Birleşmiş Milletler’in yaklaşan insani krizi önlemek amacıyla kurduğu görev gücünün başındaki isim, Hürmüz Boğazı üzerinden gübre sevkiyatına kısa süre içinde yeniden izin verilmemesi halinde on milyonlarca insanın açlık ve kıtlıkla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu.
Dünya genelindeki gübre ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, İran’ın 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in başlattığı savaşa misilleme olarak aylardır baskı altında tuttuğu bir geçiş noktası haline geldi. Bu durum, ekim sezonunun sonuna yaklaşan birçok ülkede tarımsal üretimi tehdit ediyor.
Birleşmiş Milletler Proje Hizmetleri Ofisi (UNOPS) İcra Direktörü ve görev gücünün lideri Jorge Moreira da Silva, “Muhtemelen büyük bir insani krizi önlemek için önümüzde yalnızca birkaç hafta var” dedi.
“45 milyon insanın daha açlık ve kıtlığa sürüklendiği bir krize tanıklık edebiliriz” diyen Moreira da Silva, zamanın hızla daraldığını vurguladı.
Körfez ülkeleri sürece dahil olmadı
BM Genel Sekreteri, mart ayında Hürmüz Boğazı üzerinden gübre ile amonyak, kükürt ve üre gibi hammaddelerin güvenli geçişini sağlamak amacıyla bu görev gücünü oluşturdu. Moreira da Silva, haftalardır çatışmanın taraflarını en azından sınırlı sayıda geminin geçişine izin vermeye ikna etmeye çalıştığını, bu kapsamda 100’den fazla ülkeyle temas kurarak destek aradığını söyledi.
Planın giderek daha fazla destek gördüğünü belirten Moreira da Silva, ancak ABD, İran ve önemli gübre üreticileri arasında yer alan Körfez ülkelerinin henüz tam anlamıyla sürece dahil olmadığını ifade etti.
Nihai hedefin bölgede kalıcı bir barış sağlanması ve Hürmüz Boğazı’nda tüm ticari mallar için seyrüsefer özgürlüğünün yeniden tesis edilmesi olduğunu belirten Moreira da Silva, “Tarımsal elim sezonunun bazı Afrika ülkelerinde ekim döneminin birkaç hafta içinde sona ereceğine dikkat çekti.
Küresel gündem daha çok petrol ve doğal gaz ticaretindeki aksamanın ekonomik sonuçlarına odaklanırken, Birleşmiş Milletler asıl tehdidin küresel gıda güvenliği olduğuna işaret ediyor.
Özellikle Afrika ve Asya’daki ülkelerin bu krizden ağır etkilenmesi bekleniyor.
Ticaretin normale dönmesi aylar sürecek
Moreira da Silva, BM’nin planlanan mekanizmayı yedi gün içinde devreye sokabileceğini ancak boğaz bugün açılsa bile ticaretin normale dönmesinin üç ila dört ay süreceğini belirterek “Bu sadece zaman meselesi. Eğer krizin kaynağını kısa sürede ortadan kaldıramazsak, sonuçlarıyla insani yardımlar üzerinden mücadele etmek zorunda kalacağız” dedi.
Henüz gıda fiyatlarında sert bir yükseliş yaşanmadığını belirten Moreira da Silva, buna karşılık gübre maliyetlerinde “çok büyük bir artış” yaşandığını söyledi. Uzmanlara göre bu durum, tarımsal verimliliği düşürerek gıda fiyatlarında ciddi artışlara yol açabilir.
Moreira da Silva’ya göre krizi önlemek için Hürmüz Boğazı’ndan günlük ortalama beş gemi gübre ve ilgili hammadde geçişi yeterli olabilir. Ancak bunun önündeki en büyük engel, “siyasi irade eksikliği.”
Moreira da Silva “Yapılması mümkün ve acil olanı erteleyemeyiz. Şu anda ihtiyaç duyulan şey, gübrelerin boğazdan geçişine izin verilmesi ve küresel ölçekte büyük bir gıda güvensizliği riskinin azaltılması” açıklamasında bulundu.