ABD’nin İran’a başlattığı askeri operasyonun maliyeti ilk günlerde milyar dolara yaklaştı. Uçak kayıpları, yoğun mühimmat kullanımı ve bölgeye yapılan sevkiyat harcamaları faturayı hızla büyütürken, uzmanlar toplam maliyetin 95 milyar dolara kadar çıkabileceğini belirtiyor.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hava saldırılarıyla başlayan çatışma, kısa sürede karşılıklı bir yıpratma savaşına evrildi. İran’ın düşük maliyetli kamikaze İHA’ları Körfez’deki ABD üsleri ve müttefiklerini baskı altına alırken, pahalı hava savunma füzeleri hızla tükeniyor.
Uzmanlara göre taraflardan hangisi önce mühimmat sıkıntısına düşerse savaşın seyri o yönde şekillenecek.
Bloomberg’in haberine göreİran’ın envanterindeki Shahed-136 tipi tek yönlü saldırı İHA’ları ve küçük, ilkel seyir füzeleri pazartesi günü de Orta Doğu genelinde hedefleri vurmaya devam etti.
İHA’lar, ABD üsleri, petrol altyapısı ve sivil binaları hedef alıyor. Saldırılar, ABD ve İsrail’in cumartesi günü başlattığı; seyir füzeleri, insansız hava araçları ve hassas güdümlü bombalardan oluşan hava harekâtının ardından geldi.
Körfez ülkelerinde konuşlu ABD yapımı Patriot hava savunma sistemleri, Birleşik Arap Emirlikleri’ne göre yüzde 90’ın üzerinde bir önleme oranıyla İran yapımı İHA ve balistik füzelerin büyük bölümünü etkisiz hale getirdi.
Yaklaşık 4 milyon dolar değerindeki bir önleme füzesinin, 20 bin dolar civarındaki bir İHA’yı vurmak için kullanılması Batılı askeri planlamacıların Ukrayna savaşının başından bu yana tartıştığı yapısal sorunu yeniden gündeme taşıdı: ucuz silahlar, karmaşık ve pahalı tehditlere karşı ayrılmış kaynakları hızla tüketiyor.
‘Kim önce tükenirse kaybeder’
Ortaya çıkan tablo, hem İran’ın hem de ABD’nin günler ya da haftalar içinde mühimmat sıkıntısıyla karşı karşıya kalabileceğine işaret ediyor. Uzmanlara göre hangi taraf daha uzun süre dayanabilirse sahada ciddi bir avantaj elde edecek.
Stimson Center kıdemli araştırmacısı Kelly Grieco, “Yıpratma stratejisi İran açısından operasyonel olarak mantıklı” değerlendirmesinde bulundu. Grieco’ya göre Tahran, savunma tarafının önleme füzelerinin tükeneceğini ve Körfez ülkelerinin siyasi iradesinin kırılarak Washington ve Tel Aviv üzerinde ateşkes baskısı oluşturacağını hesaplıyor.
Körfez’de kritik eşik: Patriot stokları
Bloomberg News’in gördüğü dahili bir analize göre Katar’ın mevcut kullanım hızında Patriot önleme füzesi stoku yaklaşık dört gün içinde tükenebilir. Doha yönetiminin, çatışmanın hızla sonlandırılması için özel kanallardan girişimlerde bulunduğu belirtiliyor.
İlk 48 saatte bölge ülkelerinin açıkladığı verilere göre İran yüzlerce füze ve İHA fırlattı. Bahreyn, Ürdün, Kuveyt, Katar ve BAE’ye yönelik saldırılarda özellikle BAE ve Kuveyt’in yoğun hedef alındığı görüldü. Açıklanan rakamların bir kısmı toplam atış sayısını değil, angaje olunan mühimmatı yansıtıyor.
İran balistik füzeleri saklıyor mu?
Savunma analistlerine göre İran’ın geçen yıl İsrail’le yaşanan çatışmanın ardından yaklaşık 2 bin balistik füzesi kaldığı tahmin ediliyordu. Shahed tipi İHA’ların ise çok daha yüksek sayılarda olduğu değerlendiriliyor. Rusya’nın da üretim yaptığı bu platformların günde birkaç yüz adet üretilebildiği belirtiliyor.
Bu yılki çatışmanın başlangıcından bu yana İran’ın 1.200’den fazla mühimmat kullandığı, bunların önemli bölümünün Shahed tipi İHA olduğu tahmin ediliyor. Bu durum, Tahran’ın daha yıkıcı balistik füzelerini uzun süreli ve yoğun saldırılar için saklıyor olabileceği yorumlarına yol açtı.
Hamaney’in ölümü ve komuta zinciri
İran’ın dini lideri Ali Hamaney, cumartesi günü düzenlenen hava saldırılarında hayatını kaybetti. Hamaney, daha önce ABD’nin olası bir saldırısının tüm bölgeyi içine çekecek bir yangına yol açacağı uyarısında bulunmuştu.
Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran ordusunun şu aşamada sivil liderlikle yakın ve sık koordinasyon içinde olmadığını belirtti. Arakçi, askeri birliklerin önceden verilen genel talimatlar çerçevesinde, “bir ölçüde bağımsız ve izole” şekilde hareket ettiğini söyledi.
ABD cephesi: Bu Irak değil
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, pazartesi günü düzenlediği basın toplantısında “Bu Irak değil, bu sonsuz bir savaş değil” diyerek operasyonun sınırlı kalacağı mesajını verdi.
Savunma uzmanı Becca Wasser’e göre ABD’nin bölgeye dört haftalık kesintisiz operasyonu sürdürebilecek miktarda mühimmat sevk etmiş olması düşük ihtimal.
2025’te yalnızca yaklaşık 600 adet PAC-3 önleme füzesinin üretildiği biliniyor. Bölgedeki yoğun angajman dikkate alındığında, hafta sonundan bu yana binlerce önleme füzesinin ateşlenmiş olabileceği değerlendiriliyor.
THAAD ve alternatif arayışları
Suudi Arabistan ve BAE ayrıca, daha gelişmiş ve yüksek irtifalı tehditlere karşı tasarlanan Terminal High Altitude Area Defense (THAAD) sistemini kullanıyor. Birim maliyeti yaklaşık 12 milyon dolar olan bu füzelerin daha çok gelişmiş balistik tehditlere karşı saklandığı belirtiliyor.
ABD’nin ayrıca savaş uçakları üzerinden kullanılan Güdümlü Roket Sistemleriyle (APKWS) devriye uçuşları gerçekleştirdiği, bu mühimmatın birim maliyetinin 20-30 bin dolar aralığında olduğu ifade ediliyor.
Bölgede lazer, otomatik top ya da İHA’ya karşı İHA gibi daha düşük maliyetli, özel anti-drone sistemlerinin sınırlı sayıda bulunması ise savunma yükünü pahalı füze sistemlerine bindiriyor. İsrail merkezli Rafael tarafından geliştirilen Iron Beam lazer sisteminin bu soruna çözüm üretmesi bekleniyordu. Ancak İsrail Savunma Kuvvetleri, sistemin henüz bu çatışmada kullanılmadığını açıkladı.
İran hava savunması zayıfladı
Savaşın ilk saatlerinde düzenlenen hava saldırılarında İran’ın yüzeyden havaya savunma bataryaları hedef alındı. En modern sistemler arasında yer alan Rus yapımı S-300’lerin de vurulduğu belirtiliyor. ABD ve İsrail savaş uçaklarının o tarihten bu yana İran hava sahasında kayda değer bir engelle karşılaşmadan faaliyet gösterdiği bildirildi.
Olası senaryo: Kilitlenme
Uzmanlara göre mevcut yoğunlukta saldırılar sürerse, bölgedeki PAC-3 stokları günler içinde kritik seviyelere gerileyebilir. Benzer şekilde taarruz mühimmatının da azalması durumunda çatışma bir çıkmaza sürüklenebilir.
Carnegie Uluslararası Barış Vakfı kıdemli araştırmacısı Ankit Panda, ilk 60 saatin ışığında “İran’ın füze ve İHA envanteri azalırken rejimin kaos içinde de olsa ayakta kalabileceği bir tablo”nun muhtemel göründüğünü belirtti.
Savaşın üçüncü gününde ortaya çıkan tablo, klasik cephe çatışmasından ziyade mühimmat ve dayanıklılık üzerine kurulu bir yıpratma mücadelesine işaret ediyor. Bölgesel ve küresel dengeler açısından belirleyici olacak unsur ise tarafların askeri stoklarının ne kadar süre dayanabileceği olacak.
Forbes‘un haberine göreise pazar günü Kuveyt’te üç adet F-15E Strike Eagle savaş uçağının düşürüldüğü CENTCOM tarafından doğrulandı. Her birinin maliyeti yaklaşık 90 milyon dolar olan uçaklar dikkate alındığında, ABD ordusunun yalnızca bu kayıptan doğan zararı en az 300 milyon dolara yaklaşıyor.
Askeri operasyon resmen başlamadan önce dahi bölgeye asker, gemi ve uçak sevkiyatının ciddi bir maliyet yarattığı belirtiliyor. Amerikan Girişim Enstitüsü (AEI) kıdemli araştırmacısı ve eski Pentagon bütçe yetkilisi Elaine McCusker, The Wall Street Journal’a yaptığı değerlendirmede, bu ilk sevkiyatın yaklaşık 630 milyon dolara mal olmuş olabileceğini söyledi.
Günlük maliyet tam olarak ne?
Operasyonun tam kapsamı henüz netleşmemiş olsa da, kullanılan askeri varlıkların maliyetleri savaşın faturasının hızla kabardığını gösteriyor.
ABD’nin bölgeye iki uçak gemisi konuşlandırdığı bildirildi. 2013 tarihli tahminlere göre her bir uçak gemisinin günlük operasyon maliyeti en az 6,5 milyon dolar. Bloomberg’in şubat ayındaki hesaplamasına göre ise USS Gerald R. Ford’un günlük işletme maliyeti yaklaşık 11,4 milyon dolar seviyesinde. İki geminin toplam günlük maliyeti en az 13 milyon doları buluyor.
CENTCOM, saldırılarda tek yönlü “kamikaze” İHA’ların yaygın biçimde kullanıldığını açıkladı. Bu tür bir İHA’nın birim maliyeti yaklaşık 35 bin dolar. 1.250 adet kullanıldığı varsayımıyla toplam maliyet 43,8 milyon dolara ulaşıyor.
Saatte 130-150 bin dolar: B-2 uçakları
Operasyonda kullanılan B-2 Spirit bombardıman uçaklarının yalnızca uçuş saati maliyeti 130 bin ila 150 bin dolar arasında değişiyor. Bu rakama mühimmat ve bakım giderleri dahil değil.
Diğer maliyetler ise şöyle:
Tomahawk seyir füzelerinin birim maliyeti yaklaşık 2 milyon dolar.
Terminal High Altitude Area Defense (THAAD): 12 milyon dolar
50 bin asker
95 milyar dolarlık fatura
Penn Wharton Bütçe Modeli (PWBM) Direktörü Kent Smetters, Fortune’a yaptığı değerlendirmede çatışmanın ABD halkına doğrudan maliyetinin en az 40 milyar dolar olacağını, bu rakamın büyük olasılıkla 65 milyar dolara yaklaşacağını ve savaşın süresine bağlı olarak 95 milyar dolara kadar çıkabileceğini öngördü.
Brown Üniversitesi’nin “Costs of War” projesine göre ABD, Trump’ın göreve gelmesinden bu yana İran bağlantılı operasyonlara 2025 yılında 2 ila 2,25 milyar dolar arasında harcama yaptı. Bu tutara geçen haziran ayındaki “12 Gün Savaşı” sırasında gerçekleştirilen saldırılar da dahil.