Rumen Radev’in kısa sürede bu denli güçlü bir destek dalgası yakalaması, önceki liderlerden bıkan çok sayıda Bulgar seçmenin hayal kırıklığını yansıtıyor.
Carlotta Gall / The New York Times
Bulgaristan’da hükümetin kitlesel protestolar nedeniyle devrilmesinin ardından halk son beş yıldaki sekizinci parlamento seçimleri için bugün sandık başına gidiyor.
Bulgaristan, 1989’da komünizmin çöküşünden bu yana birçok hükümetin gelip geçtiği bir ülke oldu; bu hükümetlerin çoğu, vaatlerini yerine getirememeleri nedeniyle seçimle görevden uzaklaştırıldı. Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) ve Avrupa Birliği’ne (AB) üye olmasına rağmen ülke, ekonomik refah ve yaygın yolsuzluk açısından Avrupa’nın en alt sıralarında yer almaya devam etti.
Son beş yılda ise, cezasız kalan yolsuz bir elitin ülkeyi yönettiği algısının güçlenmesi ve zayıf koalisyon hükümetlerinin vaat edilen reformları hayata geçirememesi nedeniyle kamuoyundaki memnuniyetsizlik zirveye ulaştı.
Artan memnuniyetsizlik
Temmuz ayında liman kenti Varna’nın Değişime Devam partisinden seçilen belediye başkanının zimmete para geçirme suçlamasıyla (kendisi bu suçlamaları reddetti) gözaltına alınması, geçen yıl sürecek protesto dalgasını tetikledi.
Ardından, vergileri artıran ve devlet güvenlik aygıtı mensuplarının maaşlarını yükselten bir bütçenin zorla geçirilmek istenmesi, Aralık ayında kitlesel gösterileri ateşledi.
Parlamentoda muhalif siyasetçiler ile hükümet destekçileri arasında yaşanan tartışmalara ait çok sayıda video sosyal medyada hızla yayıldı. Bu görüntüler, diğer Avrupalıların sahip olduğu refah düzeyine ulaşmak isteyen Bulgar toplumunda güçlü bir karşılık buldu.
Başkent Sofya’da on binlerce kişi, farklı zamanlarda düzenlenen protestolarda sokakları doldurdu. Eylemler; işveren örgütlerinden sendikalara, öğretmenlerden öğrencilere ve Bulgaristan’daki etnik azınlıklara kadar toplumun geniş bir kesimini bir araya getirdi.
Protestocuların sayısı, organizatörleri dahi şaşırttı.
Sofya Üniversitesi Liberal Stratejiler Merkezi program direktörü ve siyaset bilimi profesörü Daniel Smilov, kısa ömürlü önceki hükümetlere ilişkin olarak, “Toplumda ciddi bir hayal kırıklığı var,” dedi. “Özellikle son hükümet, halkın büyük çoğunluğu tarafından yolsuz olarak görülen siyasi partilerden oluşuyordu.”
Şubat ayında bir geçici hükümet kuruldu ve yeni seçimlerin pazar günü yapılmasına karar verildi.
Adaylar kimler?
Protestolara öncülük eden liberal muhalefet partilerinin oluşturduğu “Değişime Devam — Demokratik Bulgaristan” ittifakı, gösterilerin yarattığı ivmeyi sandığa taşımayı hedefliyordu.
Ancak kısa süre içinde, Bulgaristan’ın en son görev yapan cumhurbaşkanı olan Rumen Radev yarışa katılarak dengeleri değiştirdi. Görevinden istifa eden Radev, mart ayında parlamentoya girmek üzere adaylığını koydu ve “İlerici Bulgaristan” adlı yeni koalisyonu etrafında hızla destek topladı.
62 yaşındaki Radev, eski bir savaş pilotu ve Bulgaristan hava kuvvetleri komutanı.
İki kez cumhurbaşkanı seçilen Radev, ülkede tanınan ve popüler bir figür haline geldi. Bulgaristan’da cumhurbaşkanlığı makamı büyük ölçüde sembolik olduğu için, günlük siyasetin çekişmelerinden ve iktidar mücadelelerinden uzak kalabilmişti.
Parlamenter demokrasiyle yönetilen Bulgaristan’da, parlamentoda çoğunluğu sağlayan parti hükümeti kuruyor; parti lideri çoğu zaman başbakan oluyor, ancak bu her zaman geçerli değil.
Bağımsız kamuoyu yoklamalarının çoğu, İlerici Bulgaristan’ın yüzde 30’un üzerinde destekle önde olduğunu, ancak bunun tek başına çoğunluk için yeterli olmayabileceğini gösteriyor.
Radev, yolsuzlukla mücadele etme ve ülkenin siyaset ile ekonomi üzerinde orantısız etkiye sahip olduğu düşünülen güçlü ve tartışmalı elitleri tanımlamak için kullanılan “oligarşi”yi dağıtma sözü veriyor.
Perşembe gecesi Sofya’da 10 binden fazla destekçinin katıldığı görkemli bir mitingde konuşan Radev, son on yılda iktidarda olan partilerle koalisyona gitmeden hükümet kurmayı hedeflediklerini söyledi.
“İlerici Bulgaristan, geçmişteki gibi yapay biçimde kurulmuş koalisyonların yolunu izlemeyecek,” diyen Radev, coşkulu kalabalığa şu sözlerle seslendi:
“Mucizeler vaat etmiyoruz ama kurallar vaat ediyoruz: herkes için hukuk; barış, çünkü onsuz diğer her şey anlamını yitirir.”
Rumen Radev’in kısa sürede bu denli güçlü bir destek dalgası yakalaması, önceki liderlerden bıkan çok sayıda Bulgar seçmenin hayal kırıklığını yansıtıyor.
Mitinge katılan 22 yaşındaki Simona Georgieva, “Diğerleri çöp,” dedi.
Pazarlama ve iletişim alanında çalışan ve İlerici Bulgaristan’dan milletvekili adayı olan erkek arkadaşı Kristian Popov ile birlikte değişim istediklerini belirterek, “Ülkemiz için bir şeyleri değiştirmek istiyoruz,” ifadelerini kullandı.
Radev ise hem yaşlı ve muhafazakâr, Rusya’ya yakın seçmenlere hem de daha genç, Avrupa yanlısı ve iş dünyasına hitap edebilen geniş bir toplumsal kesimi kapsayan bir program sunuyor.
Rusya ile bağlar
Bulgaristan’ın Rusya ile derin kültürel, dini ve dilsel bağlara sahip olduğunu belirten Myara araştırma şirketinin kurucusu Parvan Simeonov’a göre, 2022’de Ukrayna’daki savaşın başlamasından bu yana ülkedeki siyaset, sağ-sol ya da muhafazakâr-liberal ekseninden ziyade Doğu-Batı ayrımı üzerinden şekilleniyor.
Simeonov, “Buradaki gelenek, kültürel ve dini bağlar daha çok Rusya ile ilişkili” diyerek, Rumen Radev’in de bu dili kullandığını ifade etti.
Radev, dokuz yıllık cumhurbaşkanlığı döneminde yaptığı açıklamalar ve benimsediği pozisyonlar nedeniyle Rusya’ya yakın bir isim olarak anıldı. Son olarak, geçici hükümeti Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile güvenlik anlaşmasını aceleyle imzalamakla eleştirdi. Ayrıca önceki hükümetin ocak ayında avro bölgesine katılma kararının referanduma sunulması gerektiğini savunarak, zamanlamanın Bulgaristan için uygun olmadığını dile getirdi.
Buna karşın Radev, parti listesinde Avrupa yanlısı görüşlere sahip, ekonomik kalkınmaya odaklanan teknokratlar ve spor dünyasından isimlere de yer verdi.
Partinin adaylarından, aynı zamanda eski danışmanlardan biri olan 45 yaşındaki Alexander Pulev, “Biz oldukça iddialı ve pragmatik bir ekibiz. Bulgar vatandaşlarının refahını nasıl artıracağımız konusunda ortak önceliklerimiz var,” dedi.
Radev, Bulgaristan’da organize suçun etkisini kırma ve özellikle ülkenin en güçlü siyasetçilerinden biri olarak görülen Delyan Peevski’nin nüfuzunu sona erdirme konusundaki kararlılığını da sık sık dile getiriyor. Peevski, 2021 yılında ABD Hazine Bakanlığı tarafından “yolsuzluk, nüfuz ticareti ve rüşvet yoluyla kamu denetiminden kaçınmak ve kilit kurumlar üzerinde kontrol sağlamak” suçlamalarıyla yaptırım listesine alınmıştı.
Benzer vaatler daha önce de dile getirilmiş olsa da Pulev, Radev’in ekibinin bu mücadeleye hazır olduğunu savunuyor.
Öte yandan bazı siyaset analistleri, Radev’in politikalarını bilinçli biçimde muğlak tuttuğunu ve iktidara gelmesi halinde nasıl bir yol izleyeceğinin hâlâ net olmadığını belirtiyor.