ABD ordusu, Grönland’a daha fazla erişim sağlamak için çabalarını yoğunlaştırıyor. Bu durum, Başkan Donald Trump’ın devasa Arktik adasına yönelik ilgisinin azalmadığının açık bir göstergesi
Jeffrey Gettleman, Maya Tekeli, Eric Schmitt / New York Times
Üst düzey bir Pentagon generali olan Kuzey Komutanlığı Başkanı Orgeneral Gregory M. Guillot’a göre ABD, Grönland’da üç ek üs için Danimarka ile müzakere ediyor. Bu üslerden ikisi daha önce Amerikalılar tarafından kullanılmış ancak daha sonra terk edilmişti. Plan hayata geçerse, ABD’nin onlarca yıl sonra adadaki ilk askeri genişlemesi olacak.
Guillot, mart ayı ortasında Kongre’de düzenlenen bir oturumda milletvekillerine yaptığı açıklamada, ordunun “artan tehdit ve Grönland’ın stratejik önemi nedeniyle ada genelindeki farklı üslere daha fazla erişim istediğini” söyledi.
Guillot, “Arktik’te ihtiyaç duyduğumuzda savunma bakanımız ve başkan için daha fazla seçenek oluşturacak şekilde daha fazla liman ve havaalanı geliştirmeye çalışmak için kurumumuz ve diğerleriyle birlikte çalışıyorum” diye ekledi.
Bu talep Danimarka’yı zor bir konuma sokuyor. Grönland yarı özerk bir bölge ve 300 yıldan uzun süredir Danimarka Krallığı’nın bir parçası. Aynı zamanda Trump, Grönland’ı satın alma fikrine takıntılı görünmüş ve ocak ayında geri adım atmadan önce aylar boyunca güç kullanma tehdidinde bulunmuştu.
Danimarka hükümeti, Trump’ın tehditlerine karşı 1951 tarihli Danimarka-ABD savunma anlaşmasını hatırlatarak ABD’nin zaten geniş askeri erişime sahip olduğunu vurguladı.
Danimarka’nın ABD’ye karşı çıkabilme ihtimali düşük
ABD’li yetkililer şimdi aynı anlaşmayı kullanarak genişleme planlarını haritalandırıyor. Akademisyenlere göre ABD ile Danimarka arasındaki güven ciddi şekilde sarsılmış olsa bile Danimarka’nın bu planları engellemek için yapabileceği çok az şey var. Ocak ayında Danimarkalı yetkililer, olası bir ABD işgalini durdurmak için Grönland’daki havaalanlarını havaya uçurma planlarını bile değerlendirmişti. Bu nedenle şimdi adaya daha fazla ABD askeri gelmesi fikri Danimarka açısından rahatsız edici olabilir.
ABD Kuzey Komutanlığı sözcüsü Yarbay Teresa C. Meadows, askeri planlamacıların güney Grönland’daki Narsarsuaq kasabasını değerlendirdiğini söyledi. Bu kasaba derin su limanına sahip. Ayrıca güneybatıdaki Kangerlussuaq kasabası da değerlendiriliyor; burada büyük uçakların iniş yapabileceği uzun bir pist bulunuyor.
Her iki yer de II. Dünya Savaşı ve Soğuk Savaş sırasında ABD üssü olarak kullanılmıştı. Ancak Amerikalılar 1950’lerde Narsarsuaq’dan, 1990’larda ise Kangerlussuaq’dan ayrıldıktan sonra bu üsler Danimarka ve Grönland yetkililerine devredildi. Askeri altyapının büyük bölümü sökülmüş olsa da her iki noktada da küçük ama faal havaalanları bulunuyor.
Pentagon yetkilileri adaya kaç asker gönderileceğini açıklamadı. Guillot, ordunun Özel Operasyon birlikleri için üsler ile “deniz kabiliyetleri” için tesislere ihtiyaç duyduğunu belirtti.
II. Dünya Savaşı sırasında Danimarka Nazi işgali altındayken ABD Grönland’ın savunmasına yardım etmişti. Binlerce asker gönderilmiş ve bir düzineden fazla üs kurulmuştu. Bu üslerin birçoğu Soğuk Savaş boyunca faaliyet göstermeye devam etti.
Günümüzde ise yalnızca bir üs aktif durumda: birkaç yüz personelin görev yaptığı uzak bir füze savunma tesisi.
Grönland krizi kaldığı yerden devam ediyor
Trump bu durumu değiştirmekte kararlı görünüyor. Son bir yılda Grönland’ı “bir şekilde” ele geçireceğini söylemesi Avrupa’da bir krizi tetiklemişti. İran savaşı nedeniyle gündem değişmiş olsa da Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen dahil birçok Avrupalı lider, Trump’ın Grönland takıntısından vazgeçmediğinden endişe ediyor.
Şu ana kadar üslerin genişletilmesine ilişkin görüşmeler sorunsuz ilerliyor gibi görünüyor. Guillot, Kongre’deki ifadesinde 1951 anlaşmasına atıfta bulundu ve Demokrat milletvekilleri Danimarka veya Grönland’ın herhangi bir engel çıkarıp çıkarmadığını sorduğunda bunun olmadığını söyledi.
General, “Çok ama çok destekleyici ortaklar oldular” dedi.
Guillot ayrıca Trump’ın daha önce ima ettiğinden farklı olarak yeni bir anlaşmaya ihtiyaç olmadığını belirtti ve “Gerçekten yeni bir anlaşmaya ihtiyacımız yok. Mevcut anlaşma çok kapsamlı ve açıkçası Grönland’daki operasyonlarımız veya olası operasyonlarımız açısından oldukça elverişli” şeklinde konuştu.
Genişleme planı büyük ölçüde gizli tutuluyor. ABD Dışişleri Bakanlığı yorum yapmayı reddederken, Danimarka dışişleri bakanlığı ve Grönland başbakanının ofisi de açıklama yapmadı.
Bu yıl Trump’a karşı protestolar düzenlendi ve Grönland halkı daha fazla ABD askeri gelmesi ihtimaline dair endişelerini dile getirmeye başladı.
Grönland ABD askeri istemiyor
Batı Grönland’da kızak köpeği merkezi işleten Anso Lauritzen, “Birçok insan Grönland’da daha fazla asker istemiyor. Ama böyle karar verirlerse yapabileceğimiz bir şey yok” dedi.
Başkent Nuuk’ta yaşayan emekli Agnetha Mikka Petersen ise ABD’nin genişleyen askeri varlığı ihtimalinin kendisini “rahatsız ettiğini” söyledi, “Bundan memnun değilim” dedi.
1951 savunma anlaşması ve 2004’te yapılan güncelleme ABD’ye güçlü bir pozisyon sağlıyor. ABD’nin askeri varlığında büyük bir değişiklik yapmadan önce Danimarka ve Grönland yetkilileriyle “istişare etmesi ve onları bilgilendirmesi” gerekiyor. Akademisyenlere göre bu durum ABD’nin fiilen istediğini yapabileceği anlamına geliyor.
Danimarka Uluslararası Araştırmalar Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Ulrik Pram Gad, “Danimarka ve Grönland prensipte ABD’ye hayır diyebilir. Ama pratikte bunu asla yapmazsınız” dedi ve şöyle devam etti:
“Çünkü bunu yaparsanız ABD, Danimarka ve Grönland’ın adayı kontrol etmesini bir güvenlik riski olarak çerçeveleyebilir ve kontrolü kendisinin devralması gerektiğini savunabilir”