İran’da binlerce protestocunun öldürüldüğü iddiaları ABD’de askeri müdahale tartışması başlattı. Trump, “güçlü eylem” mesajları verirken uzmanlar risklere dikkat çekiyor. Bazı uzmanlara göre İran yönetimi son yılların en zayıf konumunda ve olası bir saldırı İran’da yönetim değişikliği yapabilir.
ABD Başkanı Donald Trump, İran İslam Cumhuriyeti ile ABD arasındaki uzun süredir devam eden gerilimi yeni ve kritik bir aşamaya taşıyabilecek açıklamalar yaptı. ABD’de bazı çevreler, İran’daki protestoculara destek için askeri seçenekleri dahi tartışıyor.
CNN International’ın haberine göre İran’da rejimin güvenlik güçleriyle protestocular arasındaki çatışmalar sürerken CBS News’e konuşan Trump, Tahran’ın “kırmızı çizgileri” ihlal ettiğini belirterek, İran’ın protestoculara ateş açması halinde ABD’nin de karşılık vereceğini ifade etmişti.
Bu sözler askeri bir operasyonu zorunlu kılmıyor; ancak ABD’nin sembolik bir saldırıyla yetinmesi durumunda caydırıcılığının zayıflayacağı yönünde değerlendirmeler yapılıyor.
Eski ABD Savunma Bakanı ve CIA Direktörü Leon Panetta, CNN’e yaptığı açıklamada “Başkan yardımın yolda olduğunu söyledi. Dolayısıyla bir adım atması gerektiğini düşünüyorum” ifadelerini kullandı.
İnsani gerekçe de tartışmada
İran’daki internet kesintisi nedeniyle sahadan doğrulama yapılamasa da yüzlerce videonun ağır can kayıplarını gösterdiği belirtiliyor. Bazı raporlarda 2.400 ölümden söz ediliyor. Uzmanlar, Trump’ın protestoculara verdiği sözlerin sahada beklenti yarattığını, bu nedenle geri adımın ahlaki bir açmaz doğurabileceğini vurguluyor.
Carnegie Endowment uzmanı Karim Sadjadpour CNN’e, “Trump son iki haftada yedi kez İran’ı askeri eylemle tehdit etti. Birçok protestocu sözlerini ciddiye aldı” dedi.
Stratejik açıdan da Washington’da “tarihi fırsat” değerlendirmeleri yapılıyor. Bunun nedeni:
Ekonomik çöküş nedeniyle rejimin temel hizmetlerde zorlanması
86 yaşındaki dini lider Ayetullah Ali Hamaney sonrası belirsiz güç mücadelesi
İsrail’in İran’la 12 gün süren savaşında çok sayıda üst düzey ismin ölmesi
İran’ın Hamas sonrası bölgede güç kaybetmesi
Bu gelişmeler, bazı çevrelerde “İran rejimi ilk kez bu kadar savunmasız” yorumlarına yol açtı.
“Venezuela kolaydı, İran olmaz” uyarısı
Trump, kısa süre önce Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’yu hedef alan askeri baskınla dikkat çekmişti. Ancak İran’ın daha karmaşık bir denklem içerdiği vurgulanıyor.
ABD’de geçmişte yaptığı askeri müdahaleler Vietnam, Irak, Afganistan ve Libya gibi “Washington’dan bakıldığında mantıklı” görünse de sahada istenmeyen sonuçlar doğurdu. Bu tarihsel örnekler, İran senaryosunu daha riskli hale getiriyor.
Protestoculara yarar mı, zarar mı?
Uzmanların Washington’da en az tartışıldığını söylediği iki kritik soru şöyle:
ABD’nin bir saldırısı protestoculara gerçekten yardım eder mi?
Yoksa rejimin içerde daha fazla desteğini mi artırır?
Obama yönetimi, 2009 Yeşil Hareket protestolarında ABD’nin “iç düşman” olarak kullanılması riskine karşı temkinli davranmıştı.
Askeri ve siyasi sınırlar
İran senaryosu, ABD’nin kapasite sorunlarını da gündeme getiriyor.
ABD’nin uçak gemisi grupları farklı bölgelerde konuşlu, Venezuela operasyonu sonrası kuvvet yoğunlaşması yaşanıyor.
Bazı uzmanlar İran’da “rejim değişimi” ihtimalinin ülkeyi kaosa sürükleyebileceğini, net bir muhalif liderlik olmadığını belirtiyor.
Trump’ın Venezuela’da Maduro’yu devirmesine karşın Caracas’taki demokratik muhalefeti dışlaması ise analistlerce “çelişki” olarak değerlendiriliyor.
Trump: “Asla bilemezsiniz”
Michigan dönüşü gazetecilerin sorularını yanıtlayan Trump, İran’a operasyonu ima eden açıklamalarına rağmen net konuşmadı: “Ne yapacağımı size söyleyemem. Ama tam olarak ne yapacağımı biliyorum.”
ABD Başkanı, askeri baskınların protestocuları koruyup korumayacağı sorulduğunda, “Bilemezsiniz, değil mi? Şimdiye kadar sicilim iyi ama asla bilemezsiniz” dedi.