Cenevre’de yürütülen nükleer müzakerelerin tıkanmasıyla birlikte Washington, İran’a yönelik askeri seçenekleri masaya yatırdı. Kaynaklar Trump’ın sabrının taşmak üzere olduğunu belirtirken topyekün bir savaşta İsrail’in de yer alacağını aktardı.
Trump yönetiminin İran’a yönelik olası bir askeri operasyon için hazırlıklarını hızlandırdığı ve diplomatik temaslardan sonuç çıkmaması halinde kapsamlı bir savaşın kapıda olabileceği belirtiliyor. ABD ve İsrailli kaynaklara göre, olası bir müdahale sınırlı bir operasyon değil, haftalar sürebilecek geniş çaplı bir askeri kampanya niteliği taşıyabilir.
Axios’un haberine göre, İran’a yönelik olası ABD müdahalesi, geçen ay Venezuela’da düzenlenen nokta operasyonlardan çok daha geniş kapsamlı olacak. Planlanan senaryonun, İsrail’in öncülük ettiği ve ABD’nin sonradan katıldığı geçen hazirandaki 12 günlük çatışmadan da daha büyük ölçekte ve İran yönetimi açısından daha “varoluşsal” sonuçlar doğurabilecek nitelikte olduğu ifade ediliyor.
Böylesi bir savaşın, Orta Doğu genelinde dengeleri sarsacağı ve Trump’ın başkanlık döneminin kalan üç yılı üzerinde derin etkiler yaratacağı değerlendiriliyor.
Diplomasi ve askeri baskı iki kanalda ilerledi
Trump, ocak ayı başında İran yönetiminin protestoculara yönelik sert müdahalesi sonrasında askeri seçeneklere yaklaşmış ancak doğrudan saldırı kararı almamıştı.
Bunun ardından Washington, bir yandan nükleer müzakereleri sürdürürken diğer yandan bölgeye yoğun askeri sevkiyat yapma stratejisine geçti.
Şu aşamada taraflar arasındaki görüşmelerden kapsamlı bir anlaşma çıkma ihtimalinin zayıf olduğu belirtiliyor.
Salı günü Cenevre’de Trump’ın danışmanları Jared Kushner ve Steve Witkoff, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile üç saat süren bir görüşme gerçekleştirdi. Taraflar “ilerleme kaydedildiğini” duyursa da ABD’li yetkililer görüş ayrılıklarının ciddi boyutta olduğunu ve iyimser olmadıklarını aktardı.
ABD Başkan Yardımcısı Vance, görüşmelerin bazı açılardan olumlu geçtiğini ancak Trump’ın belirlediği “kırmızı çizgilerin” İran tarafından henüz kabul edilmediğini söyledi. Vance, diplomasinin “doğal sonuna ulaşabileceği” mesajını da verdi.
Bölgeye büyük askeri yığınak
ABD’nin Orta Doğu’daki askeri varlığı son haftalarda önemli ölçüde arttı. İki uçak gemisi, yaklaşık bir düzine savaş gemisi, yüzlerce savaş uçağı ve çok sayıda hava savunma sistemi bölgeye konuşlandırıldı.
150’den fazla askeri kargo uçuşuyla silah sistemleri ve mühimmat sevk edildiği, son 24 saat içinde F-35, F-22 ve F-16 tipi 50 savaş uçağının daha bölgeye yönlendirildiği bildirildi.
Uzmanlar, bu ölçekteki bir askeri hazırlığın “blöf” olma ihtimalinin düşük olduğunu belirtiyor.
İsrail savaşa hazırlık yapıyor
İsrail hükümetinin, yalnızca İran’ın nükleer ve füze programlarını değil, aynı zamanda rejim değişimini hedefleyen daha geniş kapsamlı bir senaryo üzerinde durduğu ifade ediliyor.
İki İsrailli yetkiliye göre Tel Aviv yönetim İran’la savaş ihtimaline karşı hazırlık yapıyor. ABD’de bazı kaynaklar ise operasyonun haftalar alabileceğini belirtirken, sürenin daha kısa olabileceğini savunanlar da var.
Trump’a yakın bir danışman, “Başkan sabrını kaybediyor. Çevresinde İran’la savaşa girilmemesi gerektiğini söyleyenler var ancak önümüzdeki birkaç hafta içinde askeri adım atılma ihtimalini yüzde 90 görüyorum” değerlendirmesinde bulundu.
İki haftalık kritik eşik
ABD’li yetkililer, İran’ın iki hafta içinde ayrıntılı bir teklif sunması gerektiğini açıkladı. Benzer bir takvim geçen yıl haziranda da uygulanmış; iki haftalık sürenin dolmasına üç gün kala “Operation Midnight Hammer” başlatılmıştı.
Diplomasi mi savaş mı?
Şu an için İran ile diplomatik bir atılımın ufukta görünmediği belirtiliyor. Buna karşılık, askeri çatışma ihtimalinin her geçen gün daha güçlü sinyaller verdiği ifade ediliyor.
Uzmanlara göre Washington ile Tahran arasındaki uzun süredir devam eden gerilim, kamuoyunda bir “alışkanlık” yaratmış olabilir. Sahadaki askeri hareketlilik, olası bir savaşın beklenenden daha yakın ve daha büyük çaplı olabileceğine işaret ediyor.