Washington, Kiev’in Donbas bölgesinden çekilmesi karşılığında NATO üyeliğinin gündeme gelebileceğini iletti. Zelenski, topraklarından vazgeçmeyeceklerini vurgularken kapsamlı güvenlik garantileri sağlanması halinde konunun referanduma götürülebileceğini söyledi
ABD yönetimi, Rusya ile Ukrayna arasında yaklaşık beş yıldır devam eden savaşı sona erdirmeye yönelik müzakerelerde yeni bir öneriyi gündeme getirdi. ABD’li müzakereciler, Ukrayna’nın doğusundaki Donbas bölgesinden vazgeçmesi karşılığında NATO üyeliğinin mümkün olabileceğini Kiev yönetimine iletti.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, önerinin ABD Başkanı Donald Trump’ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner tarafından geçen hafta Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti Abu Dabi’de gerçekleştirilen barış görüşmelerinde gündeme getirildiğini açıkladı.
Zelenski, cumartesi günü gazetecilere yaptığı açıklamada, Amerikalı müzakerecilerin kendisine “Ukrayna NATO’ya katılırsa Donbas’tan çekilir mi?” sorusunu yönelttiğini söyledi.
Abu Dabi’deki görüşmelerin ardından Witkoff ve Kushner, perşembe günü Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir araya geldi. ABD’li temsilciler daha sonra Dublin’de Zelenski’yi görüşmeler hakkında bilgilendirdi. Cuma günü ise Avrupa liderlerinin katılımıyla yeni bir toplantı gerçekleştirildi.
Zelenski: Topraklarımızdan vazgeçmeyeceğiz
Ukrayna, Rusya’nın geniş çaplı işgalinin başlamasından yaklaşık yedi ay sonra, Eylül 2022’de NATO üyeliğine başvurmuştu.
Kiev yönetimi, ittifak üyeliğini gelecekteki Rus saldırılarına karşı en güçlü güvenlik garantisi olarak görüyor.
Ancak NATO üyeleri, savaş devam ederken Ukrayna’nın ittifaka kabul edilmesi konusunda ortak bir tutum geliştiremedi.
Polonya ve Litvanya gibi Rusya’ya komşu ülkeler Kiev’in üyeliğini güçlü biçimde desteklerken bazı müttefikler savaşın sona ermesini ön koşul olarak değerlendiriyor.
Trump yönetimi de bugüne kadar Ukrayna’nın NATO üyeliğine mesafeli yaklaşmıştı. Trump, daha önce Kiev’in ittifaka katılma hedefinden vazgeçmesi gerektiğini söylemişti.
Zelenski, son önerinin NATO üyeleri tarafından daha önce gündeme getirilmediğini belirterek Ukrayna’nın topraklarından vazgeçmeyeceğini yineledi.
Bununla birlikte Ukrayna lideri, kapsamlı güvenlik garantileri, güçlü bir orduyu koruma hakkı ve ülkenin yeniden inşası için finansman sağlayan bir barış anlaşmasına ulaşılması halinde, NATO üyeliği karşılığında toprak tavizi verilmesi konusunu halkoylamasına sunabileceğini ifade etti.
Zelenski, NATO üyeliğinin Avrupa’nın güvenlik düzeni açısından taşıdığı öneme dikkat çekerken söz konusu önerinin yeni çatışmalara yol açabileceği uyarısında da bulundu.
Rusya’nın NATO üyeliğine karşı tutumu değişmedi
ABD’nin önerisinin önündeki en büyük engellerden biri, Moskova’nın Ukrayna’nın NATO üyeliğini kesin biçimde reddetmesi.
Rusya, Ukrayna’nın ittifaka katılmasını ulusal güvenliğine doğrudan tehdit olarak değerlendiriyor. Putin, 2022’de başlattığı işgali gerekçelendirirken Ukrayna’nın NATO’ya katılma hedefini de öne sürmüştü.
Moskova, savaşın sona ermesi için Ukrayna’nın tarafsız statü benimsemesini, NATO üyeliğinden vazgeçmesini ve askeri kapasitesini sınırlandırmasını talep ediyor. Rusya ayrıca Ukrayna topraklarında Batılı askerlerin veya barış gücü birliklerinin konuşlandırılmasına karşı çıkıyor.
Kremlin, Washington’ın son önerisine ilişkin henüz resmi bir açıklama yapmadı.
Öneri, Ukrayna’nın Donbas üzerindeki egemenlik iddiasından vazgeçmesi karşılığında NATO’ya katılmasını öngörürken Rusya açısından da önemli bir taviz gerektiriyor. Moskova’nın, Donbas’ın tamamını elde etmesi karşılığında Ukrayna’nın NATO üyeliğine yönelik itirazını geri çekmesi bekleniyor.
Ancak uzmanlar, Rusya’nın böyle bir anlaşmayı kabul etme ihtimalini düşük görüyor.
Donbas neden bu kadar önemli?
Ukrayna’nın doğusunda bulunan Donbas, ülkenin tarihsel olarak en önemli sanayi bölgelerinden biri. Kömür madenciliği, ağır sanayi ve üretim tesisleri nedeniyle bölge, Ukrayna ekonomisi açısından stratejik önem taşıyor.
Donetsk ve Luhansk vilayetlerinden oluşan Donbas’ta nüfusun çoğunluğu kendisini etnik Ukraynalı olarak tanımlarken önemli bir Rus azınlık da bulunuyor. Rusça, bölgede yaygın biçimde konuşuluyor.
Rusya, Ukrayna yönetimini Donbas’taki Rusça konuşan nüfusa ayrımcılık yapmakla suçluyor ve bölge üzerindeki taleplerini bu iddiayla gerekçelendiriyor.
Al Jazeera’ya göre Rusya, 2022’de başlayan geniş çaplı işgalin ardından Luhansk’ın neredeyse tamamını ve Donetsk’in büyük bölümünü ele geçirdi. Moskova, Donbas topraklarının yaklaşık yüzde 88’ini kontrol ediyor.
Buna rağmen Rusya, Ukrayna ordusunun halen elinde tuttuğu bölgelerden de çekilmesini istiyor. Moskova ayrıca işgal altında tuttuğu Zaporijya ve Herson bölgelerinin bazı kesimleri üzerindeki egemenlik iddialarını da sürdürüyor.
Uzmanlar anlaşma ihtimalini düşük görüyor
Al Jazeera‘ya konuşan German Marshall Fund uzmanı Ian Lesser, ABD’nin önerisinin doğrulanması halinde Washington’ın uzun süredir tartıştığı bir yaklaşımın açık biçimde ortaya konulmuş olacağını söyledi.
Lesser’a göre ABD yönetimi, Ukrayna’nın savaşı sona erdirecek bir anlaşma için toprak tavizlerine hazır olması gerektiğini düşünüyor. Ancak önerinin NATO üyeliği boyutu ciddi soru işaretleri barındırıyor.
NATO üyeliğinin Ukrayna için cazip olduğunu belirten Lesser, Rusya’nın bunu kabul etmesinin zor olduğunu ve bazı NATO üyelerinin de öneriye karşı çıkabileceğini ifade etti.
York Üniversitesi’nden siyaset bilimci Chris Featherstone ise teklifin ABD’nin önceki tutumundan önemli bir kopuş anlamına geldiğini söyledi.
Featherstone, NATO üyeliğinin gelecekteki olası bir Rus saldırısı karşısında Ukrayna’ya güçlü güvenlik garantileri sunabileceğini, ancak bunun Kiev açısından toprak ve egemenlik bakımından ağır bir bedeli olacağını belirtti.
Uzman, Trump’ın geçmişte NATO’ya yönelik eleştirileri göz önüne alındığında, Washington’ın diğer müttefikleri böyle bir anlaşmaya ikna edip edemeyeceğinin de belirsiz olduğunu vurguladı.
“Rusya yalnızca toprak istemiyor”
NATO Genel Sekreterliği’nin politika planlama biriminde daha önce görev yapan Rasmussen Global Jeopolitik Direktörü Harry Nedelcu ise Rusya’nın taleplerinin Donbas ile sınırlı olmadığını söyledi.
Nedelcu’ya göre Moskova, Avrupa’nın güvenlik düzeninin yeniden şekillendirilmesini istiyor. Rusya’nın bu talebi, NATO’nun gelecekteki kararları üzerinde söz sahibi olma arzusunu da içeriyor.
ABD’nin önerisinin Rusya’nın Donbas’a verdiği önemi test ettiğini belirten Nedelcu, Moskova’nın Ukrayna’nın NATO üyeliğini kabul edeceğine ilişkin herhangi bir işaret bulunmadığını ifade etti.
Nedelcu ayrıca Rusya’nın müzakere gündemini genişleterek görüşmeleri sürdürüyormuş görüntüsü verdiğini, bu sırada Ukrayna üzerindeki askeri baskıyı korumayı amaçladığını savundu.
ABD’den resmi doğrulama gelmedi
Washington yönetimi, Ukrayna’nın Donbas’tan vazgeçmesi karşılığında NATO üyeliği önerildiğini resmi olarak doğrulamadı.
Zelenski’nin açıklamalarının ardından X hesabından paylaşım yapan Jared Kushner, basında tarafların müzakerelerde dile getirdiği en ileri taleplerin ve sert siyasi açıklamaların yer aldığını belirtti.
Kushner, ABD, Rusya ve Ukrayna arasında yürütülen görüşmelerin savaşı sona erdirmeyi amaçlayan özel müzakereler olduğunu vurguladı.
Görüşmeler sırasında yeni fikirlerin ortaya çıktığını belirten Kushner, bunlardan bazılarının doğrudan ilerleme sağlayabileceğini, bazılarının ise taraflar arasındaki anlaşmazlıkları giderecek yeni önerilere dönüşebileceğini ifade etti.
Kushner, savaşın sona erdirilmesi için tarafların uygulanabilir uzlaşmalara ihtiyaç duyduğunu bildiklerini söyledi.
ABD’li müzakereci, perşembe günü yaptığı açıklamada ise Putin’in Avrupa ülkelerinin barış görüşmelerine dahil edilmesini kabul ettiğini duyurmuştu. Kushner, Avrupa ülkeleri masada olmadan anlaşmanın tamamlanamayacağını belirtti.
