Donald Trump’ın Grönland’ı satın alma talebini kabul ettirmek için Avrupa’ya gümrük vergisi tehdidinde bulunması, AB’yi alarma geçirdi. Brüksel müzakereyi tercih etse de, 93 milyar euroluk misilleme tarifeleri ve “ticaret bazukası” ilk kez ciddi biçimde tartışılıyor
Başkan Donald Trump’ın, Grönland’ı almak için cezalandırıcı gümrük tarifeleri uygulama tehdidiyle karşı karşıya kalan Avrupa Birliği liderleri, bir müzakere stratejisi etrafında birleşmeye başladı; kendi misilleme vergilerini devreye sokma ihtimalini ise dışlamadı.
Trump, cumartesi günü Grönland’ı satın almak için bir anlaşma talep etmiş, aksi takdirde şubat ayından itibaren yüzde 10’luk, haziran ayında ise yüzde 25’e çıkacak şekilde bir grup Avrupa ülkesine gümrük vergisi uygulayacağını sosyal medya üzerinden duyurmuştu.
Pazar günü, 27 üyeli bloktan büyükelçiler Brüksel’de bir araya gelerek durumu değerlendirdi. Bunlar yalnızca ön görüşmeler olsa da, birkaç noktayı netleştirdi.
Yetkililer misillemeden ziyade müzakereyi tercih ediyor. Ancak aynı zamanda, Danimarka’ya bağlı özerk bir bölge olan Grönland’ın, halkının istememesi halinde satın alınmasına ya da ele geçirilmesine karşı korunması konusunda da kararlılar.
Trump yönetimi geri adım atacağına dair herhangi bir işaret vermedi. Hazine Bakanı Scott Bessent, NBC’nin “Meet the Press” programına verdiği röportajda, Avrupalı liderlerin sonunda Amerikan kontrolünün Grönland için, Avrupa için ve ABD için “en iyisi” olduğunu anlayacaklarını söyledi.
Bessent, “Avrupalı liderler zamanla ikna olacak” ifadelerini kullandı.
Pazar gecesi geç saatlerde Trump, Truth Social platformundaki paylaşımında NATO’nun 20 yıldır Danimarka’ya ülkeden “Grönland üzerindeki Rus tehdidini uzaklaştırması” gerektiğini söylediğini yazdı ve şöyle devam etti:
“Ne yazık ki Danimarka bu konuda hiçbir şey yapamadı. Artık zamanı geldi ve bu yapılacak!”
Washington’un Grönland konusunda Avrupa Birliği üzerindeki baskısını sürdürmesi halinde, Avrupalı yetkililer de karşılık vermeyi değerlendirebilir. Görüşmelere aşina iki diplomata göre bu ihtimal masada.
Yetkililer, geçen yılki ticaret savaşı sırasında hazırlanan ve toplam değeri 93 milyar euro, yani yaklaşık 107 milyar dolar olan misilleme gümrük vergileri listesinin şubat ayında yürürlüğe sokulmasını da tartışıyor.
Avrupa Parlamentosu’ndaki bazı üyeler ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise Avrupa Birliği’nin daha da sert bir aracı devreye alması gerektiğini savundu: Ekonomik zorlamayla mücadele etmek için tasarlanan, ancak bugüne kadar hiç kullanılmamış bir silah.
Resmi adıyla “anti-zorlama aracı”, gayriresmi adıyla Avrupa’nın ticaret “bazukası” olarak anılan bu seçenek, kıtada yoğun iş yapan büyük Amerikan teknoloji şirketlerine veya diğer hizmet sağlayıcılarına kısıtlamalar getirilmesi için kullanılabilir.
Diplomatlara göre bu, çatışmayı tırmandırma riski taşıdığı için ilk tercih olmayacak.
Avrupa Birliği’nin tüm seçenekleri, liderlerin bu hafta ilerleyen günlerde Brüksel’de bir araya gelmesiyle masaya yatırılacak. Avrupa Birliği’ne siyasi yön veren Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, pazar günü Avrupalı liderleri “olağanüstü bir toplantıya çağırmaya karar verdiğini” açıkladı. Bir AB yetkilisi, toplantının yüz yüze olabileceğini ve perşembe günü yapılabileceğini söyledi.
Böyle bir toplantı, blok genelindeki başbakan ve cumhurbaşkanlarına Trump’a nasıl yanıt verileceğini tartışma imkanı sunacak. Bu toplantı, birçok Avrupalı ve ABD’li politika yapıcının İsviçre’nin Davos kentinde düzenlenecek yıllık Dünya Ekonomik Forumu’na gitmeye hazırlandığı bir döneme denk gelecek. Trump’ın da Davos’a katılmayı planlaması, görüşme ihtimalini doğuruyor.
Birçok Avrupalı lider hala konunun diyalog yoluyla çözülebileceğini umsa da, şu ana kadarki görüşmeler büyük ölçüde sonuçsuz kaldı.
Avrupa, kısmen NATO için askeri teknolojiler ve destek konusunda ABD’ye bağımlı olduğu için, Washington’a karşı misilleme yapma konusunda isteksiz davrandı.
“Trump kırmızı çizgiyi aştı”
Ancak Avrupa Parlamentosu üyesi ve ABD ilişkileri delegasyonu başkanı Brando Benifei, Avrupa’daki kamuoyunun ABD’ye karşı daha eleştirel bir noktaya gelmesiyle bu hesabın değişmeye başlayabileceğini söyledi.
Benifei, “Birçok insan açıkça kırmızı bir çizginin aşıldığını söylüyor” dedi.
Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer, pazar günü Trump ile görüştüğünü ve kendisine “NATO müttefiklerinin ortak güvenliğini savundukları için müttefiklere gümrük vergisi uygulanmasının yanlış olduğunu” söylediğini belirtti. Bu bilgi Downing Street tarafından paylaşıldı.
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni de pazar günü gazetecilere yaptığı açıklamada Trump ile konuştuğunu ve önerilen gümrük vergilerini “bir hata” olarak nitelendirdiğini söyledi.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, sosyal medyada Grönland konusunda Trump ile kendisinin de konuştuğunu açıkladı, ancak ayrıntı vermedi. Yalnızca “bu konu üzerinde çalışmayı sürdüreceklerini” ve Trump’ı bu hafta Davos’ta görmeyi beklediğini söyledi.
Beyaz Saray ise şimdilik sessizliğini koruyor. Bu müttefiklerden bazıları, Britanya, Fransa ve Almanya dahil olmak üzere, pazar günü Danimarka ile birlikte sert bir ortak açıklama yayımladı.
Tamamı NATO üyesi olan açıklamanın imzacıları, gümrük vergisi tehditlerinin “transatlantik ilişkileri zedelediğini ve tehlikeli bir aşağı yönlü sarmal riski taşıdığını” belirterek tepki gösterdi.
Açıklamada Grönland’la dayanışma vurgulandı ve “yanıtlarımızda birlik ve eşgüdüm içinde kalacağız” denildi.
Açıklama daha sonra İzlanda, Letonya ve Litvanya dahil olmak üzere bazı diğer Avrupa ülkeleri tarafından da desteklendi.
Jeanna Smialek, Anushka Patil / New York Times