarına (elektriğin toplandığı noktalar) füzeler atarak yapmayı planlıyor.
Şalt sahaları, reaktörlere bir milden daha yakın bir mesafede yer alıyor.
Su altyapısı da hedefte
Plana göre Moskova, Ukrayna’nın su sistemini de hedef alacak. Bu kapsamda pompa istasyonları ve atık su arıtma tesisleri, onlarca balistik füze ve süzülen bombayla hedef alınacak.
Rusya daha önce bu tür tesislere geniş çaplı saldırılar düzenlemedi.
Ukraynalı yetkililer özel görüşmelerde, ülkenin ciddi su kesintileriyle karşı karşıya kalması durumunda kullanabileceği yedek planların sınırlı olmasından endişe duyduklarını dile getirdi.
Planın nihai amacı, Ukrayna’nın büyük kentlerini elektrik, ısınma ve sudan mahrum bırakmak ve bunun sonucunda bir insani kriz başlatmak.
Kiev, Harkiv ve Odesa, planın en önemli hedefleri olarak öne çıkıyor.
Plana göre bu kentlerde elektrik tedarikinin yüzde 90 oranında kesilmesi, ısınma tedarikinin yüzde 90’a kadar azaltılması ve kanalizasyon sisteminin ciddi şekilde aksatılması hedefleniyor.
Belgenin bağımsız doğrulaması yapılamadı
New York Times, Ağustos tarihli ve Rusça yazılmış belgenin bağımsız olarak doğrulanmasını sağlayacak bir imkan bulamadığını belirtti.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, güçlerinin bu kış Ukrayna’nın enerji altyapısını devre dışı bırakmak için kapsamlı bir kampanya yürüteceğini kamuoyu önünde açıkladı. Putin, bu saldırıları Ukrayna’nın Rusya’daki petrol rafinerilerine yönelik saldırılarına misilleme olarak nitelendirdi.
Şmıgal da bir hafta önce Ukrayna medyasına belge hakkında genel ifadelerle konuştu.
Şmıgal, “Bizim gibi ortaklarımız da enerji sektörümüzü nasıl yok edeceklerine ilişkin bu soğuk, terörist hesaplamanın ve belgenin içerdiği sinizmin karşısında dehşete düştü” dedi.
Rusya’nın belgede ortaya konulan stratejiyi uygulayıp uygulamayacağı ve uygulaması halinde başarılı olup olmayacağı ise henüz bilinmiyor.
Ukrayna kışa hazırlanıyor
Ukrayna son birkaç aydır kışa hazırlanıyor. Ülke, elektrik enerjisini taşıyan trafo merkezleri gibi kritik tesislerin üzerine koruyucu yapılar inşa ediyor.
Geçen kış ciddi elektrik ve ısınma kesintileri yaşayan sivillerin çoğu da pil ve küçük gazlı ısıtıcı stokladı.
Ukraynalı yetkililer, elektrik santrallerini ve trafo merkezlerini onarmanın yanı sıra daha küçük enerji tesisleri kurmak için yüz milyonlarca dolar harcadı.
Gazla çalışan ve vurulması daha zor olan türbinler de bu küçük enerji tesisleri arasında bulunuyor.
Ukrayna ayrıca şebekenin soğuk hava koşullarındaki talebe dayanabilmesi ve saldırılar ile iletim hatları devre dışı kaldığında elektriğin başka güzergahlardan aktarılabilmesi için şebekeyi güçlendirmeye yatırım yaptı.
Enerji uzmanları, bu önlemlerin beklenen darbeyi en fazla hafifletebileceği, ancak saldırıları durduramayacağı uyarısında bulundu.
Ukraynalı enerji düşünce kuruluşu DiXi Group’un Başkanı Olena Pavlenko, dört yıldır süren savaşın ülkenin elektrik şebekesini o kadar zayıflattığını söyledi ki bir kışı daha atlatmanın “tek akciğerle maraton koşmaya” benzeyeceğini belirtti.
Geçen kış yaşananlar
Savaşın şimdiye kadarki açık ara en zorlu kışı olan geçen kışın anıları Ukraynalılar arasında hala canlılığını koruyor.
Bunun nedenlerinden biri de hava sıcaklıklarının özellikle çok düşük seviyelere inmesiydi.
Bu durum, Ukraynalıların Rusya’nın yeni bir saldırı kampanyası başlatmasından neden korktuğunu da açıklıyor.
Rusya elektrik ve ısıtma tesislerini defalarca vururken, ülkenin en büyük özel enerji şirketi ve başkentin elektrik dağıtım kuruluşu DTEK’in paylaştığı verilere göre Kiev sakinleri her gün düzenli olarak 12 saat veya daha uzun süre elektriksiz kaldı.
Kiev’in merkezinde yaşayan Olha Skorokhod, geçen ocak ayında dışarıdaki sıcaklıkların donma noktasının oldukça altına düşmesine rağmen iki hafta boyunca ısınmadan kaldığını söyledi.
Skorokhod, 3 yaşındaki kızı Zoriana’yı soğuk suyla yıkamak zorunda kaldı ve bunun sonucunda kızının hastalanmasından endişe etti.
Çocuğun kıyafetlerini değiştirmek de bir çileye dönüştü. Çünkü soğuk, çocuğun çıplak tenini etkiliyordu.
Skorokhod bir noktada daireyi ısıtmak için küçük bir gaz ocağında tuğlaları ısıtmayı denedi fakat bunun neredeyse hiçbir faydası olmadı.
Başkent genelindeki yüksek katlı binalarda yaşayanların suyu da çoğu zaman kesildi. Bunun nedeni, su pompalarının elektrik olmadan çalışamamasıydı.
Dairelerine ulaşmak için asansörler hizmet dışı kaldığından katlar boyunca merdivenleri tırmanmak zorunda kaldılar.
Elektrik birkaç saatliğine geri geldiğinde bile bazı sakinler asansörleri kullanmaktan kaçındı. Çünkü ani bir elektrik kesintisi sırasında asansörde mahsur kalmaktan korkuyorlardı.