New York Times | Avrupa sağa kayıyor: İtalya diğer ülkelere nasıl örnek oldu?

IMG_1869

Avrupa’da merkez sağ ve aşırı sağ arasındaki sınırlar giderek belirsizleşiyor. İtalya’da Silvio Berlusconi döneminde başlayan siyasi dönüşüm, Giorgia Meloni’nin iktidarıyla yeni bir aşamaya ulaştı. Bu model, Avrupa’nın diğer ülkelerindeki aşırı sağ partilere de örnek oluyor

Jason Horowitz / The New York Times

Roma’ya her gelişimde, İtalya’nın savaş sonrası dönemini düşünürüm. Tiber Adası’ndaki Janus heykeli de bu düşünceyi çağrıştırır. İki yüzlü Roma tanrısı Janus, bir yüzüyle geçmişe, diğeriyle geleceğe bakar. Bugün Avrupa siyaseti de benzer bir dönüm noktasında bulunuyor.

Avrupa genelinde siyasi koalisyonlar istikrarsızlaşıyor. Seçmenler, mevcut siyasi düzenin sorunlarına çözüm bulabilecek güçlü liderler arıyor. Aşırı sağ partiler ise İngiltere, Fransa ve Almanya gibi ülkelerde siyasi ana akımın giderek daha görünür bir parçası hâline geliyor. İspanya’da da aşırı sağcı Vox partisinin yükselişi, Başbakan Pedro Sánchez’in siyasi geleceğini belirsizleştiriyor.

Bu gelişmeler, Avrupa siyasetinin giderek İtalya’ya benzemesine yol açıyor. İtalya’da merkez sağ ile aşırı sağ arasındaki yakınlaşma, diğer Avrupa ülkelerinden çok daha önce başladı. Bugün kıtanın farklı ülkelerinde yaşanan dönüşüm, İtalya’nın geçmişte deneyimlediği siyasi değişimlerle benzerlik taşıyor.

İtalya siyasi bir laboratuvara dönüştü

Silvio Berlusconi, 1994 yılında aşırı sağcı partileri de içeren bir koalisyon kurarak İtalya siyasetinde önemli bir eşiği aştı. O döneme kadar aşırı sağ, İtalyan siyasetinde dışlanması gereken bir güç olarak görülüyordu. Berlusconi ise bu partileri hükümete taşıyarak siyasi meşruiyet kazanmalarının önünü açtı.

Berlusconi, daha sonra bu tercihini şu sözlerle açıklamıştı: “Onları 1994’te hükümete aldık ve meşrulaştırdık.” Bu karar, yalnızca İtalya’nın siyasi dengelerini değiştirmedi. Avrupa’daki merkez sağ partilerin aşırı sağla kurduğu ilişkiler açısından da yeni bir dönemin başlangıcı oldu.

“Roma bataklığı”

İtalya’da siyasetçiler arasındaki ilişkiler, zaman zaman ülkenin kendine özgü siyasi ortamını tanımlamak için kullanılan “Roma bataklığı” kavramıyla anlatılır. Bu ortamda siyasi aktörler birbirlerini yakından tanır ve farklı siyasi gruplar arasındaki sınırlar kolayca belirsizleşebilir. Savaş sonrası dönemde ve Avrupa Birliği’nin kuruluş sürecinde oluşan siyasi güvenceler de aşırı sağın yeniden güç kazanmasını önlemeyi amaçlıyordu.

Ancak Berlusconi’nin kurduğu koalisyon, bu sınırların aşılabileceğini gösterdi.

İtalya, böylece Avrupa’nın geri kalanının daha sonra yaşayacağı siyasi dönüşüm için bir laboratuvara dönüştü. Ülkenin istikrarsız siyasi sistemi, hükümetlerin sık sık değişmesine ve yeni siyasi deneylerin ortaya çıkmasına yol açtı.

Berlusconi’nin aşırı sağı hükümete taşıyan koalisyonu ise bu deneyler arasında kalıcı bir etki bıraktı.

Geçmişle hesaplaşma ve aşırı sağın dönüşümü

İtalya’daki aşırı sağ, zaman içinde faşist geçmişiyle arasına mesafe koymaya çalıştı.

Bu partiler, Benito Mussolini döneminden ve Holokost’tan uzaklaştıklarını vurgulayarak daha geniş bir seçmen kitlesine ulaşmayı hedefledi. Giorgia Meloni’nin siyasi yükselişi de bu dönüşümün önemli bir parçası oldu.

Meloni ile yaptığım bir röportajda, kendisine Mussolini hakkındaki görüşlerini sordum. Meloni, bu soruya kısa ve sessiz bir “evet” yanıtı verdi. Bu yanıt, geçmişle hesaplaşmanın ne kadar sınırlı kaldığına ilişkin soru işaretlerini ortadan kaldırmadı.

Bugün Avrupa siyasetinde asıl soru, aşırı sağın ana akıma yaklaşmasının bu partileri dönüştürüp dönüştürmediği. Başka bir ifadeyle, siyasi sisteme dâhil olmak aşırı sağı daha ılımlı hâle mi getiriyor, yoksa aşırı sağın kendi görüşlerini daha geniş bir alana taşımasını mı sağlıyor?

Meloni’nin Avrupa’daki etkisi

Meloni, İtalya Cumhuriyeti tarihinde en uzun süre görev yapan başbakan oldu. İktidarı boyunca ekonomi ve dış politikada ana akım çizgiye yakın bir tutum benimsedi. Ukrayna’ya desteğini sürdürdü ve Avrupa Birliği ile ilişkilerini korudu. ABD Başkanı Donald Trump ile yakın ilişki kurma girişimleri ise beklediği sonucu vermedi.

Meloni’nin hükümeti, göç politikalarında Avrupa’nın sertleşen yaklaşımıyla da uyumlu bir çizgi izledi. Bu tutum, onun Avrupa siyasetindeki etkisini artırırken aşırı sağın taleplerinin Avrupa Birliği kurumları içinde daha fazla karşılık bulmasına da katkıda bulundu.

Meloni’nin siyasi başarısı, diğer aşırı sağ liderler için de örnek oluşturdu.

Fransa’da Marine Le Pen, Almanya’da Alice Weidel ve İspanya’da Santiago Abascal gibi siyasetçiler, benzer bir siyasi modelden yararlanabileceklerini gördü. Meloni, geçmişte neo-faşist hareketlerle ilişkilendirilen siyasi mirasın üzerindeki damgayı hafifletmeyi başardı.

Avrupa için yeni bir siyasi model mi?

İspanya’daki Vox partisinden Carlos Flores, Meloni’nin izlediği yolu kendi ülkelerinde de uygulamak istediklerini söylüyor. Flores’e göre bu model, İspanya’nın kültürel kimliğini, milliyetçilik anlayışını ve göç politikalarını merkeze alan bir siyasi çizgiye dayanıyor.

Avrupa’nın farklı ülkelerinde merkez sağ ile aşırı sağ arasındaki yakınlaşma sürerken, İtalya’nın siyasi deneyimi giderek daha fazla önem kazanıyor. Meloni’nin iktidarı, aşırı sağın hükümete gelmesinin artık istisnai bir durum olmadığını gösteriyor.

Roma’daki Janus heykeli gibi Avrupa da iki yöne bakıyor: Bir tarafta savaş sonrası dönemde oluşturulan siyasi düzen ve güvenceler, diğer tarafta aşırı sağın güç kazandığı yeni bir dönem var. Avrupa’nın hangi yöne ilerleyeceği ise önümüzdeki yıllarda şekillenecek.

Exit mobile version