ABD istihbaratına göre İran’ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney, kamuoyu önüne çıkmamasına rağmen Washington ile yürütülen müzakereler ve savaş stratejisinde belirleyici rol oynuyor
ABD istihbarat raporlarına göre İran’ın yeni dini lideri Mojtaba Khamenei, kamuoyunda görünmese de ülkenin savaş stratejisini şekillendiren kilit isimlerden biri olmaya devam ediyor. CNN’e konuşan kaynaklar, İran rejiminin savaş sonrası parçalı bir yapıya sürüklendiğini ancak Hamaney’in özellikle ABD ile yürütülen müzakerelerde etkili rol oynadığının değerlendirildiğini aktardı.
Mücteba Hamaney, savaşın başında düzenlenen ve babasıyla birlikte üst düzey İranlı askeri yetkililerin öldüğü saldırıda ağır yaralanmıştı. Saldırının ardından İran’ın yeni dini lideri ilan edilen Hamaney, o tarihten bu yana kamuoyu önüne çıkmadı.
CNN International‘ın aktardığına göre ABD istihbaratı, Hamaney’in nerede bulunduğunu görsel olarak doğrulayabilmiş değil.
Kaynaklara göre bunun nedenlerinden biri, Hamaney’in elektronik iletişim araçlarını kullanmaması. İran liderinin yalnızca yüz yüze görüşmeler ve kuryeler aracılığıyla haberleştiği belirtiliyor.
“Yüzü ve vücudu ağır yanıklar aldı”
İstihbarat kaynakları, Hamaney’in halen izole biçimde tedavi gördüğünü ve vücudunun bir tarafında ciddi yanıklar bulunduğunu aktardı. Yüzü, kolu, gövdesi ve bacağının saldırıda zarar gördüğü ifade edildi.
İran liderlik ofisinin protokol şefi Mazaher Hüseyni ise cuma günü yaptığı açıklamada Hamaney’in sağlık durumunun iyi olduğunu savundu. Hosseini, ayağı ve bel bölgesinde hafif yaralar bulunduğunu, kulağının arkasına küçük bir şarapnel parçası isabet ettiğini ancak yaralarının iyileşmekte olduğunu söyledi.
İran Cumhurbaşkanı Mesut Pezeşkiyan da hafta başında devlet medyasına yaptığı açıklamada Hamaney ile iki buçuk saatlik bir görüşme gerçekleştirdiğini duyurdu. Bu açıklama, saldırı sonrası üst düzey bir İranlı yetkilinin Hamaney’le ilk yüz yüze görüşmesi olarak kayda geçti.
İran’da karar alma mekanizması belirsiz
ABD istihbaratı, İran’daki güç yapısının ciddi biçimde parçalandığını değerlendiriyor. Kaynaklara göre bazı İranlı yetkililerin, kendi siyasi ajandalarını ilerletmek için Hamaney’e erişimleri olduğu izlenimini yaratıyor olabileceği de değerlendiriliyor.
Bir kaynak, Hamaney’in müzakerelerde genel çerçeve kararlarını onaylayan bir figür gibi kullanıldığını ancak günlük karar alma süreçlerinden büyük ölçüde uzak olduğunu söyledi.
ABD’li kaynaklara göre İran’daki günlük operasyonları fiilen Devrim Muhafızları komutanları ile Meclis Başkanı Muhammed Bagır Galibaf yürütüyor.
Bir başka istihbarat kaynağı ise “Sürekli emir verdiğine dair bir işaret yok ama vermediğini kanıtlayan bir veri de yok” değerlendirmesinde bulundu.
ABD: İran hâlâ askeri kapasitesinin önemli bölümünü koruyor
ABD istihbarat raporları, İran’ın askeri kapasitesinin ciddi zarar gördüğünü ancak tamamen yok edilmediğini ortaya koyuyor.
CNN’in daha önce aktardığı değerlendirmelere göre ABD saldırılarından İran’ın füze rampalarının yaklaşık yarısı kurtulmuştu. Son raporlarda ise bu oranın üçte ikiye yükseldiği belirtiliyor. Kaynaklar, ateşkes sürecinin İran’a gömülü füze sistemlerini yeniden çıkarmak için zaman kazandırdığını ifade etti.
Ayrıca CIA tarafından hazırlanan ayrı bir raporda İran ekonomisinin mevcut Amerikan ablukası altında tamamen çökmeden yaklaşık dört ay daha dayanabileceği değerlendirildi.
Buna rağmen Hürmüz Boğazı’ndaki ticaret büyük ölçüde durma noktasına geldi. İran ve ABD güçleri son günlerde ateşkese rağmen karşılıklı sınırlı saldırılar düzenledi ve her iki taraf da boğaz üzerinde kontrol iddiasında bulundu.
Washington yönetimi “müzakere edecek muhatap” arıyor
Trump yönetimi savaşın diplomatik yollarla sona erdirilmesini hedeflediğini açıklasa da Washington’da İran’da gerçek karar vericinin kim olduğu konusunda ciddi soru işaretleri bulunuyor.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, cuma günü yaptığı açıklamada İran sisteminin “son derece parçalı ve işlevsiz” hale geldiğini söyledi.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise geçen ay İslamabad’da yapılan görüşmeler öncesinde Körfez ülkelerinden İran’da müzakere yetkisinin kimde olduğuna dair bilgi aldı.
Yetkililerin Vance’e, Meclis Başkanı Galibaf’ın İran adına en güçlü müzakereci figür haline geldiğini söylediği aktarıldı. Devrim Muhafızları kökenli olan Galibaf’ın hem askeri hem diplomatik çevrelerle ilişki kurabilen nadir isimlerden biri olduğu belirtiliyor.
Ancak İslamabad’daki ilk tur görüşmeler anlaşmayla sonuçlanmadı. Pakistan’da planlanan ikinci tur görüşmeler ise gerçekleşmedi.
ABD Başkanı Donald Trump, başarısızlığın nedenini İran yönetiminin “ciddi biçimde parçalanmış olması” şeklinde açıkladı ve Tahran’a “birleşik bir teklif hazırlaması” için ateşkesi uzattı.
Trump ayrıca İran’da “rejim değişimi yaşandığını” savunarak mevcut İranlı müzakerecileri “makul insanlar” olarak tanımladı.
“Oz Büyücüsü ile Hafta Sonu Ölüsü arasında”
Ali Vaez, İran sisteminin Hamaney’in otoritesini iç eleştirilerden korunmak için kullandığını söyledi.
Vaez, “Mücteba’nın süreçte yer aldığı özellikle vurgulanıyor çünkü bu, müzakerecilere içeride koruma sağlıyor” dedi.
Bir ABD istihbarat kaynağı ise Hamaney’in durumunu tarif ederken “Oz Büyücüsü ile Hafta Sonu Ölüsü filmi arasında bir tablo” benzetmesini yaptı.