Nobel Ödüllü Omar Yaghi’nin geliştirdiği sistem, çevresel ısı enerjisini kullanarak havadaki nemi topluyor ve günde 1.000 litreye kadar temiz su üretebiliyor
2025 Nobel Kimya Ödülü sahibi Prof. Omar Yaghi’nin geliştirdiği çevre dostu teknoloji, kuraklık ya da kasırga nedeniyle merkezi su ve elektrik altyapısının devre dışı kaldığı durumlarda temiz su sağlayarak özellikle kırılgan ada ülkeleri için hayati bir çözüm sunabilir.
Yaghi’nin kurduğu Atoco şirketi tarafından geliştirilen sistem, “retiküler kimya” adı verilen yöntemle tasarlanan özel moleküler malzemeler kullanarak havadaki nemi topluyor. Yaklaşık 20 feetlik bir konteyner büyüklüğündeki üniteler, yalnızca düşük seviyeli çevresel ısı enerjisiyle çalışıyor ve merkezi altyapıdan bağımsız biçimde günde 1.000 litreye kadar içilebilir su üretebiliyor.
Sistem, çöl koşulları dahil olmak üzere kuru ortamlarda da su elde edebiliyor.
Yaghi, özellikle kuraklık ve şiddetli fırtınalara açık Karayip adaları için bu teknolojinin dönüştürücü olabileceğini belirtiyor. Beryl ve Melissa kasırgalarının ardından binlerce kişinin susuz kaldığını hatırlatan bilim insanı, yeni sistemin afet sonrası izole kalan topluluklara su ulaştırmada çözüm sunabileceğini vurguluyor.
Tuzdan arındırma için de kullanılabilir
Teknoloji aynı zamanda tuzdan arındırma gibi yöntemlere daha sürdürülebilir bir alternatif olarak görülüyor. Yaghi’ye göre, yoğun tuzlu atık suyun denize geri bırakılmasının ekosistemler üzerindeki olumsuz etkileri düşünüldüğünde, atmosferden su toplama yöntemi daha iklim dostu bir seçenek sunuyor.
Birleşmiş Milletler’in son raporuna göre dünya “küresel su iflası” dönemine girmiş durumda; dünya nüfusunun yaklaşık dörtte üçü su güvencesi olmayan ya da kritik düzeyde su sıkıntısı yaşayan ülkelerde yaşıyor. Yaklaşık 2,2 milyar insan güvenli içme suyuna erişemiyor.
Afet koşulları için bir alternatif sunuyor
2024’te Beryl Kasırgası’nın ağır hasar verdiği Grenada’ya bağlı Carriacou ve Petite Martinique adalarında teknoloji umut olarak görülüyor. Bölge yetkilileri, her yıl daha uzun ve şiddetli hale gelen kuraklık dönemlerinde su ithalatının maliyetli ve karbon yoğun olduğunu, merkezi sistemlerin ise kasırgalara karşı kırılgan kaldığını belirtiyor. Yaghi’nin sistemi ise şebekeden bağımsız çalışabilmesi sayesinde afet koşullarında alternatif bir çözüm sunuyor.
Çocukluğunu Ürdün’de mülteci bir toplulukta, su ve elektriğin sınırlı olduğu koşullarda geçiren Yaghi, icadına kişisel deneyimlerinin ilham verdiğini söylüyor. Nobel konuşmasında, haftada bir ya da iki kez gelen su için mahallede yayılan “su geliyor” fısıltısını ve kapları doldurma telaşını hatırlattı.
Yaghi, geliştirdiği teknolojiyi “maddeyi yeniden tasarlayabilen bir bilim” olarak tanımlarken, liderlere bilimsel özgürlüğü koruma ve küresel iş birliğini güçlendirme çağrısı yaptı. İklim kriziyle mücadelede bilimin hazır olduğunu vurgulayan Yaghi, artık ihtiyaç duyulanın ölçeği büyük cesur adımlar olduğunu söyledi.