İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarına da değinen Trump, “İsrail’in Hizbullah’ı yok edememesinden hayal Kırıklığına uğradım. Binaları yıkmadan hiçbir şey yapamıyorlar. Bunu Suriye’ye vermeye çok yakınım, çünkü o daha hassas bir iş yapardı” dedi
ABD ile İran arasında yaklaşık dört aydır süren savaşın ardından varılan 60 günlük ateşkesi kalıcı bir anlaşmaya dönüştürmeyi amaçlayan üst düzey barış görüşmeleri pazar günü İsviçre’de başladı. Taraflar, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapattığı yönündeki açıklamaları konusunda anlaşmazlık yaşarken, görüşmelerin gündeminde İran’ın nükleer programı ve Lübnan’daki ateşkes de yer alıyor. Görüşmelerin başlamasının hemen ardından ABD Başkanı Trump’tan ise tehdit mesajları geldi.
Hürmüz mesajı: Petrolün yüzde 20’sini alabiliriz
Fox News‘a konuşan Trump, İran’a “Hürmüz Boğazı kapatırsanız ülkeniz olmayacak. Hatta kahrolası ülkenize bile geri dönmeyeceksiniz” sözleriyle seslendi. Trump açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
“Orayı kapatırsanız ülkeniz kalmaz. Lanet olası ülkenize bile geri dönemezsiniz.
Birleşik Devletler Hürmüz Boğazı’nın Koruyucu Meleği olabilir ve petrolün %20’sini alabilir. Gerekirse Boğaz’ı ele geçirebiliriz. Onları tamamen yok edeceğim. Anlaşma yapmazlarsa, geçiş ücreti alacağız. Gerekirse ABD gelecekte Hürmüz Boğazı’nı ele geçirebilir ve geçiş ücretleri toplayabilir. Bu, ABD’nin Hürmüz Boğazı ve Orta Doğu’nun ‘koruyucu meleği’ olmasını içerir. Bu aynı zamanda ABD’nin Boğazdan geçen petrolün %20’sini almasını da içerir. Eğer elimizde olursa boğazı ele geçirebiliriz. Onları tamamen yok edeceğim.”
Pezeşkiyan’a: Ağzına dikkat etse iyi olur
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın “Zenginleştirme hakkımızdan vazgeçmeyeceğiz” yönündeki çıkışına Fox News ekranlarından cevap veren Trump, askeri müdahale tehdidinde bulundu:
“Ağzına dikkat etse iyi olur. Kendini toparlasa iyi olur, yoksa ülkenin geri kalanını ele geçireceğiz. 60 günlük bir seçeneğim var. Bu seçenekten sonra istediğim her şeyi yapabilirim.
İranlılarla yapılan bu mutabakat sonucunda dün 19 milyon varil ham petrol, Basra Körfezi’nden çıktı.”
“Hizbullah’ı Suriye’ye vermeye çok yakınım”
Lübnan’da devam eden çatışmalar ve İsrail ordusunun performansına dair eleştiriler getiren Trump, Hizbullah ile mücadele konusunda Suriye alternatifini şu sözlerle gündeme getirdi:
“İsrail’in Hizbullah’ı yok edememesinden hayal kırıklığına uğradım. Binaları yıkmadan hiçbir şey yapamıyorlar. Bunu Suriye’ye vermeye çok yakınım, çünkü o daha hassas bir iş yapardı.”
Hizbullah açıklaması
Tahran yönetiminden Lübnan’daki müttefiklerini kontrol altına almasını isteyen Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda da, “İran, Lübnan’da sorun çıkaran yüksek maaşlı vekillerini derhal durdurmalı” ifadelerini kullandı. Trump paylaşımında, “Eğer bunu yapmazlarsa İran’ı geçen hafta yaptığımız gibi, hatta daha sert vuracağız” dedi.
Görüşmeye kimler katılıyor?
İsviçre’nin Luzern kenti yakınlarındaki Bürgenstock Dağı’ndaki lüks tesiste düzenlenen görüşmelere ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile İran’ın baş müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf liderlik ediyor. Görüşmelere arabulucu olarak Pakistan ve Katar da katılıyor.
Taraflar, ABD Başkanı Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın çarşamba günü imzaladığı ve Pakistan’ın aracılık ettiği geçici anlaşmayı ilerletmeyi hedefliyor. Ancak İran Devrim Muhafızları’nın cumartesi günü İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarına tepki olarak Hürmüz Boğazı’nı kapattığını duyurması, müzakereleri daha da karmaşık hale getirdi.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ise boğazın fiilen kapanmadığını, cumartesi günü 55 ticari geminin geçiş yaptığını ve küresel pazarlara 17 milyondan fazla varil petrol taşıdığını açıkladı. Komutanlık, ticari gemi trafiğinin sürmesini sağlamak için gerekli adımların atılacağını bildirdi.
Vance: İlerleme umuyoruz
Vance, İsviçre’ye hareket etmeden önce yaptığı ve Reuters tarafından aktarılan açıklamada, “Nükleer konuda ve Lübnan’daki ateşkes konusunda ilerleme kaydetmeyi umuyoruz” dedi. Görüşmelerin birkaç gün sürmesinin beklendiğini belirten Vance, Fox News’e verdiği röportajda Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığına dair bir kanıt görmediğini söyledi.
Trump ise sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, ateşkes süresince ve sonrasında boğazdan geçişler için herhangi bir ücret alınmayacağını belirtti. Trump, barış görüşmelerinin başarısız olması halinde ABD’nin “Ortadoğu ülkelerinin koruyucu meleği olarak sunduğu hizmetler” karşılığında geçiş ücreti talep edebileceğini ifade etti.
Tahran’dan karşılıklı suçlamalar
İran lideri Ayetullah Mücteba Hamaney’in danışmanlarından Muhammed Muhbir, ABD’yi anlaşmanın ilk maddelerini uygulamamakla suçladı. Muhbir, özellikle Lübnan dahil tüm cephelerde ateşkes sağlanması taahhüdünün yerine getirilmediğini savundu.
Buna karşılık İran Petrol Bakanı Muhsin Paknejad, Batılı ülkelerin anlaşmanın ruhuna uygun hareket etmesi halinde yüzlerce yatırım fırsatının ve yeni sözleşme modellerinin hazır olduğunu söyledi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de Tahran’ın görüşmelerde verilen sözlerin yerine getirilmesini talep edeceğini, geçmişteki anlaşmalarda karşı tarafın yükümlülüklerini yerine getirmediğini öne sürdü.
Lübnan’da çatışmalar sürüyor
ABD-İran görüşmelerinin başlamasının ön şartlarından biri olan Lübnan ateşkesi ise kırılganlığını koruyor. Lübnanlı yetkililer, ateşkesin yürürlüğe girmesinden saatler sonra düzenlenen İsrail saldırılarında 20 kişinin öldüğünü açıkladı.
İsrail, saldırıların Hizbullah kaynaklı tehditlere karşı yapıldığını savunurken, Hizbullah da İsrail’e Lübnan’da “hareket serbestisi” tanımayacağını duyurdu.
İsrail ordusu yaptığı açıklamada ateşkese bağlı olduklarını ancak tehditlere karşı harekete geçmeye devam edeceklerini bildirdi. İsrail medyasına göre hükümet, ordudan Lübnan’da ateşkese uymasını istedi ancak ele geçirilen bölgelerden çekilmeyi planlamıyor.
Reuters‘ın aktardığı bir kamuoyu araştırmasına göre İsraillilerin yüzde 92’si son ortak ABD-İsrail askeri operasyonundan İran’ın daha fazla fayda sağladığını düşünüyor. Ankete katılanların yaklaşık yüzde 90’ı savaş hedeflerine ulaşılamadığını belirtirken, Başbakan Benjamin Netanyahu’nun başarı iddialarına inananların oranı yüzde 30’un altında kaldı.