ABD yönetimi, İran’la müzakerelerde yaşanan tıkanıklığı aşmak için IKBY Başkanı Neçirvan Barzani aracılığıyla Devrim Muhafızları liderliğiyle gizli temas kurdu. Ancak İsrail istihbaratı endişesi nedeniyle Erbil’de planlanan zirve gerçekleşmedi.
Mayıs ayı ortasında İran ile savaşı sona erdirmek amacıyla yürütülen müzakerelerde tıkanıklık yaşanması üzerine Trump yönetimi, diplomatik kanalları aşarak doğrudan Devrim Muhafızları liderliğiyle temas kurdu.
Beyaz Saray, bu gizli diplomasi trafiğini yürütmek için hem ABD hem de İran yönetimi nezdinde güvenilir bir konumda bulunan Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) Başkanı Neçirvan Barzani’yi devreye soktu.
Axios‘un haberine göre aralarında doğrudan bilgiye sahip üç kaynağın aktardığı bu süreç, Washington’ın tam olarak kimin yönetimde olduğundan emin olamadığı bir ülkeyle diplomasi yürütmesinin zorluğunu gözler önüne serdi. İki ülke arasında daha önce sağlanan mutabakat zaptı da kısa süre içinde çöktü.
İran Dini Lideri Ali Hamaney ve üst düzey siyasi figürlerin suikast sonucu hayatını kaybetmesi ile ardından gelen 40 günlük çatışmalar, Devrim Muhafızları’nın ulusal güvenlik ve dış politika kararları üzerindeki etkisini artırdı.
Yeni Dini Lider Mücteba Hamaney’in savaşın ilk haftalarındaki sağlık durumu ve kamuoyu önüne çıkmaması da Devrim Muhafızları komutanlarının konumunu pekiştirdi.
İslabamad Zirvesi sonrası yaşanan gecikme
8 Nisan’daki ateşkes ve hemen ardından yapılan İslamabad Zirvesi sonrası ABD ve İran tarafları savaşı sona erdirme arayışına girdi.
Mayıs ayı başlarında Beyaz Saray anlaşmaya yaklaşıldığını değerlendirirken, İran tarafı resmi yanıtını 10 günden fazla geciktirdi.
Beyaz Saray müzakerecileri İranlı temsilciler Meclis Başkanı Muhammed Bagır Kalibaf ve Dışişleri Bakanı Arakçi’nin nihai karar alma yetkilerinin bulunmadığını, Devrim Muhafızları tarafından engellendiklerini değerlendirdi.
Tulsi Gabbard’dan Barzani’ye doğrudan çağrı
İran tarafındaki belirsizlik üzerine Beyaz Saray, Devrim Muhafızları liderliğiyle doğrudan bir iletişim kanalı kurulması gerektiğine karar verdi. 10 Mayıs civarında, dönemin Ulusal İstihbarat Direktörü Tulsi Gabbard, IKBY Başkanı Neçirvan Barzani’yi telefonla aradı.
Doğrudan bilgi sahibi iki kaynağa göre Gabbard, Başkan Donald Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance’in onayıyla yaptığı bu aramada Barzani’den Devrim Muhafızları Komutanı General Ahmed Vahidi ile temas kurulmasına yardımcı olmasını istedi.
Barzani’nin İran-Irak savaşı döneminde Tahran’da yaşamış olması, Farsçayı akıcı konuşması ve rejim yetkilileriyle kişisel ilişkilerinin bulunması bu tercihte rol oynadı.
Dört ABD başkanına Orta Doğu danışmanlığı yapmış olan Brett McGurk, konuya ilişkin değerlendirmesinde, Barzani’nin bölgede saygı gören, pragmatik bir isim olduğunu ve hem Washington hem Tahran ile güçlü bağlara sahip bulunduğunu ifade etti.
Erbil’de kriptolu telefonla görüşme
Gabbard’ın talebini kabul eden Barzani, Devrim Muhafızları’ndaki temaslarına ulaşarak doğrudan General Vahidi ile görüşmek istediğini bildirdi.
14 Mayıs’ta bir Devrim Muhafızları yetkilisi, güvenli iletişim sağlamak adına kriptolu bir telefonla Barzani’nin Erbil’deki ofisine geldi.
Görüşmede Barzani, Vahidi’ye resmi müzakerecilerle aynı çizgide olup olmadıklarını sordu. Vahidi ise müzakerecileri tamamen desteklediklerini, Devrim Muhafızları’nın da krizi müzakere yoluyla çözmekten yana olduğunu ifade etti. Barzani bu yanıtı derhal Gabbard’a, Gabbard da Beyaz Saray’a aktardı.
Erbil zirvesi ve İsrail endişesi
Yanıttan memnun olan Trump yönetimi, Barzani’den Erbil’de ABD ve İranlı üst düzey temsilcilerin katılacağı gizli bir zirveye ev sahipliği yapmasını talep etti.
Barzani bu mesajı İran tarafına iletti.
Ancak İranlı yetkililer, İsrail istihbaratının bölgedeki varlığı nedeniyle Erbil’e gidiş-dönüş seyahatlerinde veya toplantı sırasında suikasta uğrama endişesi taşıdıklarını belirterek teklife sıcak bakmadı. Bu nedenle Erbil’de planlanan görüşme gerçekleşmedi.