İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki Kiş Adası kıyılarına ulaşan büyük petrol sızıntısının, 3 Ağustos’ta Umman açıklarında saldırıya uğrayan Minoan Pioneer adlı dökme yük gemisinden kaynaklandığı değerlendiriliyor
BBC Verify‘ın uydu görüntüleri ve sosyal medyada paylaşılan doğrulanmış videolar üzerinden yaptığı incelemeye göre, Hürmüz Boğazı’ndaki büyük petrol sızıntısı günler içinde geniş bir alana yayıldı ve İran’ın Kiş Adası kıyılarına ulaştı.
İran medyası başlangıçta kirliliğin kaynağının araştırıldığını bildirirken, İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü perşembe günü sızıntının kaynağını “yabancı bir dökme yük gemisi” olarak açıkladı.
Yerel bir çevre yetkilisi ise sızıntının “neredeyse tamamen temizlendiğini” söyledi. BBC Verify bu açıklamayı bağımsız olarak doğrulayamadı.
Petrol 300 kilometrekareden fazla alana yayıldı
BBC Verify, sosyal medyada paylaşılan ve doğrulanan görüntülerde kalın, siyah petrolün Kiş Adası’nın güneyindeki Suza sahiline vurduğunu tespit etti.
Görüntülerde bölgede temizlik çalışmalarının da sürdüğü görülüyor.
10 Ağustos tarihli uydu görüntülerinde petrol sızıntısının 300 kilometrekareden fazla bir alana yayıldığı görüldü. Bu alan, 40 binden fazla futbol sahasının yüzölçümüne denk geliyor.
Uydu tabanlı çevresel izleme kuruluşu SkyTruth’ın CEO’su John Amos, sızıntının büyüklüğü ve rengine bakıldığında denize karışan petrol miktarının 100 bin ABD galonunun, yani yaklaşık 380 bin litrenin üzerinde olduğunu tahmin etti.
Amos, bunu “büyük bir petrol sızıntısı” olarak nitelendirdi.
Southampton Üniversitesi’nden enerji ve çevre uzmanı Dr. Keyvan Hosseini ise kirliliğin bulunduğu bölgenin hassasiyetine dikkat çekti.
Kiş Adası çevresinde mangrov ormanları, mercan resifleri, deniz kaplumbağalarının yuvalama alanları ve önemli balıkçılık sahaları bulunuyor.
Hosseini, bu nedenle sızıntının “yaban hayatı, ekosistemler ve yerel topluluklar açısından özellikle ciddi sonuçlar” doğurabileceğini söyledi.
Adanın diğer tarafında UNESCO tarafından belirlenen Hara Biyosfer Rezervi bulunuyor. Rezerv, deniz canlıları ve göçmen kuşlar için önemli habitatlara ev sahipliği yapıyor.
Sızıntının kaynağı Minoan Pioneer mı?
3 Ağustos’ta deniz güvenliği şirketi Vanguard, Liberya bandıralı Minoan Pioneer adlı dökme yük gemisinin Umman yakınlarında bir merminin isabet etmesi sonucu saldırıya uğradığını bildirdi.
5 Ağustos tarihli uydu görüntülerinde geminin hâlâ yandığı ve çevresinde yaklaşık 10 kilometrekarelik bir petrol sızıntısı bulunduğu görüldü.
İki gün sonra çekilen uydu görüntülerinde sızıntının yaklaşık iki katına çıktığı ve Hürmüz Boğazı boyunca kuzeybatıya, Kiş Adası yönüne doğru ilerlediği tespit edildi.
10 Ağustos’ta doğrulanan görüntülerde ise büyük miktarda petrolün Kiş Adası kıyılarına ulaştığı görüldü.
Deniz istihbarat şirketi TankerTrackers.com’un kurucularından Samir Madani, sızıntının Minoan Pioneer’dan kaynaklandığına inandığını söyledi.
Madani, gemiye yönelik saldırıyı ve ardından meydana gelen petrol sızıntısını İran’ın “kendi kendine açtığı bir yara” olarak nitelendirdi.
Hollanda merkezli barış kuruluşu PAX’ten çevresel çatışmalar uzmanı Wim Zwijnenburg da görsel kanıtların Minoan Pioneer’ı sızıntının kaynağı olarak işaret ettiğini belirtti.
İran ise Minoan Pioneer saldırısının sorumluluğunu kabul etmedi.
Hürmüz Boğazı’nda 67 saldırı
Petrol sızıntısı, bölgede son aylarda artan deniz saldırılarının çevresel sonuçlarına ilişkin yeni bir endişe yarattı.
Denizcilik istihbarat şirketi Kpler’in verilerine göre, ABD ve İsrail’in şubat sonunda İran’a yönelik saldırılarının başlamasından bu yana Hürmüz Boğazı çevresindeki gemilere yönelik 67 saldırı gerçekleşti.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve doğalgaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu.
BBC‘nin aktardığına göre İran, bölgedeki deniz ulaşımını fiilen ablukaya alırken ABD de İran limanlarına yönelik kendi ablukasını uyguluyor. Bu süreçte bazı gemiler ABD güçlerinin saldırıları sonucu da zarar gördü.
Kiş Adası ise Hürmüz Boğazı’nın kuzeyinde yer alıyor ve İran’ın önemli askeri üslerinden biri olarak kullanılıyor. İran devlet medyasına göre ada geçen ay ABD’nin yoğun saldırılarına da maruz kaldı ve bu saldırılarda üç kişi öldü.
“Buzdağının görünen kısmı olabilir”
Minoan Pioneer, bölgedeki saldırılarda zarar gören tek gemi değil.
4 Mart’ta Umman yakınlarında saldırıya uğradıktan sonra batan Safeen Prestige adlı konteyner gemisinin de deniz kirliliğine yol açtığı bildirildi.
Birleşmiş Milletler Uluslararası Denizcilik Örgütü, olayın ardından bölgede petrol sızıntısı tespit edildiğini açıkladı.
PAX uzmanı Zwijnenburg’a göre bir saldırının çevre üzerindeki etkisi, geminin nereden vurulduğuna, taşıdığı yükün niteliğine ve gemide bulunan petrol miktarına bağlı.
Bir geminin saldırı sonucu hareketsiz kalması da doğrudan petrol sızıntısı meydana gelmese bile çevre açısından risk yaratabiliyor. Geminin batması veya zaman içinde parçalanması deniz ekosistemlerine zarar verebiliyor.
SkyTruth CEO’su Amos ise Kiş Adası’nda deniz yüzeyinde görülen petrolün çevresel etkinin yalnızca “buzdağının görünen kısmı” olabileceğini söyledi.
Petrolün daha ağır bileşenlerinin deniz tabanına çökelebileceğini belirten Amos, deniz tabanına ulaşan petrolün koşullara bağlı olarak yıllarca kalabileceği uyarısında bulundu.
Bu nedenle uzmanlara göre kıyıdaki petrolün temizlenmesi, sızıntının çevre üzerindeki uzun vadeli etkilerinin ortadan kalktığı anlamına gelmeyebilir. Kirliliğin mangrov alanlarına, mercan resiflerine, kaplumbağaların yuvalama bölgelerine ve balıkçılık sahalarına verdiği zararın boyutu ise henüz tam olarak belirlenmiş değil.