ABD’nin vurmasıyla İran’da gerilimin yükselmesi yeni bir petrol ve doğalgaz krizine yol açabilir.
DW’nin aktardığına göre Almanya’nın Erfurt Üniversitesi’nden enerji uzmanı Andreas Goldthau İran’daki çatışmalar enerji ticaretini etkilerse ciddi bir enerji krizinin kapıda olduğunu söyledi.
Goldthau’ya göre İran kaynaklı olası bir enerji krizi Venzeuala’da devlet başkanı Nicolas Maduro’nun kaçırılmasıyla sonuçlanan duruma benzemeyecek.
Dünyanın üçüncü büyük petrol üreticisi: İran
Bunun temel nedeni şu: Venezuela’nın ihraç edilen petrol miktarı 350 bin varil. İran’sa 2 milyon varil petrol ihraç ediyor. İran OPEC içinde en büyük üçüncü petrol üreticisi.
Dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip Venezuela daha ağır bir petrol çıkartıyor. Özel bir teknikle işlenen bu petrolün ulaşımı zor bir bölgeden çıkarılması da dağıtımı zorlaştırıyor.
İran’daysa şah dönemi günlük 6 milyon varil petrol üretilirken bu miktar İslam Cumhuriyeti döneminde önce 2 milyon varile düştü, sonra 4 milyon varile çıktı.
Modern tekniklere ve ekipmana ambargo vb. faktörler İran’ın zor koşullarda işlediği petrolü daha ucuza satmasına neden oluyor.
Ancak zaten İran petrolü Batılı alıcının beklediği kalite standartlarını karşılamıyor.
Şahı düşüren petrol
Eski İran şahının oğlu Rıza Pehlevi ülkedeki tüm dengeleri petrol belirlediği için petrol işçilerini protestolara katılmaya çağırmıştı.
Rıza Pehlevi’nin babası da petrol işçileri greve çıktıktan kısa bir süre sonra devrilmiş, 1979’da rejim değişmişti.
LNG krizi de kapıda
Goldthau’nun aktardığına göre İran’daki çatışmalar bir petrol krizine neden olursa Uluslararası Enerji Ajansı’nın stratejik rezervleri piyasayı sakinleştirmek için devreye sokulabilir. Fakat buna karşın İran çatışmayı bölgeye de yayabilir.
Deniz yoluyla taşınan petrolün yüzde 25’inden fazlası Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Yatırım bankası JP Morgan boğaz kapatılırsa petrolün varil fiyatının 120 doları (yaklaşık 5 bin 200 lira) aşacağını söylüyor.
Goldthau ayrıca bir başka tehlikeye de dikkat çekiyor: “Hürmüz Boğazı’ndan küresel sıvılaştırılmış doğalgazın (LNG) yaklaşık yüzde 20’si geçtiği için, bölgede yaşanabilecek olası bir çatışma, Avrupa’da doğalgaz fiyatlarını da yukarı çekebilir.”
İran’da neler oluyor?
İran’da 28 Aralık 2025’te para biriminin yüksek değer kaybı ve enflasyon nedeniyle esnafın başlattığı protestolar ülke geneline yayıldı. İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), protestoların 17’nci gününde ölü sayısının 2 bin 550’ye yükseldiğini duyurdu.
Göstericilere başından itibaren açıktan destek veren Trump, 13 Ocak’ta “İranlı vatanseverler protestolarınıza devam edin, yardım yolda” dedi.
Dün (14 Ocak) Reuters’a konuşan İranlı üst düzey bir yetkiliyse, ABD saldırısı durumunda Tahran yönetiminin Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) veya Türkiye’deki ABD üslerini hedef alabileceğini söyledi.
Öte yandan ABD ve Britanya dün Katar’daki ABD üssü El-Udeyd’deki askerlerini geri çekmeye başladı.
Devam eden protestolar ve gerilimin tırmanışı, ABD’nin İran’a askeri müdahalede bulunacağı yorumlarını beraberinde getirdi.