Avrupa ülkeleri öncülüğünde kurulan özel mahkeme, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırı suçunu yargılayacak; mahkemenin merkezi Lahey olacak
Başta Avrupa ülkeleri olmak üzere toplam 36 ülke, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’i Ukrayna’ya yönelik “saldırı suçu” nedeniyle yargılayacak özel mahkemenin kurulmasına resmen destek verdi. Mahkemenin merkezi Hollanda’nın Lahey kentinde olacak.
Euronews‘in haberine görekarar, Avrupa Konseyi dışişleri bakanlarının cuma günü düzenlenen yıllık toplantısında resmileştirildi. İnsan hakları alanında faaliyet gösteren Avrupa Konseyi, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin yetki boşluğunu doldurmak amacıyla yürütülen sürece öncülük ediyor.
Toplantıda bakanlar, mahkemenin işleyişini denetleyecek yönetim komitesinin yapısını ve görevlerini belirleyen kararı onayladı.
Komite; yıllık bütçeyi kabul edecek, iç düzenlemeleri hazırlayacak ve hakimlerle savcıları seçecek. Anlaşmaya katılan ülkeler ayrıca yargı sürecinin bağımsızlığına saygı göstermeyi taahhüt etti.
Törene katılan Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha, gelişmeyi “geri dönüşü olmayan bir dönüm noktası” olarak nitelendirdi.
Sybiha sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Özel Mahkeme artık hukuki bir gerçeklik haline geldi. Çok az kişi bu günün geleceğine inanıyordu ama geldi” ifadelerini kullandı.
Sybiha, Nazi Almanyası’nın hayatta kalan liderlerinin yargılandığı Nürnberg Mahkemeleri’ne atıfta bulunarak şunları söyledi:
“Putin her zaman tarihe geçmek istedi. Bu mahkeme ona bunu sağlayacak. Tarihe bir suçlu olarak geçecek.”
36 ülke imza attı
Cuma günü kabul edilen karara şu ülkeler imza attı:
Andorra, Avusturya, Belçika, Hırvatistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, Çekya, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, İzlanda, İrlanda, İtalya, Letonya, Lihtenştayn, Litvanya, Lüksemburg, Moldova, Monako, Karadağ, Hollanda, Norveç, Polonya, Portekiz, Romanya, San Marino, Slovenya, İspanya, İsveç, İsviçre, Ukrayna ve Birleşik Krallık.
Avrupa dışından ise yalnızca Avustralya ve Kosta Rika anlaşmaya destek verdi.
Avrupa Birliği de girişimi destekledi. Birlik üyesi Bulgaristan, Macaristan, Malta ve Slovakya karar metnine imza atmadı.
Liste, ilerleyen süreçte katılmak isteyen diğer ülkelere de açık bırakıldı.
Avrupa Konseyi: Adalet yerini bulmalı
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Alain Berset, mahkemenin bir an önce faaliyete geçebilmesi için ülkelerin yasal süreçleri tamamlaması ve gerekli finansmanı sağlaması çağrısında bulundu.
Avrupa Birliği’nin şimdiden 10 milyon avroluk kaynak ayırdığı belirtildi.
ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin sürece yeterince dahil olmaması daha önce bütçe konusunda soru işaretleri yaratmıştı. Trump’ın Rusya ile Ukrayna arasında barış anlaşması arayışı da mahkemenin temel amacı konusunda tartışmalara neden olmuştu. Geçen yıl hazırlanan 28 maddelik taslakta savaş suçlarına yönelik genel af ihtimali gündeme gelmişti.
Berset toplantıda yaptığı konuşmada, “Rusya’nın saldırganlığından dolayı hesap verme zamanı hızla yaklaşıyor. Önümüzdeki yol adalet yoludur ve adalet mutlaka kazanmalıdır” dedi.
Tazminat mekanizması da kurulacak
Mahkeme süreci, Rus saldırıları nedeniyle zarar gören mağdurların başvurularını toplayan “Zarar Kayıt Sistemi” ve bu başvuruları inceleyerek tazminat miktarını belirleyecek olan “Uluslararası Tazminat Komisyonu” ile desteklenecek.
Putin nasıl yargılanacak?
Özel mahkeme kurulması fikri, Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya geniş çaplı saldırı başlatmasının ardından Kiev yönetimi ve müttefikleri için öncelikli hedeflerden biri haline geldi.
Bu adımın gerekli görülmesinin temel nedeni, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin saldırı suçunu yalnızca Roma Statüsü’ne taraf devletler için soruşturabiliyor olması. Rusya ise Roma Statüsü’ne taraf değil ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ndeki veto hakkını kullanarak olası girişimleri engelleyebiliyor.
Savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırım bireyleri hedef alırken; saldırı suçu doğrudan devlet yönetimindeki en üst düzey isimleri kapsıyor.
Bu kapsamda devlet başkanı, başbakan ve dışişleri bakanından oluşan “üçlü yapı” ile Ukrayna’nın egemenliği ve toprak bütünlüğüne yönelik saldırıyı yöneten üst düzey askeri yetkililer sorumlu tutulabilecek.
Putin görevde kaldığı sürece yargılanamayabilir
Ukrayna işgalinin mimarı olarak görülen Vladimir Putin mahkemenin en önemli hedefi olarak öne çıkıyor. Putin’in kısa vadede yargılanması beklenmiyor.
Çünkü devlet başkanı, başbakan ve dışişleri bakanından oluşan üçlü yapı görevde kaldıkları sürece gıyaben yargılanamayacak. Savcılık yine de Putin ve Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov hakkında iddianame hazırlayabilecek ancak dava süreçleri görevden ayrılmalarına kadar askıya alınacak.
Bunun dışında kalan üst düzey isimler ise gıyaben yargılanabilecek.
Bu isimler arasında Rus Genelkurmay Başkanı Valery Gerasimov, Rus Hava Kuvvetleri Komutanı Sergey Kobylash ve Rusya Güvenlik Konseyi Sekreteri Sergey Şoygu da bulunuyor.
Gıyaben mahkum edilen kişiler daha sonra şahsen mahkemeye çıkmaları halinde yeniden yargılanma hakkına sahip olacak.